Η Μεσόγειος που γνώρισαν οι προηγούμενες γενιές αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων ευνοεί την εξάπλωση εκατοντάδων ξενικών και χωροκατακτητικών ειδών, με την Κύπρο να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του φαινομένου.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Associated Press, επιστήμονες προειδοποιούν ότι η αύξηση της θερμοκρασίας μεταμορφώνει σταδιακά το οικοσύστημα της Μεσογείου, περιορίζοντας αυτόχθονα είδη και δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες για οργανισμούς που εισέρχονται κυρίως μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.
«Η Μεσόγειος των παππούδων μας, των προγόνων μας και των αρχαίων Ελλήνων έχει χαθεί για πάντα. Πολλές από αυτές τις αλλαγές είναι μη αναστρέψιμες», αναφέρει ο θαλάσσιος βιολόγος Ερνέστο Ατσούρο, του Ιταλικού Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας.
Η Κύπρος από τις πρώτες που δέχθηκαν το πλήγμα
Η γεωγραφική θέση της Κύπρου, κοντά στη Διώρυγα του Σουέζ, την κατέστησε μία από τις πρώτες περιοχές της Μεσογείου όπου έγιναν αισθητές οι συνέπειες της εξάπλωσης ξενικών ειδών.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του λεοντόψαρου, το οποίο εξαπλώθηκε στην Ανατολική Μεσόγειο και επηρέασε αυτόχθονους πληθυσμούς ψαριών, προκαλώντας προβλήματα και στους αλιείς. Παράλληλα, οι λαγοκέφαλοι αποτελούν ιδιαίτερη απειλή, τόσο για το οικοσύστημα όσο και για τον άνθρωπο, καθώς είναι τοξικοί και δυνητικά θανατηφόροι εάν καταναλωθούν.
Σημαντική είναι επίσης η παρουσία των λαγοψάρων, τα οποία καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες φυκιών από τον βυθό, μετατρέποντας περιοχές πλούσιες σε βλάστηση σε υποβαθμισμένα οικοσυστήματα και στερώντας από άλλα είδη τροφή και καταφύγιο.
Περίπου 1.000 ξενικά είδη στη Μεσόγειο
Σύμφωνα με τον Ατσούρο, περίπου 1.000 ξενικά είδη έχουν ήδη εντοπιστεί στη Μεσόγειο, εκ των οποίων περίπου 800 θεωρούνται πλέον εγκατεστημένα.
Η εξάπλωσή τους έχει επιταχυνθεί από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, παράλληλα με την άνοδο της θερμοκρασίας της θάλασσας. Το λεοντόψαρο, για παράδειγμα, καταγράφηκε στην Ανατολική Μεσόγειο το 2012 και έκτοτε εξαπλώνεται προς τα δυτικά.
Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν τη Μεσόγειο «θερμό σημείο» της κλιματικής αλλαγής, με τη θερμοκρασία των υδάτων της να εκτιμάται ότι μπορεί να αυξηθεί κατά 2 έως 6 βαθμούς Κελσίου έως το 2100. Οι θαλάσσιοι καύσωνες αναμένεται παράλληλα να γίνουν συχνότεροι και εντονότεροι.
Το γεγονός ότι η Μεσόγειος αποτελεί σχεδόν κλειστή λεκάνη επιδεινώνει την κατάσταση, καθώς η θερμότητα δεν μπορεί να διαχυθεί με τον ίδιο τρόπο όπως στους μεγάλους ωκεανούς.
Χάνεται η βιοποικιλότητα
Οι αλλαγές είναι ήδη εντυπωσιακές. Στα ρηχά νερά της Ανατολικής Μεσογείου, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το AP, έχει χαθεί το 93% του πληθυσμού των μαλακίων.
Στην Αδριατική, περιοχές που άλλοτε φιλοξενούσαν μεγάλους πληθυσμούς μυδιών έχουν υποστεί μαζικούς θανάτους, καθώς η θερμοκρασία του νερού έχει κατά περιόδους ξεπεράσει τους 30 βαθμούς Κελσίου.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η Ανατολική Μεσόγειος θα καταστεί ολοένα και πιο αφιλόξενη για πολλά αυτόχθονα είδη, με συνέπειες όχι μόνο για τη βιοποικιλότητα αλλά και για τις παράκτιες κοινότητες που εξαρτώνται οικονομικά από την αλιεία.
«Πολύ αργά» για να αντιστραφεί η εξάπλωση
Οι ειδικοί θεωρούν ότι πλέον είναι πολύ αργά για να αναστραφεί πλήρως η εξάπλωση των χωροκατακτητικών ειδών. Η συζήτηση επικεντρώνεται επομένως στον περιορισμό των συνεπειών και στην προσαρμογή.
Μία επιλογή είναι η εμπορική αξιοποίηση όσων ξενικών ειδών είναι βρώσιμα, όπως το λεοντόψαρο. Για επικίνδυνα ή μη βρώσιμα είδη, όπως ο λαγοκέφαλος, προτείνεται η οικονομική ενίσχυση των αλιέων για την αλίευση και καταστροφή τους.
Παράλληλα, οι επιστήμονες επισημαίνουν την ανάγκη αυστηρής εφαρμογής των διεθνών κανόνων για την επεξεργασία του νερού έρματος των πλοίων, μέσω του οποίου μεταφέρονται οργανισμοί από τη μία θαλάσσια περιοχή στην άλλη. Σύμφωνα με τους ειδικούς, τέτοια μέτρα μπορούν να μειώσουν την είσοδο νέων ξενικών ειδών κατά 95% έως 99%.
Το μήνυμα των επιστημόνων είναι ότι η Μεσόγειος του μέλλοντος θα είναι διαφορετική από εκείνη που γνωρίζουμε σήμερα. Για την Κύπρο και συνολικά την Ανατολική Μεσόγειο, αυτή η αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μελλοντικό σενάριο, αλλά μια πραγματικότητα που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.
Πηγή: Associated Press
