«Η αυστηρή ποινική δίωξη και καταδίκη των διακινητών (και των διεφθαρμένων δημοσίων λειτουργών), αποτελεί το σοβαρότερο έλλειμμα αποτελεσματικής αντιμετώπισης της εμπορίας προσώπων στην Κύπρο», διαπιστώνει μια πολύ σημαντική έρευνα με τίτλο «Θεσμικό πλαίσιο και  μηχανισμοί αντιμετώπισης του φαινομένου εμπορίας γυναικών για σεξουαλική εκμετάλλευση  στην Κύπρο» που παρουσιάστηκε την περασμένη Τετάρτη 8 Οκτωβρίου 2014, στο πλαίσιο του συνεδρίου της Σοσιαλιστικής Γυναικείας Κίνησης, στο Ίδρυμα Βάσος Λυσσαρίδης στη Λευκωσία, με θέμα την εμπορία προσώπων για σεξουαλική εκμετάλλευση. Τα αποτελέσματα της έρευνας, που διήρκεσε από τον Ιούνιο - Σεπτέμβριο 2014 και περιλαμβάνει 12 προσωπικές συνεντεύξεις και απαντήσεις άλλων 40 ατόμων σε ομάδες εστίασης, με δημόσιους λειτουργούς και με ανθρώπους - κλειδιά από την κοινωνία των πολιτών, παρουσίασαν η Άννα Πηλαβάκη, εμπειρογνώμονας σε θέματα ισότητας φύλου και ο Επιστημονικός Συντονιστής της έρευνας, Χάρης Θεοτοκάτος. Το συνέδριο διοργανώθηκε στα πλαίσια του προγράμματος EMBRACING («Embracing victims of trafficking, protection, information, strategies - Θαλπωρή  θυμάτων σωματεμπορίας, προστασία θυμάτων, ενημέρωση και στρατηγικές καταπολέμησης»), που χρηματοδοτείται από Ταμείο του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Xώρου και από την Κυπριακή Δημοκρατία. Συνδιοργανωτές, η οργάνωση για την προστασία θυμάτων σεξουαλικής  βίας και εκμετάλλευσης «ΣΤΙΓΜΑ» και η εταιρία Genderstream Consulting.

Το πιο συγκλονιστικό εύρημα

Το συγκλονιστικό εύρημα της έρευνας, είναι ότι στα επτά χρόνια ισχύος του Νόμου του 2007, περί της Καταπολέμησης της Εμπορίας και της Εκμετάλλευσης Προσώπων και της Προστασίας των Θυμάτων (ο οποίος αντικαταστάθηκε με ισχυρότερο Νόμο τον Απρίλιο 2014), υπήρξε μόνο μια καταδίκη διακινητή, σύμφωνα με αυτό το Νόμο, φέτος τον Ιούλιο. «Το έλλειμμα αυτό έχει ως αποτέλεσμα ότι δεν αποστέλλει η Πολιτεία το σωστό μήνυμα στην υπόλοιπη κοινωνία για τη σοβαρότητα του εγκλήματος της εμπορίας γυναικών για σεξουαλική εκμετάλλευση και της καταπάτησης των ανθρωπίνων και έμφυλων δικαιωμάτων των θυμάτων», τονίζεται από τους ερευνητές.

Γραφείο Ευημερίας, ο αδύναμος κρίκος

Σε ό,τι αφορά τον τομέα υπηρεσιών προστασίας και στήριξης, υπογραμμίζεται στην έρευνα ότι «οι σημαντικές αυτές υπηρεσίες προς τις γυναίκες θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης, παρέχονται ως επί τω πλείστον από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας και από τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, με δικούς τους πόρους. Παρατηρείται, ωστόσο, ότι διαχρονικά το πλέγμα των υπηρεσιών των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας δεν έχει αναβαθμιστεί ποιοτικά, με την κατάλληλη εξειδίκευση και πόρους που απαιτούν η στήριξη και επανένταξη των θυμάτων,  ενώ υστερεί πλέον σημαντικά από τους άλλους κύριους εμπλεκόμενους φορείς (Αστυνομία και Δικαιοσύνη) στον τομέα της εξειδίκευσης (ποιότητας)».
Προστίθεται ότι ο νέος νόμος του 2014, «προβλέπει πιο συγκεκριμένη στήριξη προς τα θύματα στο συγκεκριμένο στάδιο προστασίας και επανένταξης», παρατηρείται όμως ότι «η έλλειψη χρηματοδότησης σε μη κυβερνητικές οργανώσεις που στηρίζουν θύματα εμπορίας προσώπων, λειτουργεί ως τροχοπέδη στην κοινωνική και ψυχολογική επανένταξη των θυμάτων αυτών και η συνέχιση της κατάστασης αυτής, θα υποβαθμίσει τα όποια θετικά στοιχεία προς την κατεύθυνση αυτή περιέχει ο Ν.60(Ι)/2014».

Ένας…άνισος συντονισμός

«Ο συντονισμός των εμπλεκόμενων φορέων στην εφαρμογή του Νόμου περί εμπορίας προσώπων, είναι άνισης αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας και αυτό οφείλεται σε διάφορους σύνθετους λόγους» επισημαίνουν επίσης οι ερευνητές. Αναφέρονται συγκεκριμένα, «στην έλλειψη διαχρονικής πολιτικής βούλησης για κεντρική, σταθερή και μακροπρόθεσμη στρατηγική καταπολέμησης της εμπορίας προσώπων στην Κύπρο, ιδιαίτερα αυτής των γυναικών για σεξουαλική εκμετάλλευση». Αναφέρονται ακόμα «στη σχετική ασάφεια στο Νόμο, για το ρόλο του θεσμού του Εθνικού Συντονιστή, τουλάχιστο ως προς τον ηγετικό και ενεργητικό του ρόλο εντός της κυβέρνησης, και στην “αρχιτεκτονική” της λειτουργίας του Εθνικού Συντονιστή. Τις αιτίες αυτές επιβαρύνει και η πολύ χαμηλή καθημερινή επιχειρησιακή εμπλοκή του Υπουργείου Εσωτερικών (που εδρεύει ο θεσμός του Εθνικού Συντονιστή) σε υπηρεσίες και διαδικασίες αντιμετώπισης της εμπορίας προσώπων και στήριξης/προστασίας των θυμάτων της, η οποία δεν παρέχει το κατάλληλο υποστηρικτικό περιβάλλον στο ρόλο του Εθνικού Συντονιστή, τουλάχιστο σε επιχειρησιακό επίπεδο».

Ο Άλλος ή η Άλλη, δεν είναι αντικείμενα

Καταληκτικό συμπέρασμα της έρευνας: «Πρωταρχική προϋπόθεση για μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση προς τα θύματα εμπορίας προσώπων, ιδιαίτερα των γυναικών θυμάτων εμπορίας για σεξουαλική εκμετάλλευση και των μεταναστών γενικά, είναι η εφαρμογή των σχετικών νόμων και η χρήση πρακτικών διοίκησης, με τρόπο που μεταδίδουν στην κυπριακή κοινωνία, μηνύματα κράτους δικαίου, προάσπισης και προαγωγής ανθρωπίνων και κοινωνικών δικαιωμάτων, κυρίως στη μορφή προαγωγής και εμπέδωσης της αντίληψης ότι ο Άλλος ή η Άλλη δεν είναι αντικείμενα για οποιαδήποτε μορφή εκμετάλλευσης».

Ε. Σαββίδου: Να αλλάξουμε νοοτροπία

Είπε ανάμεσα σε άλλα η Επίτροπος Διοίκησης Ελίζα Σαββίδου, μιλώντας στο συνέδριο της Σοσιαλιστικής Γυναικείας Κινησης: «Ένα χρόνο μετά την υποβολή της Τοποθέτησης μου (για ανάδειξη των αδύνατων σημείων και περαιτέρω βελτίωση του χειρισμού της εμπορίας προσώπων στην Κύπρο) και έξι μήνες μετά την αναθεώρηση της νομοθεσίας, τι είναι αυτό που απαιτείται ακόμα για να φτάσουμε στο σημείο να θεωρούμε ότι αντιμετωπίζουμε αποφασιστικά και αποτελεσματικά το έγκλημα της εμπορίας προσώπων; Να αλλάξουμε νοοτροπία, σε όλα τα δυνατά επίπεδα. Χωρίς την εμπέδωση και την κατανόηση της σοβαρής παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συντελείται κατά την εμπορία ανθρώπων, τόσο από τους αξιωματούχους του κράτους που σχεδιάζουν τις πολιτικές αναχαίτισής της, όσο και από τους δημόσιους λειτουργούς που καλούνται να την αναγνωρίσουν και να τη διαχειριστούν, καθώς και από την ευρύτερη κοινωνία που -ηθελημένα ή μη- συντηρεί το σύστημα της εκμετάλλευσης, καμιά νομοθεσία και κανένα θεσμικό πλαίσιο δεν μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά».

Ο “Ναός της Αφροδίτης” και η Επίτροπος

«Θεωρώ», ανέφερε η Ελίζα Σαββίδου, ότι ο δρόμος που έχουμε να διανύσουμε ακόμα για την εκρίζωση των νοοτροπιών που συντελούν στην διατήρηση και κερδοφορία των κυκλωμάτων εκμετάλλευσης, είναι μακρύς και δύσκολος. Το πρόσφατο παράδειγμα με το “Ναό της Αφροδίτης” και τα όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας, είναι, δυστυχώς, άλλη μία περίπτωση όπου η απονομή της δικαιοσύνης διαφαίνεται να συναντά δυσκολίες, πέραν του νομοθετικού και θεσμικού πλαισίου. Παρότι η εκδίκαση της υπόθεσης βρίσκεται υπό εξέλιξη, από τα όσα δημοσιεύτηκαν δεν μπορώ να μην σημειώσω τις αναφορές σε διαπλοκή με πολιτικά και άλλα πρόσωπα, την ανοχή ή έστω την απουσία αντανακλαστικών από τις υπηρεσίες που συνδιαλλάχθηκαν με τον ιδιοκτήτη του χώρου για αναγνώριση των πρακτικών εμπορίας και εκμετάλλευσης, καθώς και την αναχώρηση από την Κύπρο των 16 από τις 17 εργαζομένων στο χώρο, οι οποίες θα μαρτυρούσαν για την υπόθεση. Ενόψει του ότι πρόκειται για δίκη υπό εξέλιξη, δεν δύναμαι να προβλέψω την έκβασή της· θα ήθελα εντούτοις να επισημάνω ότι τα όσα δημοσιεύονται δεικνύουν, εμμέσως, ότι η επιτυχής ποινική δίωξη του σύνθετου αυτού εγκλήματος, είναι άμεσα συνυφασμένη με την επαρκή προστασία των θυμάτων/μαρτύρων, καθώς και με την ανάπτυξη αποτελεσματικής προληπτικής δράσης σε ολόκληρο το δημόσιο τομέα».