Παράξενες νομοθετικές διατάξεις κατάλοιπα της αποικιοκρατίας υπάρχουν διάσπαρτες στον ποινικό κώδικα της Κύπρου.

Ο Ποινικός Κώδικας της Κύπρου με ρίζες στην αποικιοκρατική περίοδο και δεκάδες τροποποιήσεις από το 1960 και μετά, συνεχίζει να περιέχει διατάξεις που προκαλούν εντύπωση. Κάποιες είναι καθαρά αναχρονιστικές, άλλες σπάνια εφαρμόζονται στην πράξη, ενώ ορισμένες αφορούν πολύ συγκεκριμένες και στενές περιπτώσεις.

Το αποτέλεσμα είναι ένα νομικό κείμενο όπου συνυπάρχουν σύγχρονες ρυθμίσεις με πρόνοιες που θυμίζουν άλλες εποχές.

Μαγεία, μαντεία και σπάσιμο πιάτων!

Από τις πιο γνωστές «παράξενες» διατάξεις είναι το άρθρο 304. «Όποιος, έναντι αμοιβής ή κέρδους, ισχυρίζεται ότι ασκεί μαγεία, μαγγανεία, γοητεία ή εξορκισμό, ή ότι μπορεί να μαντεύσει την τύχη ή να αποκαλύψει πού βρίσκεται χαμένο ή κλεμμένο αντικείμενο μέσω απόκρυφης γνώσης, διαπράττει πλημμέλημα και υπόκειται σε φυλάκιση έως ένα έτος».

Η διάταξη δεν απαγορεύει γενικά την ενασχόληση με αποκρυφιστικές πρακτικές, αλλά τη συστηματική και αμειβόμενη προσποίηση τους. Παρόμοια «αστεία» ηχώ έχει και το άρθρο 95Α. Ποινικοποιεί το σκόπιμο σπάσιμο εύθραυστων επιτραπέζιων σκευών (γυαλί, πορσελάνη κ.λπ.) σε δημόσιο κέντρο αναψυχής και διασκέδασης. Η ποινή φτάνει τους έξι μήνες φυλάκιση και ισχύει όχι μόνο για αυτόν που σπάει τα πιάτα, αλλά και για τον ιδιοκτήτη ή τον υπεύθυνο του κέντρου που παρέχει τα μέσα.

Η διάταξη συνδέεται με το γνωστό έθιμο των μπουζουκιών και προστέθηκε μετά την Ανεξαρτησία.

Μουσουλμανικές γιορτές, μονομαχίες και… αλήτες

Ακόμη πιο χαρακτηριστικό της αποικιοκρατικής κληρονομιάς είναι το άρθρο 97. Απαγορεύει την πρόσκληση ή την ανοχή «χορεύτριας» σε μουσουλμανική γιορτή (γάμο ή περιτομή). Ο ορισμός είναι: «χορεύτρια» σημαίνει η γυναίκα πόρνη ή γυναίκα που χορεύει ή τραγουδά με αμοιβή σε τέτοια γιορτή. Η ποινή είναι χρηματική (έως 75 λίρες) ή φυλάκιση ενός μήνα.

Το άρθρο 90 ποινικοποιεί την πρόκληση σε μονομαχία, ακόμη και την απόπειρα πρόκλησης ή την απόπειρα να προκαλέσει κάποιος τρίτον σε μονομαχία. Δεν αφορά απλές απειλές ή καβγάδες, αλλά την ιστορική έννοια της μονομαχίας με κώδικα τιμής.

Εξίσου αναχρονιστικό είναι το άρθρο 189 για τους «αλήτες και περιπλανώμενους». Κατατάσσει σε ειδική ποινική κατηγορία πρόσωπα χωρίς εμφανείς πόρους συντήρησης, επαναλαμβανόμενους παραβάτες, ζητιάνους που επιδεικνύουν πληγές και άλλα πρόσωπα που περιπλανώνται υπό ύποπτες περιστάσεις. Οι ποινές ξεκινούν από τρεις μήνες και φτάνουν τον ένα χρόνο σε περίπτωση υποτροπής.

Ορόσημα, αρχεία, μεγάφωνα και μεταλλεία

Λιγότερο γνωστές, αλλά εξίσου ενδιαφέρουσες, είναι διατάξεις που αφορούν πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις. Τα άρθρα 327 και 328 τιμωρούν την παράνομη μετακίνηση, παραμόρφωση ή καταστροφή νόμιμων σημείων οριοθέτησης γης (ορόσημων) και χωρομετρικών σημείων, όταν γίνεται με σκοπό καταδολίευσης. Το άρθρο 327 προβλέπει κακούργημα με ποινή έως τριών ετών.

Το άρθρο 278 ποινικοποιεί δόλιες ενέργειες σε ορυκτά μεταλλείων: όποιος αποκτά, αποκρύπτει ή διαθέτει μετάλλευμα, μέταλλο ή ορυκτό μέσα ή γύρω από μεταλλείο με σκοπό την καταδολίευση διαπράττει κακούργημα (έως πέντε χρόνια φυλάκιση).

Το άρθρο 273 αφορά την απόκρυψη ή αφαίρεση, με σκοπό καταδολίευσης, συγκεκριμένων νομικά προβλεπόμενων αρχείων και μητρώων — μεταξύ άλλων εκείνων που σχετίζονται με γεννήσεις, βαπτίσεις, γάμους, θανάτους ή τάφους.

Το άρθρο 187 ρυθμίζει τη χρήση τηλεβοών, μεγαφώνων και άλλων συσκευών ενίσχυσης ήχου σε δημόσιους χώρους ή υπό περιστάσεις που προκαλούν όχληση, ενώ το άρθρο 96 τιμωρεί ως πλημμέλημα το σκόπιμο σκίσιμο, την παραμόρφωση ή την καταστροφή επίσημης ανακοίνωσης που έχει αναρτηθεί ή πρόκειται να αναρτηθεί νόμιμα.

Κτηνοβασία, λίρες και θανατική ποινή

Στις πιο «βαριές» σπάνιες διατάξεις συγκαταλέγεται το άρθρο 175, που τιμωρεί με φυλάκιση έως τριών ετών όποιον έρχεται σε συνουσία με ζώο (κτηνοβασία). Η διατύπωση αντικατοπτρίζει την ηθική αντίληψη της εποχής σύνταξης του κώδικα.Παράλληλα, ο κώδικας συνεχίζει να αναφέρεται σε χρηματικές ποινές σε λίρες (αντί ευρώ), δεκαετίες μετά την υιοθέτηση του ευρώ το 2008, ενώ το άρθρο 52 διατηρεί στον τίτλο του αναφορά σε αδικήματα «τιμωρούμενα με τη θανατική ποινή», παρότι αυτή έχει καταργηθεί εδώ και χρόνια.

Οι διατάξεις αυτές δεν είναι απλώς νομικά αξιοπερίεργα. Δείχνουν πόσο δύσκολο είναι να εκσυγχρονιστεί πλήρως ένα κείμενο που έχει «μπαλωθεί» δεκάδες φορές χωρίς ριζική αναθεώρηση. Ορισμένες παραμένουν ενεργές κυρίως ως ιστορικά απομεινάρια, ενώ άλλες εφαρμόζονται σε εξαιρετικά σπάνιες ή πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις.