Ο πόνος ψυχής από την εικόνα του υπό κατάρρευση μοναστηριού του Αποστόλου Ανδρέα στην κατεχόμενη Καρπασία, άρχισε να αντικαθίσταται από αισιοδοξία και προσδοκία ότι το σύμβολο της πίστης  αρκετών γενεών Κυπρίων θα μπορέσει να ανακτήσει τον παλιό του ρόλο με τις εργασίες αναστήλωσης που άρχισαν εδώ και δύο μήνες.

Το Μοναστήρι, σημείο κατατεθέν για τους πιστούς βρίσκεται στο ανατολικότερο σημείο της Κύπρου στη χερσόνησο της Καρπασίας, και οφείλει το όνομα του στη παράδοση που λέει ότι εκεί αποβιβάστηκε ο Απόστολος Ανδρέας.

Ομάδα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων δημοσιογράφων ξεναγήθηκαν χθες στην κατεχόμενη Μονή του Αποστόλου Ανδρέα στην Καρπασία, όπου ενημερώθηκαν για την πορεία των εργασιών αναστήλωσης του Μοναστηριού.

Η επίσκεψη διοργανώθηκε από το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (UNDP). Η αναστήλωση της Μονής πραγματοποιείται σε συνεργασία με το UNDP-PFF (Participation for Future) και με χρηματοδότηση της ΕΕ.

Η αποκατάσταση του Μοναστηριού θα γίνει σύμφωνα με τα σχέδια  που ετοίμασε το Πανεπιστήμιο Πατρών. Ο αρχιτέκτονας και αναστηλωτής, Διομήδης Μυριανθέας, ως σύμβουλος της ομάδας του Πανεπιστημίου Πατρών, επιβλέπει την υλοποίηση της μελέτης.

Οι εργασίες κατακυρώθηκαν από τα Ηνωμένα Έθνη σε μια κοινοπραξία, η οποία αποτελείται από την ελληνοκυπριακή εταιρεία «FIXICO CONSTRUCTIONS» και την τουρκοκυπριακή “YAKUP’S COMPANY, TEL-ZA CONSTRUCTION LTD».

Το έργο χρηματοδοτείται από την Εκκλησία της Κύπρου και το ίδρυμα διαχείρισης βακουφίων (ΕΒΚΑΦ) στα κατεχόμενα που θα συνεισφέρουν από 2,5 εκατομμύρια ευρώ, ενώ με 25.000 δολάρια θα συμβάλει και η USAID (Αμερικανική Υπηρεσία για τη Διεθνή Ανάπτυξη).

Καλωσορίζοντας τους δημοσιογράφους, η Tiziana Zennaro, υπεύθυνη του έργου στο UNDP, ανέφερε ότι οι προπαρασκευαστικές εργασίες άρχισαν πριν δύο μήνες και η πρώτη φάση αναμένεται να συμπληρωθεί σε 19 μήνες.

Αναφέρθηκε στην εξαίρετη συνεργασία μεταξύ των μελών της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά και όλων των παραγόντων, τονίζοντας ότι η έναρξη των έργων κατέστη δυνατή χάρη της αμοιβαίας εμπιστοσύνης.

Ο Ε/κ επικεφαλής της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά, Τάκης Χατζηδημητρίου, απευθυνόμενος στους δημοσιογράφους, είπε “βλέποντάς σας εδώ νιώθουμε ότι είναι μεγάλη μέρα για μας”.

“Μέσα σε πνεύμα συνεργασίας με την τ/κ ομάδα της Τεχνικής Επιτροπής, μπορέσαμε να προωθήσουμε το έργο αυτό, ένα έργο κοινής προσπάθειας, σεβασμού με εθνικό και θρησκευτικό χαρακτήρα για όλους τους Κυπρίους”.

Ανέφερε ότι μέσα από τα μνημεία και τον πολιτισμό, “μπαίνει μια γερή βάση για το μέλλον της Κύπρου και δείχνει τι μπορούμε να πετύχουμε με τη συνεργασία Ε/κ και Τ/κ”.

Πιστεύω, ανέφερε, ότι ο πολιτισμός και τα μνημεία, σαν ένας χώρος που συναντά την ιστορία και τους ανθρώπους, είναι δυνατό να αποτελέσει τη βάση για τη μελλοντική λύση του Κυπριακού και να δημιουργήσει ελπίδες για ένα ειρηνικό τόπο και δίνει παράδειγμα στην περιοχή που σπαράζεται από φανατισμούς και θρησκευτικές ακρότητες ότι άνθρωποι με διαφορετική θρησκευτική και εθνική προέλευση μπορούν να συνεργαστούν για το κοινό καλό.

Από την πλευρά του, ο Τ/κ επικεφαλής της Τεχνικής Επιτροπής Αλί Τουντσάι δήλωσε ότι η αναστήλωση της Μονής του Αποστόλου Ανδρέα είναι ένα σημαντικό έργο. “Ο Απόστολος Ανδρέας δεν αποτελεί σημαντική πολιτιστική κληρονομιά μόνο για τους Ε/κ αλλά και για τους Τ/κ και για την ανθρωπότητα,” σημείωσε.

Πρόσθεσε ότι το έργο θα συμβάλει στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της περιοχής της Καρπασίας.

Στην Τεχνική Επιτροπή, ανέφερε, και οι δύο πλευρές εργάζονται και λαμβάνουν από κοινού αποφάσεις. “Ευελπιστούμε η εργασία μας θα αποτελέσει παράδειγμα συνεργασίας και σε άλλους τομείς”.

Οι δημοσιογράφοι ξεναγήθηκαν στο χώρο του γυναικωνίτη από τον κ. Μυριανθέα, ο οποίος τόνισε τη σημασία της σταδιακής αφαίρεσης του σουβά από τους τοίχους για να μην αλλοιωθούν ούτε οι τοίχοι ούτε οτιδήποτε που ενδεχομένως να υπάρχει κάτω από το σουβά.

Ο μηχανικός του UNDP Αλί Τσακλάρι ξενάγησε τους δημοσιογράφους στο χώρο όπου βρίσκονταν το παρεκκλήσι και τα κελιά για τους πιστούς. Ο χώρος θα αναστηλωθεί, θα τοποθετηθεί φρέσκος σουβάς, τα σάπια ξύλα θα αντικατασταθούν καθώς και η οροφή και τα ξύλινα διαχωριστικά. “Θα ενσωματώσουμε το νέο στο παλιό”, ανέφερε χαρακτηριστικά.

Στο χώρο της κύριας εκκλησίας, παρέμειναν μόνο το ξυλόγλυπτο τέμπλο και ο άμβωνας που έχουν προστατευθεί με ειδικό τρόπο για να μην υποστούν ζημιές κατά τις εργασίες εντός του ναού.

Σύμφωνα με τον κ. Μυριανθέα, τα προστατευτικά υλικά από το τέμπλο και τον άμβωνα θα αφαιρεθούν μετά την ολοκλήρωση των εργασιών στην οροφή της Μονής. Οι πολυέλαιοι έχουν αφαιρεθεί και φυλαχτεί μέχρι το πέρας των εργασιών.

Ερωτηθείς για την κατάσταση της δομής του Μοναστηριού, ο κ. Μυριανθέας είπε ότι “δομικά, η Μονή είναι σε πολύ καλή κατάσταση με εξαίρεση το καμπαναριό στο οποίο θα πρέπει να γίνει εκτεταμένη επισκευή και θα πρέπει να ενισχυθεί το οικοδόμημα”.

Η Μονή του Αποστόλου Ανδρέα έχει επίσης υποστεί μεγάλη ζημιά στις εξωτερικές επιφάνειες, ιδιαίτερα στη λαξευμένη πέτρα ενώ σημεία που έτυχαν επισκευής με τσιμέντο θα πρέπει να αφαιρεθούν και να επισκευαστούν με το σωστό τρόπο.

Ο κ. Μυριανθέας ανέφερε ότι η εγγύτητα με τη θάλασσα προκάλεσε εκτεταμένη διάβρωση του σιδήρου στη Μονή και εξήγησε ότι το σίδηρο στις πλάκες και αλλού θα πρέπει να αντικατασταθεί.

Εξάλλου, στην πρώτη φάση του έργου, θα γίνουν γεωτεχνικές έρευνες για να διαπιστωθεί η ποιότητα του εδάφους και στη δεύτερη φάση θα ληφθούν τα ενδεδειγμένα μέτρα, είπε ο Τ/κ μηχανικός.

Εξήγησε ότι η έρευνα είναι απαραίτητη για να μπορέσουν να διαπιστώσουν τί “βρίσκεται κάτω από το έδαφος, πόσο επηρεάζει το οικοδόμημα, πόσο επηρεάζει η θάλασσα τα θεμέλια και το βαθμό της ολίσθησης του εδάφους προς τη θάλασσα. Στη δεύτερη φάση του έργου, είπε, “θα μπορέσουμε να εφαρμόσουμε και τις λύσεις στα προβλήματα που θα δείξουν οι έρευνες”, είπε.

Ο κ. Μυριανθέας ανέφερε ότι όντως το έδαφος έχει υποστεί μια ολίσθηση η οποία διαφαίνεται στο εξωτερικό του χώρου και οι έρευνες θα βοηθήσουν για τη λήψη των κατάλληλων μέτρων.

Κατά την επίσκεψη των δημοσιογράφων τονίστηκε η σημασία της διαφύλαξης της υγείας και ασφάλειας τόσο των εργαζομένων όσο και γενικότερα του περιβάλλοντος. Έχουν ληφθεί συγκεκριμένα μέτρα για απομάκρυνση μπάζων και ασβέστου, σύμφωνα με ευρωπαϊκές προδιαγραφές.

Κατά τη διάρκεια των εργασιών, οι εργάτες έφεραν στο φως μέρος τοίχου που είναι ημιτελές. Σύμφωνα με τον κ. Χατζηδημητρίου, δεν έχει ακόμη διαπιστωθεί αν έχει σχέση με το κτίριο ή όχι ή με την ιστορία του κτιρίου. Γίνεται ανασκαφή, ανέφερε και διερεύνηση και τόνισε ότι δεν πρόκειται για τάφο.

Οι δημοσιογράφοι είχαν επίσης την ευκαιρία να επισκεφθούν το χώρο όπου ρέει το αγίασμα το οποίο μετά τη γιορτή του Αποστόλου Ανδρέα, στις 30 Νοεμβρίου, δεν θα είναι προσβάσιμο στους πιστούς μέχρι την ολοκλήρωση του έργου αποκατάστασης. Ούτε το παρεκκλήσι του 15ου αιώνα θα είναι προσβάσιμο.

Σε χώρο πλησίον της Μονής δημιουργήθηκε μικρό παρεκκλήσι, όπου κατά τη διάρκεια των εργασιών  θα μπορούν οι προσκυνητές να ανάβουν το κερί τους και να προσκυνούν την εικόνα του Αποστόλου Ανδρέα και να παίρνουν λαδάκι. Στο παρεκκλήσι βρίσκεται από το πρωί μέχρι τις πέντε το απόγευμα ο πιστός  Οικονόμος της Μονής, πατήρ Ζαχαρίας Γεωργίου, άγρυπνος φύλακας και διάκονος από την τουρκική εισβολή του 1974 μέχρι σήμερα και είναι ικανοποιημένος για την έναρξη των εργασιών.

Στο παρεκκλήσι στεγάζονται και οι υπόλοιπες εικόνες από το μοναστήρι.

Σύμφωνα με την κ. Ζενάρο, θα γίνει προσπάθεια να συντηρηθούν και οι εικόνες.

Μιλώντας στους δημοσιογράφους, ο Ανδρέας Πιρίσιης, Συντονιστής Τεχνικών Επιτροπών για την Οικοδόμηση Εμπιστοσύνης είπε ότι επισκέφθηκε το μοναστήρι πριν από 5-6 χρόνια “και σας λέω ειλικρινά, έφυγα με βαριά καρδιά. Ήταν έκδηλοι οι κίνδυνοι να καταρρεύσει ολόκληρο το οικοδόμημα. Σήμερα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Αρχισε η αναστήλωση, και γι΄`αυτό πρέπει να εκφράσουμε θερμές ευχαριστίες στο UNDP αλλά και στα μέλη των επιτροπών που εργάστηκαν γιατί τα εμπόδια ήταν πολλά, διαφορετικής φύσης, αλλά καταφέραμε να τα ξεπεράσουμε. Είμαι ικανοποιημένος, βλέποντας Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους να εργάζονται μαζί με τόση καλή διάθεση για να αναστηλώσουν ένα μοναστήρι.

Ο κ. Πιρίσιης τόνισε ότι “η πολιτιστική μας κληρονομιά είναι κάτι που χαρακτηρίζει την Κύπρο. Σε μια μικρή νήσο έχουν μαζευτεί τόσα πολλά μνημεία, εκκλησίες και πολιτισμός, που κάνουν την Κύπρο μια και μοναδική στον τομέα αυτό, χώρα. Είναι ένας τομέας όπου η Κύπρος είναι μεγαλύτερη από το μέγεθός της. Αυτήν την κληρονομιά έχουμε υποχρέωση Ελληνοκύπριοι, Τουρκοκύπριοι και όποιοι κατοικούν στο νησί να τη διαφυλάξουμε και να τη προστατεύσουμε, και να την κληροδοτήσουμε στις επόμενες γενιές - γιατί κι εμείς κληρονόμοι είμαστε ενός πολιτισμού χιλιάδων ετών”.

Σύμφωνα με τον Πιερή Χατζηπιερή, διευθυντή της ελληνοκυπριακής εταιρείας “Χατζηπιερής Fixico”, οι εργασίες έχουν ξεκινήσει από τον Ιούλιο, δύο μήνες ήταν τα προκαταρκτικά και τώρα είμαστε στη φάση των κυρίως εργασιών και θα ολοκληρωθούν σε περίπου 19 μήνες. Οι εργασίες, είπε, αφορούν την εκκλησία και κάποια κτίρια γύρω από το Μοναστήρι.

Ανέφερε ότι η μελέτη για το Μοναστήρι ετοιμάστηκε από ομάδα του Πανεπιστημίου Πατρών, υπό τον καθηγητή Πέτρο Κουφόπουλο, με στόχο το Μοναστήρι να έχει όλους τους χώρους που πρέπει να έχει ένα μοναστήρι, δηλαδή, καθολικό, παρεκκλήσι, εξομολογητήριο, κελιά, και άλλα.

Χαρακτήρισε πολύ καλή την μελέτη, τονίζοντας ότι υπάρχει μια πάρα πολύ επιμελής επίβλεψη των εργασιών ούτως ώστε το κτίριο να αντέχει και σε σεισμούς και στο χρόνο αλλά και να σεβαστούμε και τα υλικά που ήδη υπάρχουν. Απαντώντας σε ερώτηση είπε ότι το δάπεδο του μοναστηριού είναι μωσαϊκό που μπήκε εκ των υστέρων και θα πρέπει αφαιρεθεί αφού δεν έχει ιστορική ή άλλη αξία και θα αντικατασταθεί με παραδοσιακό προσεγμένο κυπριακό μάρμαρο.

Πρόσθεσε ότι το τέμπλο παραμένει στο χώρο και έχει προστατευθεί με τρόπο ώστε να μην πάθει οποιαδήποτε φθορά, όπως επίσης και η Αγία Τράπεζα η οποία έχει σκεπαστεί με ειδικό ρούχο και ξύλινο προστατευτικό.

Η πρώτη φάση του έργου προνοεί :

1. Συντήρηση του ναού του 1867  (ανακατασκευή επιχρισμάτων, συντήρηση θυρών, και εξοπλισμού, νέες ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, επισκευή και ενίσχυση τοίχων κ.α.). Διαμόρφωση βαπτιστηρίου στο δυτικό μέρος.

2. Κωδωνοστάσιο, (στατική ενίσχυση, αντικατάσταση φθαρμένων λιθοσωμάτων κ.α.).

3. Καθαίρεση πλακών από οπλισμένο σκυρόδεμα στην ανατολική πλευρά και νέα κατασκευή με δοκούς από ανοξείδωτο σίδερο και ξύλινο πάτωμα.

4. Συντήρηση νότιας τοξοστοιχίας (ενίσχυση και αντικατάσταση φθαρμένων λίθων), αντικατάσταση μεταλλικών δοκών με νέες από ανοξείδωτο σίδερο. Κατασκευή δωματίου – προσκυνηταρίου (για κεριά κλπ) σε νοτιοδυτικό μέρος.

5. Κελιά ορόφου νότιας πτέρυγας. Επισκευή (αντικατάσταση θυρών παραθύρων στέγης, κιγκλιδώματα, μπαλκόνι  κλπ). Διαμόρφωση τμήματος σε παρεκκλήσιο, διαμόρφωση τμήματος σε μουσείο κλπ.

6. Δυτικό τμήμα – Οικονομείο, Συντήρηση – ενισχύσεις, καθαίρεση ορισμένων νεώτερων προσθηκών και διαμόρφωση σε συνοδικό και χώρο υποδοχής.

Η μελέτη του Πανεπιστημίου Πατρών προβλέπει όπως στη δεύτερη φάση γίνουν τα ακόλουθα:      

* Συντήρηση του παρεκκλησίου του 15ου αιώνα . Καθαιρέσεις νεώτερων επεμβάσεων από οπλισμένο σκυρόδεμα και ενίσχυση παρεκκλησίου με υποθεμελιώσεις (λόγω ολίσθησης στα ανατολικά).

Η τρίτη και τελευταία φάση προβλέπει:

1. Συντήρηση βόρειας πτέρυγας (1918) και διαμόρφωση σε τράπεζα, γραφείο και διαμονή.

2. Διαμόρφωση περιβάλλοντα χώρου (αυλή στα δυτικά του κεντρικού  συγκροτήματος).


Ιστορία του Μοναστηριού του Αποστόλου Ανδρέα

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του Τμήματος Αρχαιοτήτων, η Μονή του Απόστολου Ανδρέα βρίσκεται σε βραχώδη παραλία στο ανατολικότερο άκρο του ακρωτηρίου της Καρπασίας. Κτίστηκε το 1867 με την πρωτοβουλία του οικονόμου ιερέα Ιωάννη και εγκαινιάστηκε από τον Αρχιεπίσκοπο Σωφρόνιο Α`. Το κτίριο ανοικοδομήθηκε στο χώρο όπου κατά την πρώτη ιεραποστολική περιοδεία ο Απόστολος Ανδρέας αναγκάστηκε να αποβιβαστεί από το καράβι του και με θαυματουργό τρόπο φανέρωσε πηγή νερού.

Τα διάφορα κτίσματα που αποτελούν το σύνολο της Μονής του Αποστόλου Ανδρέα είναι διατεταγμένα γύρω από μια κεντρική πλατεία. Το ανατολικό της άκρο καταλαμβάνεται από τον παλαιότερο γοτθικό ναό του 15ου αιώνα, ο οποίος αντικατέστησε παλαιότερη εκκλησία, πιθανόν παλαιοχριστιανική, την οποία δεν γνωρίζουμε. Ο γοτθικός ναός είναι τετράγωνος (διαστάσεις: 6,42 μ. Χ 6,42 μ.) με δύο κλίτη. Το βόρειο κλίτος καταλήγει στα ανατολικά σε μικρή αψίδα. Ένας κεντρικός πεσσός υποβαστάζει τα άκρα τεσσάρων σταυροθολίων που στεγάζουν το ναό. Στα νότια του ναού διατηρούνται δύο συνεχόμενες αψίδες από πελεκητή πέτρα και στα ανατολικά του ναού υπάρχει τοίχος με θύρα που οδηγεί στο αγίασμα κοντά στη θάλασσα όπου έλαβε χώρα το θαύμα του Αγίου. Δεν γνωρίζουμε εάν ο παλαιότερος αυτός ναός συνδεόταν με μοναστηριακά κτίρια.

Στα δυτικά του γοτθικού ναού και σε ψηλότερο επίπεδο βρίσκεται ο ναός του 1867. Πρόκειται για μονόκλιτο ναό (25,40 μ. Χ 7,92 μ.) και καλύπτεται με ένα ευρύ οξυκόρυφο θόλο. Το δυτικό τμήμα του ναού περιλαμβάνει διώροφο κτίσμα που λειτουργεί σαν γυναικωνίτης και βαπτιστήριο. Κατά μήκος της νότιας και της δυτικής πλευράς του ναού αναπτύσσονται στοές με τόξα. Το 1914 προστέθηκε στα δυτικά του ναού ένα επίμηκες κτίσμα και το 1930 προστέθηκαν τα κελιά πάνω από τη νότια στοά του ναού, το κωδωνοστάσιο και ένα νέο-αναγεννησιακό κτίριο με δωμάτια φιλοξενίας στα βορειοδυτικά του ναού. Τέλος, το 1960 κτίστηκε κτιριακό συγκρότημα σε σχήμα Γ, που καταλαμβάνει τμήμα της δυτικής και τη βόρεια πλευρά της πλατείας.

Στις 14.01.1992 η λεγόμενη τουρκοκυπριακή αστυνομία έκλεψε εκκλησιαστικές εικόνες και εκκλησιαστικά αντικείμενα από το μοναστήρι αυτό.

Πηγή ΚΥΠΕ