Πρωτότυπη διάλεξη για κατανόηση του bullying
«Μήπως το εκπαιδευτικό σύστημα από μόνο του αποτελεί το κυριότερο κομμάτι σχολικού εκφοβισμού;»

Με ένα πρωτότυπο εργαστήρι για κατανόηση του bullying, που ανέδειξε εμπειρικά τον κοινωνικό αποκλεισμό αυτών που είναι διαφορετικοί, άρχισε χθες το απόγευμα τη διάλεξή της με τίτλο: «Σχολικός εκφοβισμός, μια πραγματικότητα στα σχολεία της Κύπρου», η κοινωνιολόγος Αλεξία Σακαδάκη, εκπροσωπώντας τον Σύνδεσμο Κοινωνιολόγων Κύπρου. Η διάλεξη έγινε στο Δημοτικό Πολιτιστικό Κέντρο Λευκωσίας, με πρωτοβουλία του Δήμου Λευκωσίας.

«Τους διαφορετικούς, τους αποκλείουμε»
Να σημειώσουμε ότι στο εργαστήρι συμμετείχαν εθελοντικά όλοι οι παρευρισκόμενοι στη διάλεξη. Η Αλεξία Σακαδάκη τούς κάλεσε να κλείσουν τα μάτια και τοποθέτησε στο μέτωπο του καθενός από ένα χρωματιστό αυτοκόλλητο - για κάποιους είχε κόκκινο χρώμα, για άλλους μπλε, για άλλους πράσινο και μόνο για δύο άτομα, ήταν μωβ. Στη συνέχεια, τους κάλεσε να ανοίξουν τα μάτια και να δημιουργήσουν ομάδες όπως οι ίδιοι θέλουν, χωρίς να μιλήσουν καθόλου.

Οι ομάδες διαμορφώθηκαν με τη γλώσσα του σώματος, με νοήματα και όχι με βάση το χρώμα του αυτοκόλλητου στο μέτωπο του καθενός. Μας είπε ότι αυτή η εμπειρία ήταν διαφορετική από άλλες παρόμοιες, εφόσον συνήθως ομαδοποιούνται μεταξύ τους με βάση τα χρώματα. Στην περίπτωση αυτή οι ομάδες διαμορφώθηκαν με βάση το αίσθημα της ασφάλειας και της προσωπικής οικειότητας. «Τα σύνολα δημιουργήθηκαν με βάση τα κοινά σημεία αναφοράς και όχι με βάση τη διαφορετικότητα», μας είπε και πρόσθεσε: «Αυτό είναι καθρέφτης και του τι συμβαίνει στα σχολεία μας, όπου οι μαθητές συνήθως επιλέγουν να ενταχθούν σε ένα κοινωνικό σύνολο με βάση τα κοινά στοιχεία τους. Δυστυχώς, όμως, υπάρχουν και αυτοί που δεν έχουν κοινό στοιχείο με τους υπόλοιπους, με αποτέλεσμα να γίνονται θύματα αποκλεισμού».

Ο εκφοβισμός ως τρόπος ζωής
Η κ. Σακαδάκη επικαλέστηκε στη διάλεξή της την έρευνα «Ερευνητικό Πρόγραμμα Bullying», όπου συμμετείχαν 23 δημοτικά σχολεία της Κύπρου, ένα γυμνάσιο και ένα λύκειο, σύμφωνα με την οποία το 32% των μαθητών/τριών φαίνεται να είναι, συστηματικά, θύματα bullying. Η έρευνα κατέδειξε, επίσης, ότι ένας στους δύο μαθητές εμπλέκεται με κάποιον τρόπο σε περιστατικό bullying τουλάχιστον 2-3 φορές τον μήνα. «Αυτό είναι το ποσοστό των ατόμων που το παραδέχτηκαν και επομένως το πραγματικό ποσοστό μπορεί να είναι ακόμα πιο μεγάλο», είπε και συνέχισε: «Πολλά παιδιά και ειδικά τα θύματα bullying δεν παραδέχονται και δεν αντιλαμβάνονται ότι είναι θύματα bullying, αφού για κάποια έγινε τρόπος ζωής. Μάλιστα στην ηλικία 12-15 χρονών, συχνά το bullying συγχύζεται με το φλερτ! Το πείραγμα που δέχονται μερικά κορίτσια ή αγόρια μπορεί να θεωρηθεί φλερτ και να μην αντιλαμβάνονται τον εκφοβισμό».

Ο ρόλος δασκάλων-καθηγητών
«Μήπως το εκπαιδευτικό σύστημα από μόνο του αποτελεί το κυριότερο κομμάτι σχολικού εκφοβισμού; Ποιος είναι ο ρόλος του καθηγητή και ποιες επιπτώσεις έχει η έλλειψη ανάπτυξης κριτικής σκέψης και η καταπίεση του λόγου και της σκέψης;». Η Α. Σακαδάκη έθεσε τα ερωτήματα αυτά στο τέλος της διάλεξής της, τονίζοντας ότι «σε μια σχολική μονάδα, όπου δεν γίνεται προσπάθεια ανάπτυξης της κριτικής σκέψης και όπου καταπιέζεται η σκέψη των μαθητών, ή αγνοούνται συστηματικά τα ερωτήματα και οι τοποθετήσεις τους, διαμορφώνεται ένα περιβάλλον που είναι μέρος του σχολικού εκφοβισμού». Εξέφρασε δε, την πεποίθηση ότι «ακόμα και πολλοί καθηγητές δεν ξέρουν τι σημαίνει αυτό και μπορεί να είναι και οι ίδιοι συχνά συνένοχοι στην άγνοιά τους».

Ο παραγκωνισμός της Κοινωνιολογίας
Αλεξία Σακαδάκη: «Πρέπει να γίνουν έρευνες για το πού βρίσκεται σήμερα το πρόβλημα του σχολικού εκφοβισμού στην Κύπρο και στη συνέχεια να γίνει εκπαίδευση στους εκπαιδευτικούς και στους γονείς, οι οποίοι πρέπει να μιλήσουν με τα παιδιά τους.

Ως Σύνδεσμος Κοινωνιολόγων, τονίσαμε πολλές φορές ότι οι κοινωνιολόγοι είναι απαραίτητοι στα σχολεία, ιδιαίτερα σήμερα που τα παιδιά αντιμετωπίζουν τόσες πολλές προκλήσεις. Σε συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς ψυχολόγους, αλλά και με τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς, θα προσφέρουν πολλά. Σας θυμίζω την επιστολή του Συνδέσμου Κοινωνιολόγων Κύπρου τον Οκτώβρη 2013 στον τότε Υπουργό Παιδείας, όπου επισημαίνεται, γι' άλλη μια φορά, ότι στο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα της Κύπρου συνεχίζεται παράτυπα η διδασκαλία μαθημάτων που αφορούν στο πεδίο των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, από άλλες ειδικότητες.

Συγκεκριμένα, μαθήματα όπως η Κοινωνιολογία και η Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή εξακολουθούν να διδάσκονται από φιλολόγους, αντί από κοινωνιολόγους που είναι και οι αρμόδιοι ειδήμονες. Στην επιστολή τονίζεται ότι ο παραγκωνισμός της Κοινωνιολογίας συνιστά γεγονός καθόλα αντιδεοντολογικό, και συνειδητή περιθωριοποίηση της επιστήμης μας από την Πολιτεία».

Μορφές σχολικού εκφοβισμού:
*Άμεση σωματική επίθεση
*Έμμεση σωματική επίθεση (π.χ. Προκαλώντας ζημιά στα βιβλία, στη σχολική τσάντα, στα τετράδια κλπ).
*Άμεση λεκτική επίθεση (με προφορική συνομιλία, τα ραβασάκια, μηνύματα στο κινητό, ηλεκτρονικό ταχυδρομείο κλπ).
*Έμμεση λεκτική επίθεση (διαδίδοντας φήμες).
*Κοινωνικός αποκλεισμός από τις συνήθεις δραστηριότητες μιας ομάδας.
*Θεσμική επιθετικότητα / χειραγώγηση (βάζοντας πολύ δύσκολους στόχους, πχ να κερδίσει κάποιος/α σε έναν καλαθοσφαιρικό αγώνα, ενώ δεν έχει προηγηθεί προπόνηση κλπ).

Το προφίλ του θύτη:
Το κοινό χαρακτηριστικό για όλους τους bullies: Κάτι ή κάποιος, τους κάνει να αισθάνονται ανασφάλεια, με αποτέλεσμα να εκφοβίζουν άλλους για να αισθανθούν οι ίδιοι καλύτερα και να καλύψουν ανασφάλειες δικές τους.
• Πιθανώς να συμβαίνει κάτι στην οικογένειά τους, το οποίο οι ίδιοι βιώνουν αρνητικά.
• Πιθανώς να αισθάνονται ότι δεν έχουν τη δέουσα προσοχή από τους γονείς ή/και τους καθηγητές τους.
• Πιθανώς οι γονείς τους ή άλλοι ενήλικες που σέβονται και θαυμάζουν, να εκφοβίζουν άλλα άτομα.
• Πιθανώς να είναι οι ίδιοι θύματα σχολικού εκφοβισμού από άλλες ομάδες, ή ακόμα και εξωσχολικού εκφοβισμού (γειτονιά, οικογένεια κλπ).
• Πιθανώς να μην έχουν δεχτεί σχετική καθοδήγηση από το οικογενειακό περιβάλλον.
Τα αγόρια συνήθως εξασκούν κυρίως σωματικό εκφοβισμό.
Τα κορίτσια συνήθως εξασκούν συναισθηματικό εκφοβισμό.

Το προφίλ του θύματος:
*Διαφορετικότητα (μειονότητα - θρησκεία, καταγωγή, όνομα κλπ)
*Αναπηρία/ ανικανότητα.
*Έλλειψη αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης.
*Αδυναμία υπεράσπισης του εαυτού του/της.