Παρά το ότι σηματοδοτεί μια αφετηρία βελτίωσης και κρίνεται γενικά ως θετικός, είναι ταυτόχρονα πολύπλοκος και δύσκολος στην εφαρμογή του, ο νέος νόμος που ποινικοποιεί τη χρήση των υπηρεσιών των θυμάτων σωματεμπορίας στην Κύπρο, σύμφωνα με έρευνα στο πλαίσιο του Προγράμματος «EMBRACING», για το νομικό και θεσμικό πλαίσιο αντιμετώπισης των γυναικών θυμάτων σωματεμπορίας στην Κύπρο. Το Πρόγραμμα υλοποιείται από τη Σοσιαλιστική Γυναικεία Κίνηση, σε συνεργασία με την Οργάνωση «Στίγμα» και την εταιρία Genderstream Consulting Ltd και χρηματοδοτείται από Ταμείο του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Xώρου και από την Κυπριακή Δημοκρατία. Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο 2014, ανάμεσα σε κυβερνητικές και μη κυβερνητικές οργανώσεις με δράση κατά της σωματεμπορίας, αναφέρεται στη δυσκολία λειτουργίας και εφαρμογής του νόμου, λόγω της κοινωνικής νοοτροπίας.

Θα συγκαλύπτεται η σωματεμπορία;

Στο μέρος της έρευνας που αφορά την ποινικοποίηση της χρήσης των υπηρεσιών των θυμάτων, όλοι οι ερωτηθέντες θεώρησαν τη διάταξη αυτή, ως ξεκίνημα βελτίωσης. Ωστόσο, ανέφεραν ότι θα φανεί στην εφαρμογή του νόμου κατά πόσο αυτό είναι δυνατό, γιατί στην πράξη θα είναι δύσκολο να αποδειχθεί και να στοιχειοθετηθεί, ότι ο πελάτης εύλογα δύναται να έχει υποθέσει ότι η εργασία που χρησιμοποιεί ή οι οποιεσδήποτε υπηρεσίες έλαβε, ήταν από άτομο που είναι θύμα εμπορίας. Η έρευνα διαπιστώνει ότι η ποινικοποίηση του χρήστη υπηρεσιών από θύμα εμπορίας, θεωρείται ότι έχει προληπτικό χαρακτήρα και ότι είναι δύσκολο να λειτουργήσει, λόγω νοοτροπίας. Διαπιστώνει ακόμα, ανάγκη ενημέρωσης και πληροφόρησης του κοινού και των εν δυνάμει χρηστών, αυτής της νέας διάταξης του Νόμου.
Για την περίπτωση ποινικοποίησης της χρήσης υπηρεσιών πορνείας στην Κύπρο, σχολιάστηκε ότι «μια από τις ακούσιες παρενέργειες του νόμου, μπορεί να είναι η συγκάλυψη της σωματεμπορίας. Αυτό μπορεί να συμβεί, καθώς υπάρχει η πιθανότητα η Αστυνομία να ασχολείται περισσότερο με τους χρήστες, αντί με τις συνθήκες που έχουν κάνει αυτές τις γυναίκες να προσφέρουν υπηρεσίες πορνείας».

Καθυστερήσεις στην εκδίκαση

Η γνώμη που επικράτησε ανάμεσα στους ερωτηθέντες, για τις διατάξεις του νέου Νόμου 60(Ι)/2014, είναι ότι αυτός βοηθά στην καλύτερη προετοιμασία εκδίκασης των υποθέσεων μεταξύ της Νομικής Υπηρεσίας και της Αστυνομίας. Επίσης, υπάρχει μεγαλύτερη στήριξη προς τα θύματα και θα αυξηθεί η απονομή της δικαιοσύνης, έχει διευρυνθεί ο ορισμός του θύματος και αυτό θα λειτουργήσει υπέρ των θυμάτων, είναι  ευρύτερος και στοιχειοθετημένος και μεταχειρίζεται με ευνοϊκότερο τρόπο τα θύματα, είναι  περιεκτικότερος και θα αγγίξει ευαίσθητα σημεία ιδιαίτερα για την προστασία. Η έρευνα διαπιστώνει ακόμα ότι χρειάζεται αποτελεσματική εφαρμογή και σύνταξη εγχειριδίου εφαρμογής- διαδικασιών του νόμου (Manual). Αυτό δεν είχε γίνει με τον προηγούμενο Νόμο 87(Ι)/2007 και θεωρήθηκε ως μια από τις αιτίες της προβληματικής εφαρμογής του. Επίσης χρειάζεται μεγάλη εξειδίκευση για την προετοιμασία των καταγγελιών, λόγω της φύσης του εγκλήματος της σωματεμπορίας - για παράδειγμα, πολλές φορές η στρατολόγηση γίνεται σε άλλη χώρα και αυτό δεν είναι εύκολο να στοιχειοθετηθεί. Υποδεικνύεται ότι η προετοιμασία των καταγγελιών, πρέπει να γίνεται από εξειδικευμένους εισαγγελείς με γνώσεις και εμπειρία, να χρησιμοποιούνται τεχνικές διερεύνησης, παρακολούθησης και άλλες μέθοδοι, ενώ επισημαίνονται μεγάλες καθυστερήσεις στην  εκδίκαση υποθέσεων εμπορίας γυναικών θυμάτων σεξουαλικής εκμετάλλευσης.
Στο πλαίσιο της έρευνας, αναφέρθηκαν πολλά προβλήματα για το στάδιο της στήριξης/προστασίας των γυναικών θυμάτων σωματεμπορίας, που αφορούν τα λειτουργικά προβλήματα του κρατικού καταφυγίου για θύματα σωματεμπορίου, τις καθυστερήσεις στην πληρωμή επιδομάτων, της μη έγκαιρης έκδοσης άδειας παραμονής ή επαναπατρισμού χωρίς την κατάλληλη συνεννόηση με άλλες εμπλεκόμενες υπηρεσίες. Τονίζεται ότι στο στάδιο της στήριξης/προστασίας,  «χάνονται» τα θύματα, μεταφορικά και πραγματικά, γιατί, είτε δεν λαμβάνουν πολλές φορές, την έγκαιρη και κατάλληλη στήριξη και καθοδήγηση κατά την παραμονή τους εδώ, είτε φεύγουν από την Κύπρο. Στην τελευταία περίπτωση, συμβάλλουν σημαντικά και οι καθυστερήσεις στο στάδιο της Δικαιοσύνης.

Όχι… αυτονόητη η παρουσία ψυχολόγου

Σχόλια που εκφράστηκαν για τη λειτουργία και τις υπηρεσίες του κρατικού καταφυγίου, αφορούν την έλλειψη μόνιμης παρουσίας ψυχολόγου, την έλλειψη μόνιμης ψυχολογικής στήριξης, ενώ υπάρχουν και αμφιβολίες για την καταλληλότητα του επιπέδου εξειδίκευσης των υπηρεσιών του Κέντρου Ψυχικής Υγείας.
«Το συμπέρασμα είναι ότι η παρουσία μόνιμου και κατάλληλα εξειδικευμένου ψυχολόγου στο καταφύγιο, δεν έχει θεωρηθεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες ως αυτονόητη, δεδομένου του επιπέδου της ψυχολογικής και σωματικής κακοποίησης που έχουν βιώσει αυτές οι γυναίκες θύματα», τονίζεται στην έρευνα. Προστίθεται ότι αυτή η υπηρεσία, «έχει αντιμετωπιστεί διαχρονικά ως κάποια εξεζητημένη επαγγελματική υπηρεσία, π. χ. παροχή οδοντιατρικής περίθαλψης, που κάποιος πρέπει να κλείσει ραντεβού για να λάβει αυτή την περίθαλψη και όχι κάτι που χρειάζεται ανά πάσα στιγμή!»
Άλλα αξιοσημείωτα σχόλια που σχετίζονται με το καταφύγιο ήταν ότι το πρόβλημα δεν είναι τόσο τα καταφύγια, όσο οι ίδιες οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας. «Αντιμετωπίζουν τα θύματα, που είναι ευάλωτα άτομα, με αντίληψη δημοσίου λειτουργού, ως επί το πλείστον γραφειοκρατική, δεν απαντούν συχνά το τηλέφωνο κ.ά.» αναφέρεται χαρακτηριστικά. Επισημαίνεται ακόμα ότι «δεν είναι κατάλληλα ευαισθητοποιημένοι όλοι οι κοινωνικοί λειτουργοί που διαχειρίζονται υποθέσεις γυναικών θυμάτων σωματεμπορίας».
Τονίζεται τέλος, ότι «οι γυναίκες που διαμένουν στο καταφύγιο, νιώθουν ότι είναι σε φυλακή. Δεν έχουν τίποτα να ασχοληθούν, έχουν μόνο πρόσβαση στο διαδίκτυο και δορυφορική τηλεόραση. Υπάρχει έλλειψη κανονιστικού πλαισίου για τη δημιουργία καταφυγίων εκτός του κρατικού και απουσία πρωτοκόλλων συνεργασίας με τις μη κυβερνητικές οργανώσεις που στηρίζουν τα θύματα».


*Τα αποτελέσματα της έρευνας που καλύπτει επίσης τη λειτουργία της Πολυθεματικής Συντονιστικής Ομάδας και τις κοινωνικές αντιλήψεις για τις γυναίκες θύματα σωματεμπορίας,
 θα παρουσιάσει η Άννα Πηλαβάκη, εμπειρογνώμονας σε θέματα ισότητας φύλου, στο συνέδριο που οργανώνει η Σοσιαλιστική Γυναικεία Κίνηση με τίτλο: «Καταπολέμηση του φαινόμενου της εμπορίας προσώπων με σκοπό την σεξουαλική εκμετάλλευση: Ενημερώνω – Εκπαιδεύω – Αγκαλιάζω», την Τετάρτη 8 Οκτωβρίου 2014.

Τρία χρόνια φυλάκιση για τον πελάτη

Ο νόμος που ρυθμίζει το θέμα της εμπορίας και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης ανθρώπων, με σημαντικότερη πρόνοια, την ποινικοποίηση του πελάτη και την επιβολή αυστηρότερων ποινών, ψηφίστηκε στην ολομέλεια της Βουλής στις 10 Απριλίου 2014. Ο νέος νόμος, ενσωματώνει στην κυπριακή νομοθεσία, την ευρωπαϊκή Οδηγία για την εμπορία ανθρώπων και αφορά τη σεξουαλική εκμετάλλευση, τη δουλεία, την παράνομη απασχόληση, την εμπορία στην εργασία και την εμπορία ανθρώπινων οργάνων. Ο νόμος πέρασε με την ομοφωνία όλων των κομμάτων και με την υιοθέτηση των συστάσεων των δύο Επιτρόπων, Ελίζας Σαββίδου και Λήδας Κουρσουμπά για την προστασία των θυμάτων, κυρίως γυναικών και παιδιών.
Στο Άρθρο του νόμου που αφορά την ποινικοποίηση του πελάτη στις περιπτώσεις σεξουαλικής εκμετάλλευσης, αναφέρεται κατά λέξη: «Όποιος εύλογα μπορούσε να είχε υποθέσει ότι χρησιμοποιεί την εργασία ή οποιεσδήποτε υπηρεσίες θύματος που αποτελούν αντικείμενο των αδικημάτων που προβλέπονται στο παρόν μέρος, είναι ένοχος αδικήματος και σε περίπτωση καταδίκης του, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα τρία έτη, ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις δεκαπέντε χιλιάδες ευρώ ή και στις δύο ποινές».