Καθαρίζουν οι ισολογισμοί - Πονοκέφαλοι για τους δανειολήπτες

Το παιγνίδι γίνεται πλέον άγριο, καθώς οι δανειολήπτες αναγκάζονται να πληρώνουν και με… βούλα για τα δάνεια που έκαναν, όφειλαν να πληρώνουν και δεν πλήρωναν, ή πλήρωναν και η κρίση τους έκοψε τα πόδια…

· Συνεργατισμός: Θα καταφέρει να διαχειριστεί τα κόκκινα δάνεια ή θα θέλει περαιτέρω στήριξη
· Ανεργία και τιμές ακινήτων κρίνουν το τελικό αποτέλεσμα
· Επιχείρηση γενικού καθαρισμού των ισολογισμών των τραπεζών
· Οι δανειολήπτες έχουν επιλογές, αλλά δεν έχουν ρευστό
· To πείραμα θα παρατείνει την ύφεση ή θα αρχίσει η ανάκαμψη
· Δεν διαγράφονται - δεν μειώνονται επιτόκια
· Δυο ευκαιρίες για αναδιάρθρωση και τρίτη για να προστατευτεί η πρώτη κατοικία

Ο Γολγοθάς της δανειακής σύμβασης της Κύπρου με την Τρόικα τώρα αρχίζει. Το σημαντικότερο πείραμα που επιχειρείται στην κυπριακή υπόθεση, και που θα κρίνει το μέλλον της οικονομίας και του χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι οι εκποιήσεις εμπράγματων ακινήτων και ο τρόπος χειρισμού των δανειοληπτών που χρωστούν.

H νέα νομοθεσία που επέβαλε ουσιαστικά η Τρόικα, για να ρυθμιστούν τα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια (ΜΕΔ) και για την οποία ήταν άτεγκτη σε παρεκκλίσεις από την αρχή, δρομολογεί σημαντικές εξελίξεις που κρίνουν κατά πόσον η κυπριακή κρίση βαθαίνει ή η ύφεση οδηγείται σε εκτόνωση.

Το παιγνίδι γίνεται πλέον άγριο, καθώς οι δανειολήπτες αναγκάζονται να πληρώνουν και με… βούλα για τα δάνεια που έκαναν, όφειλαν να πληρώνουν και δεν πλήρωναν, ή πλήρωναν και η κρίση τους έκοψε τα πόδια, με αποτέλεσμα να κατηγοριοποιούνται ως ΜΕΔ. Όμως, και πάλι αυτός που δανείζει έχει και τον πρώτο λόγο και οι χειρισμοί των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων προς τους δανειολήπτες θα καθορίσουν και τον αριθμό των εκποιήσεων ακινήτων. Ήδη, και οι δυο πλευρές ξέρουν πολύ καλά πως οι εκποιήσεις δεν συμφέρουν σε κανέναν, γι’ αυτό και ο νόμος δίνει επιλογές για διακανονισμούς.

Όλα ανάβουν κόκκινο

Η διαχείριση των ζητημάτων των κόκκινων δανείων θα κρίνει όλα αυτά που έφερε στην επιφάνεια η κρίση και στα οποία ήταν εκτεθειμένα για χρόνια τράπεζες και συνεργατικά, με επιπτώσεις σε όλο το φάσμα της οικονομίας και της οικονομικής κατάστασης.

Οι κύριες προκλήσεις από εδώ και πέρα είναι:

Πρώτο, ο τρόπος διαχείρισης των κόκκινων δανείων στον Συνεργατισμό, όπου υπάρχουν και τα περισσότερα στεγαστικά δάνεια, που εκτιμάται πως θα καθορίσει κατά πόσο ο Συνεργατισμός, που είναι κρατικός κατά 99%, θα μπορέσει να αντέξει με τη στήριξη που έχει δεσμευτεί για τις ανάγκες του, ή εάν θα χρειαστεί και πρόσθετη βοήθεια. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο πιθανότατα να προκύψει μετά τα stress tests και όποιες επιπτώσεις προκύψουν θα τις πληρώσει ολόκληρος ο κυπριακός λαός, με τη μορφή νέων μέτρων λιτότητας.

Το συνεργατικό πείραμα θα ελεγχθεί μέσα από τις ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress tests), οι οποίες και θα κρίνουν κατά πόσο χρειάζεται πρόσθετο μαξιλαράκι - σύμφωνα με προκαταρκτικές εκτιμήσεις περίπου μισό δις ευρώ.

Δεύτερο, το επόμενο εξίσου μεγάλο πείραμα, που από την αρχή της κρίσης επιχειρείται με… δόσεις, είναι η διαχείριση των ΜΕΔ στην Τράπεζα Κύπρου. Ο τρόπος χειρισμού των περιπτώσεων του κάθε δανειολήπτη ξεχωριστά, όπως σε όλες τις περιπτώσεις, θα γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου και τις νέες νομοθεσίες που ψηφίζονται, και που αποτελούν το κλειδί αλλά ταυτόχρονα και την ωρολογιακή βόμβα για ολόκληρο το σύστημα.

Τρίτο, η επιτυχία στη διαχείριση των ΜΕΔ θα είναι ο καθοριστικός παράγοντας που θα σύρει την οικονομία σε βαθύτερη ύφεση, ή θα τη βγάλει από αυτήν με τη βοήθεια σωστικών συνεργείων. Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο, με την εφαρμογή των νέων νόμων, θα καθαρίσουν οι ισολογισμοί των τραπεζικών ιδρυμάτων, αλλά ταυτόχρονα δεν θα γονατίσουν τα κυπριακά νοικοκυριά που άπλωσαν πολύ ψηλά το χέρι, εκεί που δεν έφταναν, και βρίσκονται τώρα εγκλωβισμένοι σε δάνεια που δυσκολεύονται να πληρώσουν.

Ανεργία και τιμές ακινήτων

ΣΤΟ νέο δύσκολο και απειλητικό σκηνικό που βρίσκεται υπό διαμόρφωση, δυο μεγάλες προκλήσεις αποτελούν το κομβικό σημείο, η αύξηση της ανεργίας και οι τιμές των ακινήτων. Όσο περισσότεροι εγγράφονται στον κατάλογο των ανέργων -που σημαίνει ότι περιορίζονται οι θέσεις εργασίας και συρρικνώνονται οι επιχειρήσεις- άλλοι τόσοι δανειολήπτες δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν τα δάνειά τους που περνούν στα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια.

Όμως, όπως διαφάνηκε και μέσα από τον διάλογο μεταξύ κομμάτων και Κυβέρνησης την περασμένη βδομάδα, το ιδιωτικό χρέος που αφορά φυσικά πρόσωπα αποτελεί μιαν απειλή όχι μόνο για τα κυπριακά νοικοκυριά που έχουν ως υποθήκη την κύρια κατοικία αλλά και όλο το σύστημα, όχι μόνο γιατί αποτελεί το μεγαλύτερο ποσοστό του δανεισμού, αλλά και γιατί περαιτέρω συρρίκνωση των οικογενειακών προϋπολογισμών πλήττει αλυσιδωτά ολόκληρη την οικονομία.

Στις περιπτώσεις αυτής της κατηγορίας χρεωστών (φυσικά πρόσωπα) έχουν εντοπιστεί άτομα που έχουν εισόδημα, αλλά ταυτόχρονα έχουν υποστεί και σημαντικές μειώσεις στα εισοδήματά τους λόγω της αύξησης της ανεργίας, της μείωσης μισθού ή της μείωσης της επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Τέτοιοι χρεώστες μπορούν να έχουν μελλοντικά εισοδήματα, ικανοποιητικά για να αποπληρώσουν μέρος του χρέους τους εντός μιας χρονικής περιόδου (μετά την αφαίρεση εξόδων που να τους επιτρέπουν ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης).

Έλλειψη ρευστότητας

Όλο αυτό το ανακάτεμα της τράπουλας σε σχέση με τα δάνεια γίνεται με κύριο και αποκλειστικό σκοπό να ξεπλυθούν οι ισολογισμοί των τραπεζών από τα κόκκινα δάνεια, να μειωθούν οι ζημιές και οι προβλέψεις, και να επανακτηθεί η εμπιστοσύνη στο σύστημα.

Όμως, νοικοκυριά και κυρίως επιχειρήσεις ζουν ήδη τον εφιάλτη της έλλειψης ρευστότητας στην αγορά, με τις τράπεζες να εφαρμόζουν προγράμματα απομόχλευσης ώστε να μειώσουν τα χαρτοφυλάκια χορηγήσεων. Η παροχή νέων δανειοδοτήσεων είναι ιδιαίτερα δυσχερής, καθώς έγιναν σημαντικές εκροές καταθέσεων.

Παρά τις ανησυχίες που υπάρχουν και που διατυπώνονται κυρίως ανάμεσα στα νοικοκυριά που είναι εκτεθειμένα σε δάνεια, οι οικονομολόγοι θεωρούν πως η αναδιάρθρωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος και η σταδιακή «ελάφρυνση» του ιδιωτικού τομέα από τη δανειοδότηση των προηγούμενων χρόνων θα λειτουργήσουν ως καταλύτης για να πάρει μπροστά η κυπριακή οικονομία.

Σύμφωνα με επαναλαμβανόμενες αναλύσεις και δηλώσεις οικονομικών παραγόντων και αναλυτών, η περαιτέρω συρρίκνωση της κυπριακής οικονομίας το 2014 και η συνεχιζόμενη υποτονικότητα στους κλάδους των κατασκευών και του real estate οφείλεται στην αδυναμία μεγάλου μέρους των δανειοληπτών να αποπληρώσουν τις δανειακές τους υποχρεώσεις, έτσι που επηρεάζεται αρνητικά η ποιότητα του χαρτοφυλακίου των τραπεζών και αυξάνονται συνεχώς οι προβλέψεις για τις ζημιές.

Δεν διαγράφονται χρέη

Η υποχρέωση να εφαρμοστεί η νέα πρόνοια για τα ΜΕΔ κατ’ απαίτησιν της Τρόικας και οι απανωτές συζητήσεις τι επιβάλλεται να γίνει και τι όχι, καλλιέργησε την εντύπωση πως τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μπορούν και θα διαγράψουν μέρος του χρέους ή θα μειώσουν σημαντικά το επιτόκιο με το οποίο χρεώνεται ο δανειολήπτης.

Ωστόσο, παρόλο που ένα τέτοιο ενδεχόμενο παραμένει ανοικτό σε περιπτώσεις που οι τράπεζες κινδυνεύουν να χάσουν «και τα αβγά και το καλάθι», η Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου Χρυστάλλα Γιωρκάτζη έκλεισε τα στόματα πολλών: «Αυτό θα δημιουργούσε απαιτήσεις από άλλους δανειολήπτες που η περίπτωσή τους δεν θα δικαιολογούσε τέτοιες λύσεις. Ακόμη ένας λόγος που οι τράπεζες είναι απρόθυμες να προχωρήσουν σε τέτοιες λύσεις είναι το γεγονός πως δεν διαθέτουν τα εργαλεία για να μπορούν να ελέγξουν, πέραν πάσης αμφιβολίας, την οικονομική κατάσταση του δανειολήπτη, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν να προβαίνουν σε τέτοιες λύσεις σε πελάτες που διαθέτουν οικονομικούς πόρους τους οποίους δεν αποκαλύπτουν. Αυτήν την αδυναμία θα την καλύψει το πλαίσιο αφερεγγυότητας».

Οι επιλογές των δανειοληπτών

· Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει να προσπαθήσουν να εισηγηθούν βιώσιμες λύσεις αναδιάρθρωσης χρέους προς τους δανειολήπτες (φυσικά πρόσωπα) που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες και, όπου είναι δυνατόν, να παρέχουν διαθέσιμες λύσεις αναδιάρθρωσης.

· Αν αυτό δεν γίνει κατορθωτό, ο δανειολήπτης θα μπορεί να αποταθεί στον Χρηματοοικονομικό Επίτροπο για διορισμό διαμεσολαβητή, ο οποίος θα προσπαθήσει να πετύχει λύση αναδιάρθρωσης.

· Αν και αυτό αποτύχει, ο δανειολήπτης θα μπορεί να ζητήσει προστασία, στο πλαίσιο της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας, όπου ο Σύμβουλος Αφερεγγυότητας υποχρεούται να επιβάλει λύση αναδιάρθρωσης που είναι κατάλληλη για τα δεδομένα του δανειολήπτη. Ο Σύμβουλος Αφερεγγυότητας θα ετοιμάζει ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης χρέους, μετά από αίτηση του χρεώστη, ο οποίος θα πρέπει να ενεργεί καλόπιστα και να προβαίνει σε πλήρη αποκάλυψη των οικονομικών του στοιχείων. Θα εισάγεται μια σύντομη περίοδος αναστολής (περίοδος προστασίας από τις ενέργειες των πιστωτών), κατά την οποία ο Σύμβουλος θα πρέπει να παρουσιάσει ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης το οποίο να είναι δεσμευτικό, εάν πληρούνται ορισμένα ελάχιστα κριτήρια.

Με αυτόν τον τρόπο προστατεύεται η πρώτη κατοικία.