Η τελευταία εξέλιξη στο ζήτημα της κατάχρησης ουσιών (νόμιμων και παράνομων) στην Κύπρο, αφορά μείωση της χρήσης ενδοφλέβιας ηρωίνης και μη καταγραφή νέων περιπτώσεων χρήσης ηρωίνης, που αποδίδεται στο γεγονός ότι πολλοί χρήστες υποκαθιστούν την ουσία αυτή, με συνταγογραφούμενα κωδεϊνούχα φάρμακα. Όμως, όπως επεσήμανε στο Sigmalive ο επιστημονικός διευθυντής ΚΕΝΘΕΑ, νευρολόγος ψυχίατρος Δρ Κυριάκος Βερεσιές, κάποιοι από τους καταναλωτές κωδεϊνης, «δεν τηρούν τις βασικές αρχές του προγράμματος συντήρησης, περνούν στην κατάχρηση, “κολλούν” στα συνταγογραφούμενα φάρμακα κι έτσι τώρα είναι μεγάλο πρόβλημα στην Κύπρο, η εξάρτηση στα κωδεϊνούχα!».

Δεν τους «συμφέρουν» τα φάρμακα!

Να σημειώσουμε ότι η  κωδεΐνη, όπως η ηρωίνη, είναι ουσία που βρίσκεται στο όπιο, αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα οπιοειδή και συνήθως συνδυάζεται με την παρακεταμόλη για  ανακούφιση από χαμηλό έως μέτριο πόνο. Όπως μας αποκάλυψε ο Δρ Βερεσιές, υπάρχουν τραγικές περιπτώσεις ασθενών που λόγω οικονομικής κρίσης και της αυξημένης τιμής των κωδεϊνούχων, προτιμούν να επιστρέψουν στη χρήση ηρωίνης(!). «Ένας ασθενής, μου είπε πρόσφατα ότι δεν τον συμφέρει να συντηρείται με τα φάρμακα, αφού στοιχίζουν πολλά και ότι σκέφτεται ξανά την ηρωίνη. Αυτό θα είναι μοιραίο, αν το αφήσουμε να συμβεί», παρατήρησε. Πρόσθεσε ότι τα κωδεϊνούχα φάρμακα συνταγογραφούνται από οποιονδήποτε γιατρό, για καρκινοπαθείς και για άλλους ασθενείς που έχουν πόνο, όπως και για τους εξαρτημένους από την ηρωίνη, με τον ίδιο τρόπο όπως τους υπόλοιπους».

Ουσίες με ιατρική χρήση

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά το 2014, του οργανισμού της ΕΕ για τα ναρκωτικά (EMCDDA), που παρουσιάστηκε προχθές Τετάρτη από τον Eoghan Quigley, επιστημονικό αναλυτή του οργανισμού, σε εκδήλωση του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου στην κυπριακή Βουλή, ολοένα και περισσότερες νέες ουσίες που εντοπίζονται στην αγορά ναρκωτικών έχουν αναγνωρισμένη ιατρική χρήση. Σε κάποιες περιπτώσεις, πωλούνται ως φάρμακα, σε άλλες διακινούνται λαθραία ως παράνομες ουσίες, π.χ. ηρωίνη, ή πωλούνται ως «νόμιμα διεγερτικά», «προϊόντα χημικής έρευνας» ή ακόμη και ως «συμπληρώματα διατροφής». Ενδεικτικά, χρήστες οπιοειδών ανέφεραν πρόσφατα ότι έκαναν ενέσιμη χρήση των ακόλουθων ουσιών: πρεγκαμπαλίνη (που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του νευροπαθητικού πόνου, της επιληψίας και της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής), τροπικαμίδη (που χρησιμοποιείται σε οφθαλμολογικές εξετάσεις ως μυδριατικό για τη διαστολή της κόρης του ματιού) και καρφεντανύλη (οπιοειδές που χρησιμοποιείται ως ηρεμιστικό για μεγάλα ζώα).

Με ή χωρίς άδεια κυκλοφορίας

Η ευρωπαϊκή έκθεση πληροφορεί ότι στα φαρμακευτικά προϊόντα που αναφέρθηκαν πρόσφατα μέσω του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης, συγκαταλέγονται επίσης η φαιναζεπάμη (μια βενζοδιαζεπίνη η οποία πωλείται ως «νόμιμη» βενζοδιαζεπίνη, ως «προϊόν χημικής έρευνας» ή ως διαζεπάμη, η οποία είναι ελεγχόμενη ουσία) και το phenibut (αγχολυτικό που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του αλκοολισμού στη Ρωσία, το οποίο πωλείται στο διαδίκτυο ως «συμπλήρωμα διατροφής»). Προστίθεται ότι οι πηγές προέλευσης των φαρμακευτικών προϊόντων είναι διαφόρων ειδών: μπορεί να πρόκειται για φάρμακα στα οποία έχει χορηγηθεί άδεια κυκλοφορίας και τα οποία εκτρέπονται από τη ρυθμιζόμενη αγορά, ή φάρμακα στα οποία δεν έχει χορηγηθεί άδεια κυκλοφορίας και τα οποία προέρχονται από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πέραν αυτού, τα συστατικά των φαρμάκων μπορεί να εισάγονται χύδην από χώρες όπως η Κίνα, στη συνέχεια η παρασκευή και η συσκευασία τους να γίνεται σε ευρωπαϊκές χώρες και να πωλούνται απευθείας στην αγορά παράνομων ουσιών, στην αγορά «νόμιμων διεγερτικών» ή σε ηλεκτρονικά καταστήματα.

Θάνατοι από υπερβολική δόση

«Η υπερβολική δόση ναρκωτικών παραμένει σημαντική αιτία θανάτων οι οποίοι θα μπορούσαν να αποφευχθούν μεταξύ των νεαρών Ευρωπαίων, αν και τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τον μετριασμό αυτού του προβλήματος», αναφέρεται στην έκθεση. «Η πρόοδος αποδίδεται, εν μέρει, αφενός στις εντατικότερες προσπάθειες αντιμετώπισης των θανατηφόρων περιστατικών και, αφετέρου, στην υποχώρηση των συμπεριφορών υψηλού κινδύνου που συντελούν σε αυτά. Σε αντίθεση με τη συνολική τάση, πάντως, σε αρκετές χώρες, κυρίως της Βόρειας Ευρώπης, ο αριθμός των θανάτων από υπερβολική δόση παραμένει σε σχετικά υψηλά επίπεδα, με ανοδική τάση».
Ειδικότερα για την ηρωίνη, η ευρωπαϊκή έκθεση επισημαίνει ότι οι σχετικοί δείκτες παραμένουν σε γενικές γραμμές αμετάβλητοι, ή ακολουθούν πτωτική τάση. Και συνεχίζει: «Τα στοιχεία δείχνουν, μεταξύ άλλων, συνεχιζόμενη μείωση του αριθμού των χρηστών που ξεκινούν θεραπεία απεξάρτησης από την ηρωίνη και παράλληλα, συνολικά, διαχρονική πτωτική τάση του αριθμού των θανάτων από υπερβολική δόση ναρκωτικών και των μολύνσεων από τον ιό HIV λόγω χρήσης ναρκωτικών —και οι δύο αυτοί δείκτες ανέκαθεν συνδέονταν με την ενέσιμη χρήση ηρωίνης.
 

Τα συνθετικά οπιοειδή

Και ενώ ο αριθμός των θανάτων που συνδέονται με χρήση ηρωίνης σε γενικές γραμμές μειώνεται, ο αριθμός των θανάτων που συνδέονται με χρήση συνθετικών οπιοειδών, αυξάνεται• σε κάποιες χώρες μάλιστα έχει πλέον ξεπεράσει τον αριθμό των θανάτων που οφείλονται στην ηρωίνη. Τα εξαιρετικά υψηλά ποσοστά θανάτων από υπερβολική δόση ναρκωτικών που αναφέρονται στην Εσθονία, για παράδειγμα, σχετίζονται με τη χρήση ουσιών που ανήκουν στην οικογένεια της φαιντανύλης, ενός υψηλής δραστικότητας συνθετικού οπιοειδούς. Το 2013, το EMCDDA συνέχισε να λαμβάνει αναφορές για την εμφάνιση, τόσο ελεγχόμενων όσο και μη ελεγχόμενων φαιντανυλών στην αγορά ναρκωτικών στην Ευρώπη. Ανάμεσα στις ουσίες που κοινοποιήθηκαν μέσω του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ το 2013 ήταν και μία φαιντανύλη που δεν είχε κυκλοφορήσει ποτέ στο παρελθόν. Η ανίχνευση της παρουσίας των ουσιών αυτών είναι ιδιαίτερα δυσχερής, καθώς στα τοξικολογικά δείγματα συνήθως περιέχονται σε πολύ μικρές ποσότητες».

Νέες ψυχοδραστικές ουσίες

Σύμφωνα με την έκθεση, τα περισσότερα περιστατικά υπερδοσολογίας παρατηρούνται σε χρήστες που έχουν καταναλώσει περισσότερες της μίας ουσίες και, ως εκ τούτου, η τεκμηρίωση της αιτιακής σχέσης συχνά αποδεικνύεται προβληματική. «Με δεδομένη τη συνεχή διάθεση νέων ψυχοδραστικών ουσιών στις αγορές ναρκωτικών, εκφράζεται η ανησυχία ότι μπορεί να διαλάθουν της προσοχής, λιγότερο γνωστές και λιγότερο μελετημένες ουσίες που έχουν συντελέσει στα θανατηφόρα περιστατικά. Η υψηλή δραστικότητα ορισμένων συνθετικών ουσιών περιπλέκει περαιτέρω την ανίχνευσή τους, δεδομένου ότι οι συγκεντρώσεις τους στο αίμα είναι πολύ χαμηλές. Η εμφάνιση υψηλής δραστικότητας συνθετικών ουσιών έχει συνέπειες και για το έργο των διωκτικών αρχών, αφού ακόμη και μικροποσότητες των ουσιών αυτών μπορούν να μετατραπούν σε μεγάλο αριθμό δόσεων».