«Το “σύνδρομο του Οθέλλου”, η ζηλοτυπία, είναι το στοιχείο που συνήθως οδηγεί σε οικογενειακά δράματα, ενώ χαρακτηριστικό γι’ αυτού του είδους την καταστροφική συμπεριφορά, είναι η επιθυμία του δράστη, για απόκτηση του απόλυτου και αποκλειστικού ελέγχου πάνω στην σύντροφό του», επεσήμανε στο Sigmalive ο νευρολόγος ψυχίατρος Δρ Κυριάκος Βερεσιές, αν. καθηγητής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, με αφορμή το χθεσινό μακελειό στον Στρόβολο, όταν 41χρονος δολοφόνησε εν ψυχρώ με στρατιωτικό τυφέκιο G3, την 37χρονη εν διαστάσει σύζυγό του και την 9χρονη κόρη του και τραυμάτισε κρίσιμα τον 14χρονο γιο του, πριν αυτοκτονήσει με το ίδιο όπλο. Πρόσθεσε ότι «αυτή η επιθυμία μπορεί ν’ απορρέει από αισθήματα κτητικότητας, από ερωτική ζήλεια, μείωση της αυτοεκτίμησης και την πεποίθηση ότι ο δράστης εκτίθεται κοινωνικά».

Η απόφαση αφανισμού της οικογένειας

Κληθείς να σχολιάσει το δολοφονικό μένος του δράστη εναντίον των ίδιων των παιδιών του, που διέμεναν με τη μητέρα τους και που δημοσιογραφικές πληροφορίες τα φέρουν να μην ήθελαν να τον συναντούν, ο Δρ Βερεσιές ανέφερε ότι «εκπλήττει το γεγονός ότι έχει διευρυνθεί η παθολογική ζήλεια και πιθανόν κάποιος έχει εκτεθεί από το υπόλοιπο οικογενειακό σύστημα, που πλέον δεν του ανήκει - και το μόνο πράγμα που έρχεται στο μυαλό του, είναι να το αφανίσει, για να μην τον θίγει κοινωνικά. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούν να δεχτούν την κοινωνική αποτυχία».
Ο ψυχίατρος έσπευσε να διευκρινίσει ότι «στη συγκεκριμένη περίπτωση, υπάρχουν πολλά άγνωστα στοιχεία κι εμείς συζητούμε θεωρητικά και πιο γενικευμένα. Δεν κρίνουμε τη συγκεκριμένη περίπτωση, γιατί σε εμάς είναι γνωστά, μόνο όσα έχουν δημοσιευτεί στα ΜΜΕ».

Ο ψυχωσικός και ο ψυχοπαθητικός τύπος

Σύμφωνα με τον Δρα Βερεσιέ, η βιβλιογραφία καθορίζει δύο ειδών δράστες σοβαρών οικογενειακών και άλλων εγκλημάτων, τον ψυχωσικό τύπο και τον ψυχοπαθητικό. Τους περίγραψε ως εξής: «Ο ψυχωσικός ζει σε μια δική του πραγματικότητα. Έχει ενεργό ψυχοπαθολογία, δηλαδή έχει διαταραχές στην αντίληψη, με παραισθήσεις και ψευδαισθήσεις, οι οποίες μπορεί να τον καθοδηγήσουν σε κάποιες ενέργειες. Δηλαδή μπορεί ν’ ακούει μια φωνή να του υποβάλλει να κάνει αυτή ή την άλλη πράξη, γιατί με αυτό τον τρόπο θα σωθεί η ψυχή του... Και τότε λειτουργεί υπό την επήρεια ιδεών. Στον ψυχωσικό, απουσιάζει η ηθική κρίση, η συνείδηση για το τι κάνει. Στατιστικά πάντως, τα εγκλήματα που διαπράττονται από αυτούς τους ανθρώπους είναι πολύ λιγότερα από εκείνα που διαπράττονται από ανθρώπους χωρίς κανένα ιστορικό ψυχοπαθολογίας, που δεν επισκέφθηκαν ψυχίατρο και δεν θεραπεύτηκαν για κάποια πάθηση είτε σαν εξωτερικοί ασθενείς είτε στα νοσοκομεία».

Οι κανονικοί άνθρωποι που διαφέρουν…

«Η μεγαλύτερη κατηγορία δραστών τέτοιων φοβερών εγκλημάτων, είναι οι μη ψυχωσικοί, οι κανονικοί άνθρωποι, που διαπιστώνουμε μετά από ψυχιατρική εκτίμηση, ότι έχουν ψυχοπαθητική προσωπικότητα, που τους κάνει να διαφέρουν από τους άλλους», συνέχισε ο Δρ Βερεσιές και πρόσθεσε: «Αυτοί δεν έχουν ψευδαισθήσεις, ούτε παραισθήσεις, γνωρίζουν τους ηθικούς κανόνες, αλλά δεν τους νοιάζει αν αυτό που κάνουν είναι λάθος ή σωστό ή αν θα έχει κάποια επίπτωση. Εκείνο που υπερισχύει, είναι η προσωπική ευχαρίστηση ότι έγινε το δικό τους, ότι έχει εφαρμοστεί η δική τους εξουσία πάνω σε κάτι που θεώρησαν ότι τους αμφισβητήθηκε. Όταν κάποιος εκ των υστέρων μελετήσει αυτά τα άτομα, μπορεί να διαπιστώσει ότι δεν εκφράζουν εύκολα συναισθήματα και έτσι δημιουργούν μιαν εσωτερική συσσώρευση του άγχους, της οργής, του θυμού, που κάποια στιγμή θα εκτονωθεί. Αυτοί δεν ενδιαφέρονται για τους κοινωνικούς κανόνες, ενώ πιθανόν να επέδειξαν βίαιη συμπεριφορά απέναντι σε ζώα ή να άσκησαν κάποιου είδους ψυχολογική ή σωματική βία σε άτομα, πριν φτάσουν στη δολοφονία. Η δολοφονία είναι το τελευταίο πράγμα που συμβαίνει».

Προμελέτη και εσωτερική συναίνεση

«Τα περισσότερα σοβαρά εγκλήματα αυτής της μορφής, διαπράττονται εν βρασμώ ψυχής» μας είπε ο Δρ Βερεσιές. «Μπορεί να μην πέρασε καν από το μυαλό κάποιου, ότι μπορούσε να σκοτώσει την σύντροφό του. Μιλούμε για “την” σύντροφο του, γιατί οι 9 στις 10 περιπτώσεις στον κόσμο, αφορούν άντρες που σκοτώνουν γυναίκες - οι γυναίκες συνήθως ζητούν τη βοήθεια κάποιου φίλου για να σκοτώσουν τον άντρα τους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, φαίνεται ότι έχουμε να κάνουμε με έγκλημα εκ προμελέτης - δηλαδή υπήρξε εσωτερική συναίνεση όπως λέμε στη ψυχολογία, ότι αυτός είναι ο τρόπος λύσης του προβλήματος, ώστε να μπορέσει να προχωρήσει στο στάδιο της κρίσης και της εκτέλεσης του εγκλήματος. Τότε πια, μια υπερένταση ή ένας συγκινησιακός παροξυσμός μπορεί να καταλήξει το έγκλημα. Υπήρξε εδώ συναισθηματική και ενδοψυχική προετοιμασία. Δεν έγινε εν βρασμώ ψυχής ή τυχαία, μετά από μια συζήτηση ή διαπληκτισμό κλπ. Φαίνεται ότι όλα ήταν προγραμματισμένα, από το άλφα μέχρι το ωμέγα».
Απαντώντας σε ερώτηση κατά πόσο τα άτομα με ψυχοπαθητική προσωπικότητα, μπορούν να τύχουν βοήθειας, ο ψυχίατρος παρατήρησε ότι «συνήθως οι ίδιοι δεν αντιλαμβάνονται ότι έχουν πρόβλημα και ποτέ δεν ζητούν βοήθεια - και όταν κάποιος τους προτείνει να ζητήσουν βοήθεια, αντιστέκονται πολύ».


Κοινωνική διευκόλυνση στον αυτόχειρα

Κληθείς να σχολιάσει τη διάπραξη του εγκλήματος με στρατιωτικό όπλο της Εθνικής Φρουράς που ο δράστης κατείχε νόμιμα ως έφεδρος, ο Δρ Βερεσιές ανέφερε ότι «ενώ στην Κύπρο απαγορεύεται η οπλοκατοχή, στην πραγματικότητα επιτρέπεται, με το πρόσχημα της εθνικής ασφάλειας. Με αποτέλεσμα να προσφέρει κοινωνική διευκόλυνση στον αυτόχειρα ή στον δολοφόνο. Προσωπικά πιστεύω ότι δεν υπάρχει ανάγκη για φύλαξη των όπλων στα σπίτια των εφέδρων, αφού δεν είμαστε σε άμεση εμπόλεμη κατάσταση».
Στο ίδιο θέμα τοποθετήθηκε και ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Εγγραφής Ψυχολόγων Δρ Κυριάκος Πλατρίτης, που αναφέρει σε μήνυμά του ότι «η πρόσβαση σε πυροβόλα όπλα, είναι θέμα που χρειάζεται να επανεξεταστεί, κυρίως σε σχέση με τις διαδικασίες ψυχολογικής αξιολόγησης των προσώπων που έχουν πρόσβαση σε αυτά». Αναφέρει και τα εξής ο Δρ Πλατρίτης: «Είναι μύθος ότι τα εγκλήματα γίνονται συνήθως από σοβαρά ψυχικά πάσχοντες. Στις λίγες περιπτώσεις που γίνονται εγκλήματα από πρόσωπα που πάσχουν από ψυχικά προβλήματα, αυτά συνήθως συνδέονται με παραληρηματικές καταστάσεις, με σοβαρές διαταραχές προσωπικότητας, με σοβαρή επήρεια αλκοόλης ή διεγερτικών ναρκωτικών, με παραμέληση της φαρμακευτικής αγωγής που χορηγείται από ψυχίατρο, ακόμη και με οργανικά αίτια που μπορεί να επηρεάζουν σοβαρά την ψυχική υγεία». Προσθέτει ότι «ένα έγκλημα δεν πρέπει να θεωρείται ως ένα στιγμιαίο γεγονός, είναι ένα βίωμα με παρελθόν και μέλλον.

Αυτογνωσία και καλλιέργεια του πνεύματος

Δρ Δέσποινα Οικονόμου, παιδίατρος, Πρόεδρος της Κυπριακής Λέσχης Βιβλίου: «Η απόφαση να προχωρήσει κάποιος σε δημιουργία οικογένειας, είναι ίσως η πιο σοβαρή μας απόφαση, γιατί μέσα από αυτήν θα συνεχιστεί η ζωή. Γι’ αυτό η απόφαση αυτή πρέπει να είναι ενσυνείδητη και με όλη τη συναίσθηση της ευθύνης. Προϋποθέσεις, θα πρέπει να είναι για τον καθένα, η αυτογνωσία μέσα από την καλλιέργεια του πνεύματος, γιατί κάθε μας πράξη είναι αποτέλεσμα της σκέψης μας. Το θέμα της επιλογής συντρόφου πρέπει να μας απασχολεί πολύ σοβαρά και πρέπει να προετοιμαζόμαστε γι’ αυτό από τη γενικότερη παιδεία – την ευρύτερη παιδεία και όχι απλώς την εκπαίδευση.
Πρέπει να μετατρέψουμε το “εγώ” σε “εμείς” και ν’ αναπτύξουμε το αίσθημα προσφοράς προς τον σύντροφο και τα παιδιά μας σε όλα τα επίπεδα - ιδιαίτερα τις ανθρώπινες αξίες του σεβασμού και της εκτίμησης, με απώτερο στόχο τη συνεννόηση της ομάδας που λέγεται οικογένεια».