Του Κρίστοφερ Πιτσιλλίδη

Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση καταφέρει να δημιουργήσει μέχρι το 2040 μια «γενιά χωρίς κάπνισμα», η Κύπρος θα πρέπει να διανύσει πολύ μεγαλύτερη απόσταση από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες για να φτάσει εκεί.

Τα τελευταία στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Eurostat αποκαλύπτουν μια πραγματικότητα που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί: σχεδόν ένας στους τρεις ενήλικες στην Κύπρο καπνίζει.

Με ποσοστό 29%, η χώρα καταλαμβάνει την έβδομη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ξεπερνώντας κατά πέντε ποσοστιαίες μονάδες τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 24% και παραμένοντας σταθερά ανάμεσα στις πιο καπνίζουσες κοινωνίες της ηπείρου.

Μόνο η Βουλγαρία (37%), η Ελλάδα (36%), η Κροατία (35%), η Ρουμανία (34%), η Λετονία (33%) και η Αυστρία (32%) παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή όταν συγκριθεί με τον στόχο που έχει θέσει η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση: μόλις 5% καπνιστές μέχρι το 2040.

Με απλά λόγια, η Κύπρος βρίσκεται σήμερα σχεδόν έξι φορές πάνω από το ποσοστό που θεωρείται αναγκαίο για μια «Ευρώπη χωρίς καπνό».

Το κυπριακό παράδοξο

Η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες με το υψηλότερο προσδόκιμο ζωής στην Ευρώπη, διαθέτει σύγχρονο σύστημα υγείας και υψηλό μορφωτικό επίπεδο.

Κι όμως, το τσιγάρο εξακολουθεί να αποτελεί σχεδόν αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής ζωής.

Στις καφετέριες, στα μπαρ, στις παραλίες, έξω από τους χώρους εργασίας και σε οικογενειακές συγκεντρώσεις, το κάπνισμα παραμένει τόσο οικείο ώστε συχνά περνά απαρατήρητο.

Ενώ σε αρκετές βορειοευρωπαϊκές χώρες ο καπνιστής αποτελεί πλέον τη μειοψηφία, στην Κύπρο εξακολουθεί να είναι μέρος της καθημερινής εικόνας.

Αυτή ακριβώς η κοινωνική αποδοχή είναι που ανησυχεί τους ειδικούς της δημόσιας υγείας περισσότερο από τα ίδια τα στατιστικά στοιχεία.

Η Σουηδία δείχνει έναν διαφορετικό δρόμο

Στον αντίποδα βρίσκεται η Σουηδία.

Με ποσοστό μόλις 8%, οι Σουηδοί έχουν καταφέρει να μειώσουν το κάπνισμα σε επίπεδα που πριν από μερικές δεκαετίες θεωρούνταν αδιανόητα για την Ευρώπη.

Οι νεότερες εθνικές μετρήσεις μάλιστα δείχνουν ότι η χώρα έχει ήδη αγγίξει τον στόχο του 5%, δεκαπέντε χρόνια νωρίτερα από το χρονοδιάγραμμα της ΕΕ.

Το χάσμα ανάμεσα στην Κύπρο και τη Σουηδία δεν είναι απλώς στατιστικό.

Είναι πολιτισμικό.

Δείχνει δύο εντελώς διαφορετικές κοινωνικές αντιλήψεις απέναντι στο κάπνισμα.

Το κόστος που δεν φαίνεται

Το κάπνισμα εξακολουθεί να αποτελεί την κυριότερη αποτρέψιμη αιτία θανάτου στην Ευρώπη.

Συνδέεται με περίπου εννέα στις δέκα περιπτώσεις καρκίνου του πνεύμονα, ενώ αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιοπαθειών, εγκεφαλικών επεισοδίων και χρόνιων αναπνευστικών παθήσεων.

Οι συνέπειες όμως δεν περιορίζονται στους ίδιους τους καπνιστές.

Χιλιάδες μη καπνιστές εκτίθενται καθημερινά στο παθητικό κάπνισμα, ενώ παιδιά και βρέφη παραμένουν οι πιο ευάλωτες ομάδες.

Το οικονομικό κόστος είναι επίσης τεράστιο, τόσο για τα συστήματα υγείας όσο και για την παραγωγικότητα των οικονομιών.

Το μεγάλο ερώτημα

Η Ευρώπη κινείται σταδιακά προς μια εποχή όπου το κάπνισμα δεν θα αποτελεί πλέον κοινωνικό κανόνα.

Η Κύπρος, ωστόσο, φαίνεται να ακολουθεί με πιο αργούς ρυθμούς.

Το ερώτημα δεν είναι αν γνωρίζουμε τις συνέπειες του καπνίσματος.

Τις γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η κυπριακή κοινωνία είναι έτοιμη να αμφισβητήσει μια συνήθεια που παραμένει βαθιά ριζωμένη στην καθημερινότητά της.

Γιατί όσο η Ευρώπη πλησιάζει το 5%, η Κύπρος εξακολουθεί να βρίσκεται στο 29%.

Και αυτό δεν είναι απλώς ένας αριθμός.

Είναι ένας καθρέφτης της κοινωνίας μας.

Πηγή στοιχείων: Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, βάσει δεδομένων της Eurostat

Διαβάστε επίσης: Οι επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία και η σημασία της σωστής ενημέρωσης