Πριν από σχεδόν δύο αιώνες γεννήθηκε μια παράδοση που εξακολουθεί να ενώνει το Παραλίμνι με τη Σωτήρα. Κάθε χρόνο, στις 5 και 6 Αυγούστου, εκατοντάδες Παραλιμνίτες μεταβαίνουν στη μεγάλη γιορτή και την εμποροπανήγυρη της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στη Σωτήρα Αμμοχώστου. Αν και το έθιμο διατηρείται ζωντανό από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα, λίγοι γνωρίζουν την ιστορία και το θαυμαστό γεγονός που, σύμφωνα με την παράδοση, βρίσκεται πίσω από αυτή τη διαχρονική σχέση των δύο κοινοτήτων.

Το θαύμα που, σύμφωνα με την παράδοση, έσωσε το Παραλίμνι από την πανώλη

Σύμφωνα με τον Σάββα Πραστίτη, στην εισήγησή του με τίτλο «Ιερεύς Γαβριήλ Παπακωνσταντή, μία ιερατική προσωπικότητα στα τέλη της Οθωμανοκρατίας από τη Σωτήρα Αμμοχώστου», που παρουσιάστηκε στο Β΄ Συνέδριο της Βυζαντινολογικής Εταιρείας Κύπρου τον Ιανουάριο του 2018, στα μέσα του 19ου αιώνα το Παραλίμνι δοκιμάστηκε από επιδημία πανώλης, με αποτέλεσμα να χάνονται καθημερινά πολλές ανθρώπινες ζωές, κυρίως μικρών παιδιών.

Επειδή στο χωριό δεν υπήρχε ιερέας, ο πατήρ Γαβριήλ Παπακωνσταντή, γεννημένος γύρω στο 1790, μετέβαινε από τη Σωτήρα για να τελεί τις κηδείες των θυμάτων. Κάποια ημέρα, όμως, καθώς κατευθυνόταν προς το Παραλίμνι, δίστασε, φοβούμενος ότι θα προσβληθεί από την ασθένεια και θα τη μεταφέρει πίσω στη Σωτήρα.

Τότε, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, εμφανίστηκε μπροστά του μια φωτεινή μορφή ντυμένη στα λευκά, η οποία τον πρόσταξε να συνεχίσει την πορεία του και να τελέσει την κηδεία, διαβεβαιώνοντάς τον πως θα ήταν η τελευταία, αφού η επιδημία θα σταματούσε. Η παράδοση αναφέρει ότι πράγματι έτσι συνέβη.

Το κτίσιμο του νηλιακού και η παράδοση που διατηρείται μέχρι σήμερα

Οι κάτοικοι του Παραλιμνίου απέδωσαν τη σωτηρία του χωριού στην επέμβαση του Χρυσοσώτηρα της Σωτήρας, γνωστού και ως «Αφέντη». Ως ένδειξη ευγνωμοσύνης ανέλαβαν την ανέγερση της νότιας στοάς του ναού, του λεγόμενου «νηλιακού», και πιθανότατα και του εξωτερικού περιβόλου, ο οποίος φέρει τη χρονολογία 1855 στο ανατολικό υπέρθυρό του.

Μέχρι σήμερα, κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου, ανήμερα της εορτής της Μεταμορφώσεως, οι Παραλιμνίτες μεταβαίνουν μαζικά στη Σωτήρα για να τιμήσουν τη γιορτή. Παράλληλα, συνεχίζεται και το έθιμο κατά το οποίο κάτοικοι του Παραλιμνίου και της Δερύνειας επισκέπτονται κάθε Δευτέρα τον ναό, προκειμένου να πάρουν λάδι από το καντήλι της εικόνας και να σταυρώσουν τα βρέφη τους.

Η φορητή εικόνα του Αγίου Χαραλάμπους

Ένα ακόμη σημαντικό τεκμήριο είναι η φορητή εικόνα του Αγίου Χαραλάμπους, ιδιοκτησία του ιερέα Γαβριήλ, η οποία φέρει χρονολογία 1860. Ο Άγιος Χαράλαμπος συνδέεται στην ορθόδοξη παράδοση με την προστασία από λοιμούς και επιδημίες.

Στο ειλητάριο της εικόνας υπάρχει επίκληση για απαλλαγή από λοιμική νόσο, ενώ η αφιερωματική επιγραφή αναφέρει ότι η εικόνα ανήκε στον «Γαβριήλ ιερέα».

Αν και η εικόνα δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το θαύμα συνέβη ούτε ότι η επιδημία έπληξε συγκεκριμένα το Παραλίμνι, αποτελεί σημαντική ένδειξη ότι τόσο ο ιερέας όσο και η κοινότητα της Σωτήρας βίωναν τον φόβο μιας σοβαρής λοιμικής νόσου την ίδια περίπου περίοδο.

Αυτούσια η μαρτυρία του Μάρκου Κουζαλή

«Όταν ήμουν σε ηλικία 5-6 ετών όπως ενθυμούμαι όλοι οι κάτοικοι της κοινότητας του Παραλιμνίου εόρταζαν τη γιορτή του Χρυσοσώτηρος στις 6 Αυγούστου εις την Σωτήρα. Ήταν το γειτονικό χωριό. Οι κάτοικοι της κοινότητας μας στις 6 Αυγούστου ενωρίς το πρωί, 6 π.μ., αναχωρούσαν δια το γειτονικό χωριό Σωτήρα. Με τα κάρα, τις καρέττες (μικρά κάρα) και τα γαϊδούρια οι νέοι, οι νέες και οι γέροντες για την μεγάλη γιορτή του Χρυσοσώτηρος. Επίσης οι νέοι και οι νέες στόλιζαν τα κάρα και τις καρέττες. Είχαν το έθιμο να συναγωνίζονται ανά μεταξύ τους ποιος θα έφτανε πρώτος με τα κάρα, τις καρέττες και τα γαϊδούρια.

Γινόταν ένα μεγάλο κομβόϊ από το Παραλίμνι μέχρι της Σωτήρα δια μέσου της Λίμνης. Η αγάπη αυτή, η συνήθεια των κατοίκων του Παραλιμνίου δια την εκκλησία της Χρυσοσώτηρος γινόταν περίπου από το 1900 μ.Χ. μέχρι το 1974 μ.Χ. που έγινε η εισβολή.

Τώρα εξηγώ τον λόγο οπού μου είχε εξηγήσει ο πατέρας μου Τζιοβάνης Γ. Κουζαλή γιατί γινόταν όλη αυτή η κοσμοσυρροή από τους κατοίκους τις κοινότητας στη μικρή εκκλησία του Χρυσοσώτηρος εις την Σωτήρα.

Πέριξ το 1850 μ.Χ. εις την περιοχή μας επικρατούσε μια θανατηφόρα ασθένεια ίσως χολέρα ή πανούκλα με αρκετά θύματα. Ένας από αυτά τα θύματα ήταν και ο ιερέας του Παραλιμνίου. Για όλα αυτά τα θύματα ερχόταν στο Παραλίμνι από την Σωτήρα ο ιερέας Παπαγαβριήλ διά την κηδεία. Οι νεκροί στο Παραλίμνι είχαν ξεπεράσει τα δέκα πτώματα. Από τις πολλές φορές που ερχόταν ο ευλαβής αυτός ιερέας δια να εκτελεί αυτό το γεγονός, η σύζυγος του ιερέα (πρεσβυτέρα) αντέδρασε. «Έχεις και εσύ παιδιά και εγγόνια». Ο ιερέας το σκέφτηκε πολύ σοβαρά και τις είπε «Σε παρακαλώ θα πάω δια τελευταία φορά και να ενημερώσω τους κατοίκους του γειτονικού μου χωριού και ότι θέλουν ας κάνουν». Η ευλογημένη αυτή σύζυγος, του έδωσε την ευχή της και ταυτόχρονα προσευχήθηκε στην Παναγία, να επέμβει και να σώσει το Σύζυγο της και την κοινότητα του γειτονικού χωριού και της περιοχής Ο ιερέας Παπαγαβριήλ από το πρωί της επομένης αναχώρησε δια το μακάβριων αυτό γεγονός δια το Παραλίμνι.

Ο ευλογημένος αυτός ιερέας καθ’ οδόν σκεπτόταν τα λόγια της συζύγου του και στο μέσο της λίμνης αποφάσισε να επιστρέφει και να μην εκτελέσει την κηδεία όπως είχε υποσχεθεί στη σύζυγο του.

Ξαφνικά ένας νεαρός πιθανός ο Χρυσοσώτηρος του φανερώθηκε και του είπε να εκτελέσει δια τελευταία φορά αυτό το μακάβριο γεγονός της κηδείας και οι γείτονες σου δεν θα σε χρειαστούν άλλη φορά. Δεν θα υπάρχει άλλος νεκρός, θα τους καλύψω και θα τους βοηθήσω εγώ. Ο ιερέας αυτός μετά την κηδεία το είχε αναφέρει εις τους δε Παραλιμνίτες ότι δεν θα υπάρχει άλλος νεκρός μετά την παρέμβαση του Ιησού Χριστού.

Πράγματι, η αρρώστια εξαφανίστηκε εις ολόκληρη την περιοχή και δεν υπήρχε άλλο θύμα. Οι Παραλιμνίτες προς τιμή τους έκτισαν εις την Σωτήρα τον ηλιακό πάνω σε ένα αρχαίο μικρό εκκλησάκι του 8ου αιώνα. Συνήθιζαν να εκκλησιάζουν στις 8 μέρες τα νεογέννητα και στις 40 μέρες τα ποσαραντόματα (σαραντίσματα) και άλειφαν τα μωρά με λάδι της Παναγίας.

Αυτός είναι ο λόγος που οι Παραλιμνίτες εόρταζαν και εορτάζουν στις 6 Αυγούστου του Σωτήρος και όλη η κοινότητα του Παραλιμνίου να παρευρίσκεται εις αυτό το μικρό εκκλησάκι για την γιορτή αυτήν, με όλο το ζήλος.

Όλα αυτά μου τα διηγήθηκε ο πατέρας μου ο Τζιοβάνης Γ. Κουζαλής, ημερομηνίας γεννήσεως 6 Οκτωβρίου 1899.

Επίσης, είναι επιβεβαιωμένα από τον Ιερέα της Σωτήρας, (μακαριστό) Πάτερ Γεώργιο Ιωάννου».

Μάρκος Ζ. Κουζαλής, Παραλίμνι, 18 Μαρτίου 2020

Το παλαιό προσκύνημα των Παραλιμνιτών

Η μαζική μετάβαση των Παραλιμνιτών στη Σωτήρα για τη γιορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος αποτελεί παράδοση που διατηρείται μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες, πομπές με κάρα, καρέτες και υποζύγια διέσχιζαν τη λίμνη του Παραλιμνίου για να προσκυνήσουν, συνδέοντας το έθιμο με τη σωτηρία του χωριού από την πανώλη.

Ο ιστορικός ναός της Μεταμορφώσεως

Η εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, στο παλαιό κοιμητήριο της Σωτήρας, χρονολογείται στον 13ο αιώνα και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της περιοχής. Παρότι σώζονται μόνο τμήματα των αρχικών τοιχογραφιών, ο ναός διατηρεί ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική αξία.

Το 2014 το Πανεπιστήμιο Κύπρου, σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, ξεκίνησε πολυετές ερευνητικό πρόγραμμα για τη μελέτη της ιστορίας, της αρχιτεκτονικής και των τοιχογραφιών του μνημείου, με στόχο την ανάδειξη της σημασίας του για την πολιτιστική κληρονομιά της Κύπρου.







Με πληροφορίες από Famagusta.news