Παρά το γεγονός ότι, σήμερα στην Κύπρο τολμούν περισσότερες γυναίκες να καταγγέλλουν σεξουαλική παρενόχλησή τους στον χώρο εργασίας τους, σε σχέση με το παρελθόν, εντούτοις αυτό το νοσηρό φαινόμενο που καταρρακώνει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και συντηρεί στον εργασιακό χώρο, ανεπιθύμητες σχέσεις εξουσιασμού και εξάρτησης, εξακολουθεί να είναι σε μεγάλο βαθμό…αθέατο, επεσήμανε στο Sigmalive η Άννα Πηλαβάκη, επιστημονική συνεργάτιδα της Επιτροπής Ισότητας των Φύλων στην Απασχόληση και στην Επαγγελματική Εκπαίδευση.
«Η Κύπρος υποχρεώθηκε να ακολουθήσει Οδηγίες και Κανονισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά η διαχρονική απόκρυψη του προβλήματος κάτω από το χαλί του εργασιακού χώρου, έχει τις συνέπειες στη σημερινή προσπάθεια διαχείρισης και αντιμετώπισης του υπαρκτού προβλήματος», τόνισε η κ. Πηλαβάκη. Πρόσθεσε ότι οι γυναίκες αποτελούν το μεγαλύτερο ποσοστό των θυμάτων σεξουαλικής παρενόχλησης, χωρίς να αποκλείεται η θυματοποίηση και των ανδρών, σε μικρότερο όμως βαθμό. Είπε ότι από σχετικές έρευνες που έγιναν σε 11 κράτη μέλη της ΕΕ, προέκυψε ότι υπήρξαν θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης το 30-50% των εργαζόμενων γυναικών, ενώ μόλις 10% των εργαζόμενων ανδρών. Εννέα στις δέκα καταγγελίες, προέρχονται από γυναίκες θύματα.

Η πατριαρχική δομή της κοινωνίας

Τα πραγματικά αίτια της σεξουαλικής παρενόχλησης, σύμφωνα με την Άννα Πηλαβάκη, βρίσκονται στην πατριαρχική δομή της κοινωνίας, αλλά έγιναν σημαντικά βήματα προόδου, με τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας περί ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στην απασχόληση και στην επαγγελματική εκπαίδευση, με βάση την οποία εξάλλου, συστάθηκε και λειτουργεί η Επιτροπή. Σημείωσε ότι η Επιτροπή έχει συμβουλευτικό ρόλο και μέλη της είναι οι κυριότερες συνδικαλιστικές και εργοδοτικές οργανώσεις, όπως και τα Υπουργεία Εργασίας, Οικονομικών και Δικαιοσύνης. Η κ. Πηλαβάκη τόνισε ότι η Επιτροπή υπέβαλε αρκετές εισηγήσεις ώστε η κυπριακή νομοθεσία να συμβαδίζει με αυτήν άλλων πιο προοδευτικών ευρωπαϊκών χωρών, ώστε να καλύπτει, μεταξύ άλλων, τη σεξουαλική παρενόχληση από τρίτα άτομα στον χώρο εργασίας και να προνοεί συμπερίληψη του Κώδικα Συμπεριφοράς, στις συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Ήδη το Ινστιτούτο Γενετικής και Νευρολογίας υιοθέτησε κώδικα πρόληψης και αντιμετώπισης της σεξουαλικής παρενόχλησης στον εργασιακό του χώρο και καλύπτει και τα τρίτα άτομα. Η Επιτροπή διεξήγαγε τέσσερα σεμινάρια στο Ινστιτούτο Γενετικής και Νευρολογίας για σχετική εκπαίδευση του προσωπικού στο πρόβλημα αυτό και επεξήγηση του κώδικα.

Διακρίσεις λόγω φύλου

Η επιστημονική συνεργάτιδα της Επιτροπής Ισότητας των Φύλων στην Απασχόληση και στην Επαγγελματική Εκπαίδευση, υπογράμμισε ότι βασική αρμοδιότητα της Επιτροπής, είναι να παρέχει νομική αρωγή σε θύματα διακρίσεων λόγω φύλου. «Ήδη βρίσκονται στο δικαστήριο οι υποθέσεις 70 γυναικών υπαξιωματικών της Εθνικής Φρουράς για διακρίσεις σε βάρος τους λόγω φύλου, σε ό,τι αφορά την επαγγελματική τους ανέλιξη», τονίζοντας παράλληλα, ότι εκκρεμούν στα δικαστήρια και αρκετές καταγγελίες για σεξουαλική παρενόχληση. (Υπενθύμισε επιπρόσθετα, επί του προκειμένου, ότι μεθαύριο Πέμπτη αρχίζει στο επαρχιακό δικαστήριο Λευκωσίας, η δίκη κοινοτάρχη χωριού της επαρχίας, για σεξουαλική παρενόχληση κοπέλας υπαλλήλου του κοινοτικού συμβουλίου).
Μας αποκάλυψε πρόσφατη υπόθεση γυναίκας υπαξιωματικού στην Εθνική Φρουρά, που κατάγγειλε σεξουαλική παρενόχλησή της από συνταγματάρχη, ο οποίος παραδέχτηκε την ενοχή του και ζήτησε δημόσια συγνώμη από το θύμα του, ενώπιον του στρατοδικείου. Η υπαξιωματικός, δεν απαίτησε αποζημιώσεις από τον θύτη, ενώ είχε τη νομική δυνατότητα να το κάνει.

Προσωπικό και οικογενειακό πρόβλημα

«Η δική μας συμβουλή προς τις γυναίκες θύματα, είναι να αντιδρούν από την αρχή και να μην ανέχονται για μεγάλο χρονικό διάστημα την σεξουαλική παρενόχληση», μας είπε η κ. Πηλαβάκη. «Αν δεν αντιδράσουν από την αρχή, συνήθως η παρενόχληση θα εξελιχθεί σε δραματική κατάσταση σε βάρος τους και θα γίνει ανυπόφορη. Σε μια περίπτωση που μας καταγγέλθηκε, ο θύτης έμαθε το τηλέφωνο του σπιτιού του θύματός και της τηλεφωνούσε συστηματικά για να την παρενοχλήσει, με αποτέλεσμα να προκαλέσει γενικότερο οικογενειακό πρόβλημα. Θύτης και θύμα, είχαν δεσμό προηγουμένως, αλλά αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι πρόκειται για σεξουαλική παρενόχληση, αφού συνέβη μετά που η γυναίκα έβαλε τέλος στο δεσμό τους».

Το προφίλ θύματος και θύτη

Η κ. Πηλαβάκη μας είπε ότι «το προφίλ του θύματος που έχει επικρατήσει – γυναίκες, συνήθως διαζευγμένες με παιδιά και χωρίς  ακαδημαϊκά προσόντα – δεν ανταποκρίνεται πάντα στην πραγματικότητα, αφού θύματα είναι και γυναίκες με ανώτερη μόρφωση και καριέρα. Επίσης η εξωτερική εμφάνιση, δεν φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο – γεγονός που ενισχύει η μελέτη ιδιωτικού κολεγίου της Λευκωσίας τη δεκαετία 1990, σύμφωνα με την οποία, ακόμα και γυναίκες σε χειρωνακτικές εργασίες σε αγροκτήματα, που απαιτούσαν πλήρη κάλυψη του σώματός και του προσώπου τους, βίωναν σεξουαλική παρενόχληση από τον επιστάτη τους. Από την άλλη, δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και το προφίλ του θύτη άντρα - άνω των 45 χρόνων, παντρεμένος και με θέση εξουσίας - αφού μεταγενέστερη έρευνα της Επιτρόπου Διοικήσεως, έδειξε ότι αυξήθηκαν τα ποσοστά των θυτών που έχουν την ίδια εξουσία με τα θύματά τους».

Τι γίνεται με τους άντρες θύματα;

Σύμφωνα με έρευνα της Επιτροπής Ισότητας το 2012, με το 75% των συμμετεχόντων να είναι δημόσιοι υπάλληλοι και 25% να είναι ιδιωτικοί υπάλληλοι,  τρεις στους δέκα άντρες δημόσιους υπαλλήλους, είναι θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης. «Ένας από αυτούς, μας ανέφερε ότι υφιστάμενη του στο γραφείο του, τον παρενοχλούσε συστηματικά και ζήτησε τη συμβουλή μας», είπε η Άννα Πηλαβάκη και πρόσθεσε: «Οι άντρες συνήθως δεν καταγγέλλουν τέτοια περιστατικά, από το φόβο της γελοιοποίησής τους. Εργαζόμενος σε τράπεζα, είναι ο μοναδικός άντρας που με πήρε τηλέφωνο και μου ανέφερε ότι παρενοχλείται από άντρες συναδέλφους του, που όπως ανέφερε νομίζουν ότι είναι ομοφυλόφιλος, ενώ δεν είναι. Τον συμβούλευσα να κάνει επίσημη καταγγελία, αλλά δεν επικοινώνησε ξανά».

Ο Κώδικας Συμπεριφοράς και οι εργοδότες

Η Επίτροπος Διοικήσεως ως Αρχή Ισότητας, αναφέρει σε έκθεσή της του 2007 ότι «η σύνταξη Κώδικα Συμπεριφοράς σχετικά με την σεξουαλικού χαρακτήρα παρενόχληση στον χώρο της εργασίας που αφορά και τα δύο φύλα στηρίζεται σε σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 1988 και εντάσσεται στα πλαίσια της ενημέρωσης για το απαράδεκτο παρόμοιων συμπεριφορών και την ανάπτυξη θετικών μέτρων για το σεβασμό στην ανθρώπινη ακεραιότητα με πεδίο εφαρμογής, τόσο τον δημόσιο, όσο και τον ιδιωτικό τομέα. Ο Κώδικας έχει σχεδιαστεί για να παρέχει κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση της σεξουαλικής παρενόχλησης και παρενόχλησης λόγω φύλου, στην εργασία.
Ο κάθε εργοδότης μπορεί να ζητήσει επιπρόσθετα νομική συμβουλή, σχετικά με την υποχρέωσή του για την παροχή ενός εργασιακού  περιβάλλοντος ελεύθερου από διακρίσεις και συγκεκριμένα από περιπτώσεις σεξουαλικής παρενόχλησης και παρενόχλησης λόγω φύλου. Οι εργοδότες ενθαρρύνονται να συμμορφώνονται με τον Κώδικα, ώστε να μειώσουν την ευθύνη τους σε σχέση με καταγγελίες για σεξουαλική παρενόχληση και παρενόχληση λόγω φύλου από τους υπαλλήλους τους.
Η σεξουαλική παρενόχληση και παρενόχληση απαγορεύεται να διενεργούνται από τον\την εργοδότη, τον\την προϊστάμενο, ομοιόβαθμο με το θύμα συνάδελφο, ή οποιονδήποτε άλλο εργαζόμενο.
Με βάση τον Νόμο, ο εργοδότης οφείλει να προσφέρει ικανοποιητική προστασία στους υποψήφιους σε απασχόληση, στους εργαζόμενους ή εκπαιδευόμενούς του και να απέχει από κάθε πράξη ή παράλειψη, μεμονωμένη ή επαναλαμβανόμενη, η οποία έχει ως αποτέλεσμα τη σεξουαλική παρενόχληση ή παρενόχληση, βάσει φύλου. Η παράλειψη στη συγκεκριμένη περίπτωση εκ μέρους του εργοδότη να υιοθετήσει και να εφαρμόσει μια αποτελεσματική προληπτική πολιτική, τον καθιστά μέχρι και «συνυπεύθυνο εις ολόκληρον» για τις ενέργειες ή πράξεις των εργαζομένων του, που συνιστούν σεξουαλική παρενόχληση ή και παρενόχληση στην εργασία».