Πως να συμπυκνώσεις σ' ένα ρεπορτάζ τους ήρωες;
Χαράζει η μέρα. Ανήμερα της 14ης Αυγούστου. Παραμονή της Παναγιάς, της Κύπρου, του Τάσου...
42 χρόνια, που το φεγγάρι χάθηκε στη δύση.
Υγραίνονται τα μάτια, κάθε που έρχονται οι θύμησες. Κάθε που προβάλλουν οι εικόνες. Εικόνες γλυκόπικρες. Ο πατέρας, ο ήρωας, ο σύζυγος, ο αγωνιστής, ο μαχητής.
Ο υποστράτηγος, Τάσος Μάρκου.
Το σύμβολο.
Η ανατολή, που αργεί για τέσσερις και πλέον δεκαετίες.
Ο πρώτος στα προσκλητήρια της πατρίδας. Ο ξεχωριστός ανάμεσα στους ξεχωριστούς. Σ' αυτούς, τους λίγους που ξεπερνούν τους μέσους όρους και τις μίζερες πλειοψηφίες. Στους λίγους, που γεννιούνται για να γράψουν ιστορία και που σε μια απειροελάχιστη στιγμή δίδουν αξία στην ανθρώπινη ύπαρξη περνώντας στην αθανασία.
Όμως, πως να σταθείς απέναντι σ' ένα πρόσωπο χαραγμένο με τόση αξιοπρέπεια και περηφάνεια. Σ' ένα πρόσωπο που σε κάποια αδιόρατα περάσματα ανάμεσα στις μνήμες και στα δύο τετραγωνικά ενός γραφείου, αναδίδει πόνο. Προσμετρά τα 48 χρόνια ζωής του και στέκει σ' εκείνον τον πικρό Αύγουστο του '74.
Κι' εκεί, σ' εκείνο ακριβώς το ορόσημο, συνειδητοποιείς μια άλλη ουσία, μια άλλη διάσταση στην ιστορία. Και αλήθεια, αν είναι να μιλήσει κανείς για ηρωισμό πρέπει να τα σκαλίσει βαθιά τα πράγματα. Να τα φτάσει στο μεδούλι. Να τα πάει με σεβασμό πίσω στη νιότη. Πίσω στο παιδί, εκείνο που στερήθηκε την παρουσία, το χάδι και χαλάλισε την πατρική αγκαλιά για την πατρίδα.
Αντιφεγγίζει η ψυχή του ανθρώπου. Φέρνει την εικόνα μιας 29χρονης τότε κοπέλας, που στη λαίλαπα της προδοσίας και του πολέμου έμελλε με δυο παιδιά αγκαλιά να τραβήξει έναν άλλο Γολγοθά. Ασύλληπτο πράγμα, όμως, να τιμάς το όνομα ενός θρύλου, μεγάλη υπόθεση να γίνεσαι μάνα και πατέρας.
Άνισο να αναμετριέσαι με την απώλεια και τις μνήμες. Ξέπνοο να μετράς για χρόνια τον καημό και τη στράτα δίχως γυρισμό.
Είναι οι στιγμές που πέφτει το σκοτάδι, που δεν κρατάς σφικτά τη γροθιά. Που χάνεσαι μες το βουβό κλάμα. Είναι κάτι Χριστούγεννα και κάτι γιορτές που το πιάτο είναι στο τραπέζι, αλλά, η θέση του καπετάνιου της φαμίλιας, κενή.
Και είναι και οι ώρες που βλέπεις, μόνη, τα βλαστάρια σου να προχωράνε στη ζωή τους.
Η γιορτή χωρίς τον πατέρα, η τελετή αποφοίτησης χωρίς τον πατέρα, το πτυχίο χωρίς τον πατέρα, οι γάμοι, οι χαρές, τα εγγόνια. Όλοι και όλα εκεί, εκτός, απ' τον πατέρα...
Δεν είναι άραγε ηρωισμός να αντιπαλεύεις την απουσία; Δεν είναι άραγε ηρωισμός να κουβαλάς παρακαταθήκη και να τιμάς, κατά πως πρέπει, όνομα και ιστορία;
Σκόρπιες εικόνες, σκόρπιες λέξεις, σκόρπιες στιγμές.
Ένας συνειρμός που αρχίζει από την εκδρομή στην Κερύνεια και το τραπέζι την Κυριακή και σβήνεται ένα βράδυ του καλοκαιριού μέσα στη βουή και στην αναστάτωση των μεγάλων για τα όσα έμελλε να γράψουν την πιο αιματοβαμμένη σελίδα στη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου.
Αν είναι να ψάξει κανείς για ηρωισμό, θα τον συναντήσει στα γιατί που σπαράζουν μέσα από την παιδική αθωότητα, που βγαίνουν κατάκαρδα από την αξιοπρέπεια που ξέρει να αντιμάχεται τον πόνο.
Σιωπή! Σήμερα –παραμονή του 15Αυγούστου- είναι η μέρα για τους ήρωες. Όχι μόνο γι' αυτούς που έπεσαν υπέρ της πατρίδος, μα και γι' αυτούς που τίμησαν με την εν ζωή πορεία τους τη μνήμη και την απουσία των ηρώων.
Και να τα πάλι που υγραίνονται τα μάτια, καθώς χάνονται στις εικόνες που δεν έσβησε ο χρόνος κι' ο θρύλος. Και είναι αυτή, η πιο βαθιά χαρακιά, που στο μυαλό έρχονται μόνο εικόνες.
Εικόνες, μόνο εικόνες. Τόσο δυνατές, όμως, που σε κάνουν να ψάχνεις αγωνιωδώς σπιθαμή με σπιθαμή τη ζωή ενός αθάνατου. Την πορεία, βήμα προς βήμα. Από τις πράξεις του μεγαλείου μέχρι και της απλής καθημερινότητας, του καφέ που αχνίζει με το που ξημερώνει η μέρα.
Κι’ έπειτα, να καταφέρνεις να μαζεύεις τις σκόρπιες σελίδες των αναμνήσεων των άλλων, όχι όμως τις δικές σου. Τις αναμνήσεις των άλλων για ότι πιο δικό σου. Να τις δένεις και να φτιάχνεται το πιο χρυσό κεφάλαιο μιας χωρίς -τον οφειλόμενο- επίλογο ιστορίας.
Ηρωισμός, τελικά, είναι και να μπορείς με αξιοπρέπεια να στέκεσαι πλάι στο ανάστημα των αθανάτων.
Σημ. Το κείμενο αναφέρεται στην οικογένεια του ήρωα Τάσου Μάρκου και συγκεκριμένα στην εκλιπούσα σύζυγο του Μαίρη και στα παιδιά του Άντρη και Πάρι.
