Τα τεράστια κενά στη διαδικασία ασύλου, τις ανεπάρκειες του μηχανισμού υποδοχής και την παράνομη κράτηση αιτητών ασύλου στην Κύπρο, ανέδειξε σήμερα η δημόσια συζήτηση με τίτλο «Αναζητώντας Προστασία στην Κύπρο», που οργάνωσε στο Σπίτι της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Λευκωσία, η μη κυβερνητική οργάνωση Future Worlds Center. Να αναφέρουμε ότι σύμφωνα με την Υπηρεσία Ασύλου, μέσα στο 2014, υποβλήθηκαν περίπου χίλιες νέες αιτήσεις ασύλου στην Κυπριακή Δημοκρατία.

Η συζήτηση έγινε υπό την αιγίδα της Πρεσβείας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στην Κύπρο, με  την ευκαιρία της δημοσίευσης της νέας ετήσιας έκθεσης 2013-14 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για Πρόσφυγες και  Εξόριστους και της εθνικής έκθεσης για την Κύπρο ως μέρος του προγράμματος Asylum Information Database (AIDA). Το AIDA είναι μια πολυλειτουργική βάση δεδομένων, που καλύπτει τα συστήματα ασύλου 18 χωρών στην Ευρώπη.

Παιδιά σε αστυνομικά κρατητήρια

Η Όλγα Κομίτη εκ μέρους της Υπάτης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες στην Κύπρο (UNHCR) επεσήμανε ότι οι αιτητές ασύλου στην Κύπρο, δεν έχουν δικαίωμα σε δωρεάν νομική εκπροσώπηση, στη διαδικασία υποβολής αίτησης ασύλου και ως αποτέλεσμα, επηρεάζονται δυσμενώς οι υποθέσεις ευάλωτων ομάδων, όπως τα ασυνόδευτα παιδιά, που τα περισσότερα είναι 15-17 χρόνων. Πρόσθεσε ότι «η ιατρική εξέταση που γίνεται από τις Αρχές για επιβεβαίωση της ηλικίας τους, έχει 3-5 χρόνια περιθώριο λάθους. Υπάρχουν περιπτώσεις παιδιών που συνελήφθηκαν και φυλακίστηκαν, με την κατηγορία ότι αποπειράθηκαν να φύγουν από την Κύπρο με πλαστά έγγραφα και κατέληξαν στη φυλακή, θεωρούμενα ενήλικες».

Η κ. Κομίτη εντόπισε ακόμα, άλλο ένα «συστημικό κενό», σε ό,τι αφορά στο δικαίωμα παραμονής. «Υπάρχουν αιτητές ασύλου», είπε, «που ενώ είχαν προσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο, θεωρήθηκαν παράνομοι μετανάστες και φυλακίστηκαν για να απελαθούν. Δυστυχώς μέχρι πρόσφατα, οι Αρχές κρατούσαν για απέλαση, Σύρους πολίτες, που κατέφυγαν στην Κύπρο λόγω του πολέμου στη χώρα τους και δικαιούνται προστασίας.

Δεν είναι απατεώνες οι αιτητές ασύλου

Η Ζηναϊδα Ονουφρίου εκ μέρους του Γραφείου Επιτρόπου Διοικήσεως, επεσήμανε ότι «δυστυχώς δεν εντοπίζονται τόσο γρήγορα, όλοι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι. Δέκα τουλάχιστον ανήλικοι τέθηκαν υπό κράτηση, από ένα μήνα μέχρι και εννιά μήνες! Κι αυτό προκαλείται λόγω έλλειψης συντονισμού των κρατικών υπηρεσιών. Προβληματίζει το θέμα των ιατρικών εξετάσεων, γιατί πρέπει να είναι το έσχατο μέτρο και όχι ο κανόνας – θα πρέπει να προηγείται μια ψυχο-συναισθηματική ανάλυση, κατά πόσο το άτομο είναι ενήλικο».

Εκτίμησε ότι «υπάρχουν προβληματικές πτυχές, όσον αφορά την κράτηση ευάλωτων ομάδων, όπως είναι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι. Ενώ απαγορεύεται η κράτηση ανήλικων αιτητών ασύλου και ενώ οι κρατικές υπηρεσίες ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχουν πια ανήλικοι στα αστυνομικά κρατητήρια και ότι όλοι βρίσκονται υπό την κηδεμονία των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, εμείς γνωρίζουμε ότι ανήλικοι κρατούνται. Και ότι αργεί ο εντοπισμός τους από τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, λόγω προβληματικού συντονισμού. Μια επίσης προβληματική πτυχή είναι η αδυναμία έγκαιρου εντοπισμού θυμάτων εμπορίας ή θυμάτων βασανιστηρίων ή άλλων ευάλωτων ομάδων όπως ατόμων με αναπηρία ή ατόμων που ανήκουν στη ΛΟΑΤ κοινότητα. Είχαμε περίπτωση στο Γραφείο, όπου ανήλικη Αφρικανή, ενώ είχε αναγνωριστεί ως θύμα σωματεμπορίου από την Αστυνομία, παρέμεινε υπό κράτηση στα αστυνομικά κρατητήρια Μενόγειας ένα μήνα, μέχρι να αφεθεί ελεύθερη.

Σε κάθε περίπτωση, ακόμα κι αν υπάρχει κατάχρηση του συστήματος ασύλου από κάποια άτομα, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε συλλήβδην τους αιτητές ασύλου και δικαιούχους διεθνούς προστασίας, ως απατεώνες».

Προβληματικό το σύστημα εργασίας

Ο Μάνος Μαθιουδάκης, Κοινωνικός Σύμβουλος στο Future Worlds Center, είπε ότι «το επίπεδο των υλικών συνθηκών υποδοχής στους αιτητές ασύλου, ακολουθεί δυστυχώς πτωτική πορεία τα τελευταία χρόνια. Στην Κύπρο, η πρόσβαση σε εργασία, επιτρέπεται 6 μήνες μετά την υποβολή της αίτησης για άσυλο  και αφορά σχεδόν αποκλειστικά, τους τομείς γεωργίας και κτηνοτροφίας. Πρόκειται για δύσκολες συνθήκες εργασίας, με πολύ χαμηλούς μισθούς (πολύωρη δουλειά, λίγα off, μισθοί που δεν ξεπερνούν τα 400 ευρώ). Αυτή τη στιγμή, η πλειοψηφία των αιτητών ασύλου παραμένει εκτός συστήματος υποδοχής, όχι γιατί εργάζεται, όχι γιατί έχει πόρους διαβίωσης, αλλά γιατί ο τρόπος λειτουργίας του συστήματος αναζήτησης εργασίας και της αξιολόγησής της από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, είναι βαθιά προβληματικός». 

Με βάση τους αναθεωρημένους Περι προσφύγων κανονισμούς τον Ιούλιο του 2013, οι αιτητές ασύλου λαμβάνουν τις υλικές συνθήκες υποδοχής, είτε με ένα συνδυασμό κουπονιών και μετρητών, είτε σε είδος, μέσω της παραπομπής τους στο Κέντρο Υποδοχής αιτητών ασύλου στη Κοφίνου, το οποίο πρόσφατα επεκτάθηκε ώστε να φιλοξενεί περίπου 400 άτομα (σε σχέση με τα 70-80 έως και πριν ένα μήνα περίπου).

Η παραπομπή στο Κέντρο Υποδοχής, αποτελεί τη πρωταρχική επιλογή της Διοίκησης για τη κάλυψη των αναγκών των αιτητών. Η ίδια η παραπομπή, σε πολλές περιπτώσεις, γίνεται αδιάκριτα, χωρίς να λαμβάνει υπόψη σημαντικές παραμέτρους. Σε συνδυασμό με το μεγάλο χρονικό διάστημα που απαιτείται για την ολοκλήρωση της εξέτασης του αιτήματος για άσυλο, έχει καταγραφεί η παραμονή στο Κέντρο Υποδοχής, στη συλλογική εμπειρία των προσφύγων, ως μία ιδιαίτερα αρνητική και επιβαρυντική εμπειρία. Στις περιπτώσεις που η παραπομπή στο Κέντρο Υποδοχής δεν είναι εφικτή, οι αιτητές μπορούν να αιτηθούν την κάλυψη των υλικών συνθηκών υποδοχής, στα κατά τόπους γραφεία ευημερίας».

Ο φαύλος κύκλος της Μενόγειας

Ντολόρες Σαββίδου, εκπρόσωπος της φιλανθρωπικής οργάνωσης Caritas της Καθολικής Εκκλησίας: «Η οργάνωσή μας, βοηθά ανθρώπους, η αίτηση ασύλου των οποίων, απορρίφθηκε, ή βρίσκονται στην Κύπρο “παράνομα”, ή είναι αιτητές ασύλου. Αυτή τη στιγμή,  στη Λεμεσό και την Πάφο, προσφέρουμε φαγητό σε περίπου 400 πρόσφυγες, τους περισσότερους Σύρους, γιατί δεν λαμβάνουν το κρατικό επίδομα που δικαιούνται, δεν έχουν ιατρική περίθαλψη και καταλήγουν να μην έχουν φαγητό, ούτε στέγη, ούτε εργασία, ούτε προοπτική για οτιδήποτε. Κι εμείς γεμίζουμε το κενό που δημιουργεί η κρατική αδράνεια. Όμως είναι πολύ δύσκολο να συνεχίσουμε, γιατί ο αριθμός τους, μεγαλώνει πολύ, μέρα με τη μέρα. Όσον αφορά το σχόλιο του εκπροσώπου της Υπηρεσίας Ασύλου, ότι μετανάστες κρατούνται στα κρατητήρια Μενόγειας, λόγω ποινικών αδικημάτων που έχουν διαπράξει, να πω ότι υπάρχουν άτομα που συνελήφθηκαν και κρατούνται, γιατί αποπειράθηκαν με πλαστά έγγραφα να φύγουν από τη χώρα, γιατί δεν είχαν διαβατήριο. Μπαίνουν λοιπόν σε ένα φαύλο κύκλο, όπου φυλακίζονται στη Μενόγεια γιατί συλλαμβάνονται με πλαστά διαβατήρια και μετά απολύονται, γιατί δεν μπορούν να απελαθούν, αφού δεν έχουν διαβατήριο. Επιστρέφουν λοιπόν στο δρόμο, όπου θα συλληφθούν και πάλι ως παράνομοι και θα σταλούν πίσω στη Μενόγεια!».