Μόνο στο άκουσμα της λέξης φίδι μας καταβάλλει ο τρόμος. Αν και τα φίδια αποτελούν ανεκτίμητο θησαυρό, κάποιοι τα σκοτώνουν χωρίς οποιαδήποτε επιφύλαξη ενώ υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις "επίθεσης" φιδιών σε ανυποψίαστους πολίτες.
Φόβο και τρόμο όλων αποτελούν τα φίδια και δη τα δηλητηριώδη, όπως η κυπριακή έχιδνα ή κοινώς φίνα. Τι κάνουμε όμως όταν μας δαγώσει ένα φίδι; Πως πρέπει να ενεργήσουμε; Υπάρχουν πρωτοκολλα αντιμετώπισης στα νοσοκομεία;
Στην Κύπρο υπάρχουν οκτώ διαφορετικά είδη φιδιών, εκ των οποίων το ένα είναι ενδημικό, δηλαδή εντοπίζεται μόνο στην Κύπρο.
Κυπριακό φίδι Hierophis cypriensis Φώτο: Έλενα Ερωτοκρίτου
Επίσης, ένα εξ αυτών είναι ενδημικό υποείδος της Κύπρου.
Nερόφιδο Natrix cypriaca Φώτο: Έλενα Ερωτοκρίτου
Τα δηλητηριώδη φίδια στην Κύπρο
Στην κυπριακή φύση εντοπίζονται μόλις τρία είδη δηλητηριωδών φιδιών. Τα δύο από αυτά, το αγιόφιδο και η σαίττα, είναι ακίνδυνα για τον άνθρωπο.
Tο κυπριακό νερόφιδο απειλείται με αφανισμό λόγω του ανθρώπινου παράγοντα που το σκοτώνει λόγω άγνοιας, ή για συλλεκτικούς σκοπούς και ρυπαίνει το βιότοπό του. Η αμάθεια, η άγνοια και η αδιαφορία από μέρους του ανθρώπου οδηγούν αργά αλλά σταθερά το Νερόφιδο στον αφανισμό και πολλά άλλα φίδια του τόπου μας σε ένα αβέβαιο μέλλον. Το μήκος του σώματός του σπάνια ξεπερνά το ένα μέτρο και μπορεί να το συναντήσει κανείς σε 3 χρωματισμούς. Ο πιο συνηθισμένος είναι ο γκρίζος, ασπροκίτρινος μέχρι σκούρο καφέ, με στρογγυλές μαύρες βούλες ή γραμμές στο μέσο και στα πλαϊνά μέρη του σώματος. Είναι άριστος κολυμβητής, καταδύεται εύκολα και κυνηγά τη λεία του κυρίως μέσα στο νερό. Το νερόφιδο τρέφεται κυρίως με βατράχους και μερικές φορές με ψάρια.
Όσο για την σαίττα, το μήκος της μπορεί να φτάσει τα δυο μέτρα. Συναντάται κυρίως σε ξηρές, πετρώδεις περιοχές όπου αφθονούν οι σαύρες και τρέφεται κυρίως με σαύρες. Τρέφεται επίσης με άλλα φίδια και μικρά τρωκτικά ενώ τα νεαρά τρέφονται με έντομα και κυρίως σκαθάρια.
Το τρίτο δηλητηριώδες είδος είναι η φίνα και είναι πολύ επικίνδυνη για τον άνθρωπο.
Φίνα Macrovibera lebetina Φώτο: Έλενα Ερωτοκρίτου
Η φίνα μπορεί να φτάσει τα δύο μέτρα μήκος και τα 5 κιλά βάρος. Έχει σαν ιδιαίτερο χαρακτηριστικό το τριγωνικό κεφάλι και την πολύ κοντή ουρά. Τρέφεται κυρίως με τρωκτικά και πουλιά ενώ τα νεαρά φίδια με σαύρες.
Με το δάγκωμά της τα δόντια παραμένουν στους ιστούς του θύματός της όπου με συνεχόμενες κινήσεις της σιαγόνας απελευθερώνουν αρκετή ποσότητα δηλητηρίου.
Τα πρώτα συμπτώματα μετά το δάγκωμα
Σύμφωνα με τα ιατρικά στοιχεία που συγκεντρώσαμε, μέσα σε ελάχιστο χρόνο από το δάγκωμα δηλητηριώδους φιδιού, ο άνθρωπος αισθάνεται έντονο πόνο που δίνει την εντύπωση ότι καίγεται η περιοχή με το δάγκωμα και ταυτόχρονα παρουσιάζει έντονο τοπικό φούσκωμα.
Με την πάροδο του χρόνου φουσκώνει όλο το πόδι (αν το δάγκωμα είναι στο πόδι) και αρχίζει να παρουσιάζει νέκρωση. Μπορούν να παρουσιαστούν στη συνέχεια συμπτώματα ναυτίας, εμετός και έντονος ιδρώτας.
Επίσης μπορεί να αισθάνεται τσιμπήματα ή μούδιασμα στα χείλη και στο κεφάλι. Σε πολύ σοβαρά περιστατικά μπορεί να παρουσιάσει καθολικό φούσκωμα, αρρυθμίες στην καρδιά και πολύ σύντομα θάνατος.
Το πόσο σοβαρή είναι η κατάσταση έχει άμεση σχέση με την περιοχή που έγινε το δάγκωμα, το είδος του φιδιού και το πόσο εκτεταμένο είναι το δάγκωμα. Αν το δηλητήριο προσβάλλει τα νεύρα ο άρρωστος θα παρουσιάσει υπνηλία, μυϊκή αδυναμία, παραλύσεις μυών και τελικά θα πεθάνει από την παράλυση των μυών που είναι υπεύθυνοι για την αναπνοή.
Πώς προφυλασσόμαστε
Μιλώντας στο SigmaLive, η Λειτουργός του Τμήματος Περιβάλλοντος του Υπουργείου Γεωργίας Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Έλενα Ερωτοκρίτου, τόνισε καταρχήν ότι οι πολίτες δεν πρέπει να σκοτώνουν τα φίδια, διότι αποτελούν μέρος της βιοποικιλότητας. Είναι μάλιστα ιδιαίτερα ωφέλιμο σε τομείς όπως αυτόν της γεωργίας μια και τρέφεται με τρωκτικά και άλλα επιβλαβή για τη γεωργία ζώα.
Επίσης είναι καλό να αποφεύγονται σημεία με πυκνά και ψηλά χόρτα. «Εάν χρειαστεί να πλησιάσουν τέτοιες περιοχές, τότε οι πολίτες πρέπει να φοράνε στιβαρές μπότες και γάντια», εξηγεί η κ. Ερωτοκρίτου.Ερωτηθείς για τον χρόνο που χρειάζεται μέχρι να δράσει το δηλητήριο, η κ. Ερωτοκρίτου εξήγησε ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη απάντηση. Εξαρτάται, είπε, σε ποιο σημείο το θύμα δέχτηκε το δάγκωμα, πόσο δηλητήριο εισχώρησε και ποια είναι η σωματική κατάσταση του θύματος (ηλικία, φυσική κατάσταση κτλ).
Αξίζει να σημειωθεί, ότι η φίνα ανήκει στα είδη φιδιών που περιμένουν την λεία της να έρθει σε αυτά. Επομένως, συχνά κάθεται κουλουριασμένη σε δροσερός μέρος και αμύνεται μόνο σε περίπτωση που αισθανθεί απειλή.
Πρώτες Βοήθειες
Σε περίπτωση που πολίτης δεχτεί δάγκωμα από φίνα, τότε θα πρέπει να δεθεί χαλαρά λίγο πιο ψηλά από το μέρος που δαγκώθηκε και να μεταφερθεί στο νοσοκομείο για την κατάλληλη ιατρική περίθαλψη, χωρίς να πανικοβάλλεται. Ενδείκνυται να πλύνει την πληγή με νερό, αλλά, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να ρουφήξει το δηλητήριο ή να «κόψει» την πληγή. Μόνο σε περιπτώσεις που άνθρωπος δεχτεί δάγκωμα από φίνα, που το δηλητήριό της είναι άκρως επικίνδυνο, χρησιμοποιείται ο αντιοφικός ορός και μόνο υπό ιατρική παρακολούθηση.
Σημειώνεται ότι τα περιστατικά δαγκώματος πολιτών από οχιές στην Κύπρο ανέρχονται γύρω στα δέκα κάθε έτος.
