Τέχνη που άνθισε και παρήκμασε, ενώ σήμερα λιγοστοί άνθρωποι εξακολουθούν να παλεύουν να την κρατήσουν στη ζωή, η καλαθοπλεκτική που βρίσκει στο πρόσωπο του γηραιότερου εκπροσώπου του αντρικού γένους της Μεσόγης, του Ονησίφορου Νεοφύτου, συνταξιούχου εκπαιδευτικού, ετών 75, ένα θερμό υπερασπιστή.
Ο κ. Νεοφύτου ενδιαφέρεται, γράφει και διδάσκει την καλαθοπλεκτική και μοιράζεται τις πολύχρονες εμπειρίες του, καλές και κακές, από την ενασχόληση του ιδίου και της οικογένειάς του με την τέχνη αυτή.
Φάγαμε ψωμί η οικογένειά μου, αφηγείται και εξηγεί πώς άρχισε σαν βοηθός της μητέρας του να πλέκει καλάθια και κοφίνια μικρό παιδί, “πλέκοντας μαζί τα όνειρα και θέλω” τους.
Πασκίζει ο κ. Νεοφύτου να κρατήσει ζωντανή την τέχνη και να ζωντανέψει τις μνήμες φτιάχνοντας στο χρόνο που του απομένει από τις άλλες ασχολίες του καλάθια και άλλα είδη, ελπίζοντας ταυτόχρονα ότι θα κεντρίσει έτσι το ενδιαφέρον και άλλων συγχωριανών του.
Παράλληλα, ανταποκρίνεται με θέρμη σε όποια πρόσκληση από τα τα Δημοτικά Σχολεία της Μεσόγης και του Αναβαργού για να μιλήσει στα παιδιά για την καλαθοπλεκτική.
Δάσκαλος ο ίδιος στο επάγγελμα τέλειωσε, όπως μας ανέφερε, την περιπλάνησή του χρόνια πριν και επέστρεψε στην αγαπημένη του κοινότητα τη Μεσόγη, στις ρίζες και στην οικογένεια του. Εδώ και αρκετά χρόνια, όμως, τον βάραινε – όπως είπε- το χρέος της συγγραφής για την καλαθοπλεκτική, της οικοτεχνίας της Μεσόγης.
Αναζήτησε άλλα συγγράμματα, αλλά το μόνο που εντόπισε δεν ήταν παρά μια μικρή αναφορά για την καλαθοπλεκτική στη Μεσόγη από την Αθηνά Ταρσούλη στο βιβλίο της «Κύπρος». Ο κ. Νεοφύτου με ζήλο αφοσιώθηκε στο γράψιμο και ολοκλήρωσε το βιβλίου του φέτος, προσβλέποντας να βάλει ένα λιθαράκι στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Μεσόγης.
Με μεγάλο παράπονο σημειώνει ότι σήμερα στην κοινότητα απέμειναν μερικές καλαθοπλέκτρες, που ακόμα επιμένουν και κρατούν ζωντανή την καλαθοπλεκτική στο χωριό τους. Και αυτές, είπε, «απασχολούνται με την τέχνη ευκαιριακά και όποτε τους παραγγείλει κάποιος κάτι».
Παρατήρησε επίσης πως δεν βλέπεις σήμερα να κατασκευάζονται όπως παλιά μεγάλοι αριθμοί κοφίνων για τη συλλογή και μεταφορά χαρουπιών, σταφυλιών, ελιών, και άλλων γεωργικών προϊόντων. «Δεν γίνονται δυστυχώς», είπε, σε μεγάλους αριθμούς καλάθια για ψώνισμα, πανέρια, για τη μπουγάδα, και για τους ψαράδες, και όλα συνέχισε, αντικαταστάθηκαν από πλαστικά, δηλώνοντας πως «άλλαξε ο τρόπος ζωής μας και μαζί του άλλαξαν και οι ανάγκες μας».
Στην έρευνα του ο κ. Νεοφύτου διαπίστωσε πως πρωτοκατασκευάστηκαν καλάθια κατά το τέλος του 19ου αιώνα στην Μεσόγη. Τα πρώτα είδη καλαθοπλεκτικής κατασκευάζονταν από άνδρες, ενώ οι γυναίκες τους, απλά βοηθούσαν. Ονόματα, σημείωσε των πρώτων κατασκευαστών, ήταν του Κουτσογιωρκή, του Αππιητού, του Θεμιστοκλή του Πίσκοπου, του Μανοήλη, του Τοουλή, του Ρουχουνά και του Παλαούσιου.
Ο κ. Νεοφύτου ανέφερε πως η επέκταση της εμπορίας της καλαθοπλεκτικής σε παγκύπρια κλίμακα δεν άργησε να έρθει, όταν άρχισαν να χρησιμοποιούνται τα αυτοκίνητα και έκανε ιδιαίτερη μνεία στους εμπόρους των καλαθιών που διέδωσαν την τέχνη της Μεσόγης σε όλη την Κύπρο, όπως ο Κλεόβουλος, ο Γιάννης Νεοφύτου, ο αδερφός του Παυλής, του πατέρα του.
«Αυτοί πουλούσαν στην αρχή τα καλάθια τους μέχρι τη Λεμεσό. Ο Γιαννής μάλιστα κατά τις δεκαετίες του ’60 , του ’70 ακόμη και του ‘ 80, προώθησε την εμπορία των καλαθιών και των κοφίνων και την επέκτεινε σε παγκύπρια κλίμακα. Γέμισαν οι Δημοτικές Αγορές της Λεμεσού, της Λευκωσίας, της Αμμοχώστου και ιδιαίτερα των Κοκκινοχωριών», είπε.
Ο κ. Νεοφύτου, που είναι και μέλος του κοινοτικού συμβουλίου Μεσόγης, αναφέρθηκε τέλος στο Φεστιβάλ Καλαθιού, που διοργανώνεται στη Μεσόγη.
Ευχή μου, κατέληξε, είναι να διατηρηθεί ζωντανή στη μνήμη και στην πράξη η τόσο χρήσιμη χειροτεχνία της καλαθοπλεκτικής, η χειροτεχνία της Μεσόγης.
Πηγή ΚΥΠΕ
