Κακομεταχείριση, παράνομη κράτηση και παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκ μέρους του κυπριακού κράτους, των ασυνόδευτων ανήλικων από χώρες κυρίως της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, που για κακή τους τύχη κατέφυγαν για προστασία στην Κύπρο χωρίς τους γονείς τους, διαπιστώνει η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Λήδα Κουρσουμπά.

Σε μια καταπελτική έκθεσή της που έδωσε χθες στη δημοσιότητα, στη βάση παραπόνων που αφορούν 27 περιπτώσεις ασυνόδευτων ανηλίκων (15 αγοριών και 12 κοριτσιών), σε σχέση με τη μεταχείριση και την κράτησή τους τη χρονική περίοδο 2013-2014, η Επίτροπος επικρίνει έντονα, τους χειρισμούς των Υπουργείων Εσωτερικών, Εργασίας, Δικαιοσύνης, της Αστυνομίας, της Υπηρεσίας Αλλοδαπών και Μετανάστευσης, του Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης, των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας και της Υπηρεσίας Ασύλου για τα ασυνόδευτα παιδιά, από το στάδιο της σύλληψής τους, μέχρι την απελευθέρωσή τους και την ανάληψη της νομικής φροντίδας  από τις ΥΚΕ.

«Στερούμενοι όλων των δικαιωμάτων τους»

Η Λήδα Κουρσουμπά, αναφέρεται κατά λέξη, σε «έλλειψη συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων Υπηρεσιών», «νομοθετικά κενά», «σοβαρές αδυναμίες στον εντοπισμό, την αναγνώριση και τη γενικότερη μεταχείρισή τους», «παραβίαση, εκ μέρους της Κυπριακής Δημοκρατίας, του δικαιώματος νομικής εκπροσώπησης των ασυνόδευτων παιδιών αιτητών ασύλου» και σε «ιδιαίτερα προβληματικές συνθήκες κράτησης των επαρχιακών αστυνομικών κρατητηρίων και, ειδικότερα, των αστυνομικών κρατητηρίων Πάφου, όσον αφορά την υποδομή, σίτιση, υγιεινή».

Αναφέρει μεταξύ άλλων τα εξής, η έκθεση της Επιτρόπου: «Η πλειοψηφία των περιπτώσεων ασυνόδευτων ανηλίκων που μελέτησα, είχαν πρόθεση να χρησιμοποιήσουν την Κύπρο ως ενδιάμεσο σταθμό στο ταξίδι τους, το οποίο είχε τελικό προορισμό άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Συνήθως, φτάνουν στην Κύπρο, μέσω των μη ελεγχόμενων από την Κυβέρνηση της Δημοκρατίας περιοχών και, αφού περάσουν στις ελεγχόμενες περιοχές, προσπαθούν να ταξιδέψουν, είτε με πλαστά έγγραφα, είτε με έγγραφα που δεν τους ανήκουν, μέσω του αεροδρομίου Λάρνακας ή Πάφου.

Στην προσπάθειά τους αυτή συλλαμβάνονται και διώκονται ποινικά, χωρίς στις πλείστες περιπτώσεις, εκπροσώπηση από δικηγόρο, για τα αδικήματα της πλαστοπροσωπίας/πλαστογραφίας, κυκλοφορίας πλαστού εγγράφου, παράνομης εισόδου/παραμονής. Μέχρι την εκδίκαση των ποινικών αδικημάτων παραμένουν υπόδικοι στις φυλακές ή σε επαρχιακά αστυνομικά κρατητήρια. Τα επαρχιακά Δικαστήρια επιβάλλουν, ανάλογα με την περίπτωση, ποινή φυλάκισης, την οποία οι ανήλικοι εκτίουν στις φυλακές ή αποφασίζεται η αναστολή της ποινής τους. Με την έκτιση ή την αναστολή της ποινής, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι επανασυλλαμβάνονται με διατάγματα κράτησης/απέλασης της Διευθύντριας ΤΑΠΜ και μεταφέρονται σε επαρχιακά αστυνομικά κρατητήρια ή στο χώρο κράτησης άτυπων μεταναστών Μενόγειας.

Σε κάποιο στάδιο της κράτησης, οι ΥΚΕ ενημερώνονται για την ύπαρξη ασυνόδευτων ανηλίκων, στις περισσότερες περιπτώσεις από την Αστυνομία, ενώ σε άλλες από μη κυβερνητικές οργανώσεις. Κατά τη διάρκεια της κράτησης, συνήθως, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι υποβάλλουν αίτημα ασύλου και παραμένουν υπό κράτηση, μέχρι η Υπηρεσία Ασύλου να τοποθετηθεί σε σχέση με την ηλικία τους ή το καθεστώς τους. Με τη λήψη απόφασης από την Υπηρεσία Ασύλου ως προς την ηλικία τους ή επί της ουσίας του αιτήματός τους για άσυλο, οι ανήλικοι, αφήνονται ελεύθεροι και τίθενται υπό τη νομική φροντίδα της Διευθύντριας ΥΚΕ. Η εν λόγω διαδικασία μπορεί να διαρκέσει από δύο εβδομάδες μέχρι και ένα έτος, κατά την οποία ασυνόδευτοι ανήλικοι παραμένουν, εντωμεταξύ, υπό κράτηση, στερούμενοι όλων των δικαιωμάτων τους».

«Ανεπαρκές και δυσλειτουργικό πλαίσιο»

Γράφει πιο συγκεκριμένα, η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού: «Η διερεύνηση, στην οποία προέβηκα λαμβάνοντας πληροφόρηση από πολλαπλές πηγές, κατέδειξε νομοθετικά κενά σε σχέση και με το χειρισμό ασυνόδευτων ανηλίκων τα οποία δεν εμπίπτουν στην κατηγορία των αιτητών ασύλου, ή στη κατηγορία των θυμάτων εμπορίας και εκμετάλλευσης, αφού ουσιαστικά τίποτα στον περί Αλλοδαπών και Μεταναστεύσεως Νόμο (Κεφ. 105, όπως τροποποιήθηκε), δεν καθορίζει ή ρυθμίζει τον τρόπο μεταχείρισης αυτών των παιδιών, εκτός από τις διατάξεις που αφορούν στις επιστροφές/απελάσεις.

 Διαπιστώνω, επίσης, απουσία πολιτικής και διαδικασιών/διοικητικών πρακτικών στον πρωταρχικό χειρισμό των ασυνόδευτων ανηλίκων με αποτέλεσμα να παρατηρούνται σοβαρές αδυναμίες στον εντοπισμό, την αναγνώριση και τη γενικότερη μεταχείρισή τους όσον αφορά την εκτίμηση της ηλικίας, τη νομική εκπροσώπηση, την ανάληψη φροντίδας από τον κηδεμόνα και την κράτησή τους.

Το πιο πάνω ανεπαρκές και δυσλειτουργικό πλαίσιο επηρεάζει όλους τους ασυνόδευτους ανηλίκους, ειδικότερα τις περιπτώσεις αυτών που δεν υποβάλλουν αίτημα ασύλου ή που δεν υποβάλλουν αίτηση έγκαιρα με την είσοδό τους στη χώρα, με αποτέλεσμα να παραβιάζεται η Αρχή του Συμφέροντος, της Μη Διάκρισης, της Συμμετοχής και του Δικαιώματος στη Ζωή, στην Επιβίωση και στην Ανάπτυξη.

Έχω διαπιστώσει, επίσης, επιμέρους αδυναμίες οι οποίες αφορούν την έλλειψη συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων Υπηρεσιών, (ΥΑΜ, ΤΑΠΜ, ΥΚΕ, Υπηρεσίας Ασύλου), τη μη εξασφάλιση διερμηνέα στα διάφορα στάδια των διαδικασιών (κατά την εκδίκαση ποινικών υποθέσεων, την ανάκριση, κατά τις επαφές με ΛΚΥ), τη μη εκπροσώπηση από δικηγόρο σε σχέση με ποινικές διαδικασίες εναντίον τους, την έλλειψη εξειδικευμένων διερμηνέων για συγκεκριμένες γλώσσες όπως τα Σομαλικά και τη μη ενημέρωση των ασυνόδευτων ανηλίκων από μέρους των εμπλεκόμενων Υπηρεσιών για τα δικαιώματά τους.

Ειδικότερα,  φαίνεται ότι δεν γίνεται ενημέρωση για το δικαίωμά τους για υποβολή αίτησης πολιτικού ασύλου, καθότι από τις δηλώσεις δύο ασυνόδευτων ανηλίκων από τους οποίους λήφθηκε μαρτυρία, προκύπτει ότι ενημερώθηκαν για το δικαίωμά τους για πολιτικό άσυλο από άλλους κρατούμενους στις φυλακές ή από μη κυβερνητικές οργανώσεις».  

«Άτεγκτη πολιτική, τραγική στατιστική»

Λήδα Κουρσουμπά: «Σε σχέση με την κράτηση, οι υποθέσεις των πιο πάνω 27 ασυνόδευτων ανηλίκων καταδεικνύουν, μια τραγική στατιστική πραγματικότητα. Όλοι, ανεξαιρέτως, βίωσαν συνθήκες κράτησης, για χρονικό διάστημα που κυμαινόταν στην καλύτερη περίπτωση 2 εβδομάδες και στη χειρότερη περίπου 10-14 μήνες, ενώ ο μέσος όρος της κράτησης κυμαίνεται περίπου στους 3-4 μήνες. Η κατά κόρον εφαρμογή της πρακτικής της κράτησης, με διατάγματα της Διευθύντριας ΤΑΠΜ, των ασυνόδευτων ανηλίκων, είτε λόγω του ότι, θεωρούνται παράτυποι μετανάστες, είτε για διερεύνηση της ηλικίας όταν πρόκειται για αιτητές ασύλου, καταδεικνύει, εκ μέρους του αρμόδιου Τμήματος, άτεγκτη πολιτική, η οποία εκτός του ότι παραγνωρίζει την ιδιότητά τους ως παιδιά παραβιάζει, ανεξάρτητα από το νομικό τους καθεστώς, κατάφορα τα δικαιώματά τους».

»Επιβάλλεται να εφαρμοστούν οι συστάσεις των Διεθνών Οργανισμών, σε σχέση με την κράτηση, οι οποίες σαφώς αναφέρουν ότι, κατά κανόνα, απαγορεύεται η κράτηση των ασυνόδευτων παιδιών. Σε περίπτωση κράτησης, ως έσχατη λύση, πρέπει αυτή να έχει τη μικρότερη δυνατή διάρκεια, να είναι σε συνθήκες κατάλληλες για ανήλικους και όλες οι εμπλεκόμενες Υπηρεσίες (Αστυνομία, ΥΚΕ, ΤΑΠΜ) να προβαίνουν σε ενέργειες έτσι ώστε να αφήνονται ελεύθεροι το συντομότερο δυνατό. Παράλληλα, οι αρμόδιες Υπηρεσίες του κράτους, πρέπει να μελετήσουν καλές πρακτικές άλλων χωρών και να δημιουργήσουν χώρους εναλλακτικούς της κράτησης, κατάλληλους για ανήλικους, όπου να διαμένουν ενόσω διαρκούν οι διαδικασίες των συνεντεύξεων, η εξακρίβωση στοιχείων, η εκτίμηση της ηλικίας και ο καθορισμός του συμφέροντος».