Για όλους και για όλα αναφέρθηκε στην ομιλία του, ο Γενικός Γραμματέα της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ, Άντρος Κυπριανού, κατά τη συζήτηση της Ολομέλειας για την Έκθεση της Επιτροπής Θεσμών, σε σχέση με τη λειτουργία των Θεσμών του Χρηματοπιστωτικού Συστήματος.
Για τους λόγους που η Κυβέρνηση Χριστόφια δεν προσέφυγε νωρίτερα στο Μηχανισμό Στήριξης, αλλά και για τις ευθύνες που φέρει ως προς την παρούσα κατάσταση της οικονομίας, το θέμα της δημοσιοποίησης ονομάτων για τις εκροές κεφαλαίων, για τις θέσεις Αναστασιάδη – Αβέρωφ, τις ευθύνες του Αθανάσιου Ορφανίδη, πρώην Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας, τις ευθύνες των τραπεζών, αλλά και τις επόμενες κινήσεις που θα πρέπει να γίνουν. Είπε μεταξύ άλλων:
Δημοσιοποίηση ονομάτων για εκροές
Τις τελευταίες μέρες έγινε έντονη αντιπαράθεση αναφορικά με το αν θα έπρεπε να δημοσιοποιηθούν όλες οι ύποπτες εκροές καταθέσεων από τις τράπεζες πριν και μετά το μοιραίο βράδυ της 15ης Μαρτίου του 2013. Επιχειρήθηκε από ορισμένους να δοθεί η εντύπωση πως το ΑΚΕΛ δε θέλει δήθεν να δημοσιοποιηθεί ο κατάλογος των ύποπτων εκροών. Πρόκειται για ένα ανήθικο ψέμα.
Το Μάρτη του 2013, όταν άλλοι έκλειναν τα μάτια, ως ΑΚΕΛ είχαμε ζητήσει επίσημα από το Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας να εξασφαλίσει στοιχεία από τις τράπεζες και να ενημερώσει τη Βουλή, ως προς τους πραγματικούς ιδιοκτήτες που βρίσκονται πίσω από νομικά πρόσωπα- εταιρείες, ώστε να γίνει η επεξεργασία των εκροών και να αποκαλυφθούν στην πράξη οι όποιες ύποπτες συναλλαγές.
Την ίδια περίοδο ζητήσαμε γραπτώς από τη Νομική Υπηρεσία και το Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας τη διερεύνηση καταγγελιών, αναφορικά με εκροές καταθέσεων έναντι προμήθειας την περίοδο που προηγήθηκε του Eurogroup, αλλά και κατά την κλειστή περίοδο. Στόχος μας ήταν και είναι να τιμωρηθούν όσοι είναι πραγματικοί ένοχοι.
Η άκριτη δημοσιοποίηση 30 χιλιάδων συναλλαγών όμως θα εξυπηρετήσει μόνο αυτούς που θέλουν να κρυφτούν. Ενώ θα στιγματίσει χιλιάδες που κατά τη συνήθη τους πρακτική έστειλαν και εκείνη την περίοδο χρήματα στο εξωτερικό, θα επιτρέψει να χαθούν μέσα στα χιλιάδες ονόματα, τα ονόματα αυτών που ανήθικα και με δόλο έβγαλαν χρήματα στο εξωτερικό.
Το ερώτημα λοιπόν μπορεί να αντιστραφεί: Γιατί ορισμένοι επιμένουν να δημοσιοποιηθούν και οι 30 χιλιάδες εκροές; Δεν αντιλαμβάνονται πως μέσα στις χιλιάδες θα χαθούν οι πραγματικοί ένοχοι; Πέρσι διέρρευσε ένας κατάλογος 6 χιλιάδων συναλλαγών. Μέσα στους πολλούς, καλύφτηκαν οι λίγοι. Όποιος δεν το παραδέχεται αυτό, απλώς τους συγκαλύπτει με τη σειρά του.
Τι μας οδήγησε στη σημερινή κατάσταση
Εδώ και αρκετά χρόνια διεξάγεται έντονη συζήτηση αναφορικά με το τι μας οδήγησε στη σημερινή δεινή θέση. Ως ΑΚΕΛ επισημαίναμε ότι μπορεί να υπήρχαν προβλήματα στο δημοσιονομικό τομέα, καταβαλλόταν όμως προσπάθεια να ξεπεραστούν. Διορθώθηκαν στρεβλώσεις πολλών ετών ενώ ως αποτέλεσμα των μέτρων που λήφθηκε το Δεκέμβριο του 2011, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μας αφαίρεσε από το σχετικό κατάλογο των χωρών με προβληματική οικονομία. Σε κάθε περίπτωση τα δημόσια οικονομικά μπορούσαν να ελεγχθούν και δεν ήταν λόγος για να προσφύγουμε στο Μηχανισμό Στήριξης. Ενδεικτικό αυτού που λέω είναι ότι οι δείχτες για τα δημόσια οικονομικά τότε ήταν καλύτεροι από ότι σήμερα. Τότε χαρακτηρίζονταν καταστροφικά, σήμερα τόσο η Τρόικα όσο και η Κυβέρνηση τα βρίσκουν ικανοποιητικά.
Εκείνο που μας υποχρέωσε να προσφύγουμε στο Μηχανισμό Στήριξης ήταν η μεγάλη τρύπα στον τραπεζικό τομέα. Τρύπα που θεωρώ ότι σκόπιμα διογκώθηκε από τους ευρωπαίους εταίρους μας για να μπορέσουν να μας επιβάλουν τις οδυνηρότατες για τον κυπριακό λαό αποφάσεις τους.
Δυστυχώς, τότε οι σκοπιμότητες δεν επέτρεψαν σε όλους να παραδεχτούν αυτή την αλήθεια. Οι σκοπιμότητες επέβαλλαν να ισοπεδωθούν τα πάντα. Να υπονομευθούν ο Χριστόφιας και το ΑΚΕΛ για να απομακρυνθούν από την εξουσία. Αυτό δυστυχώς κυριάρχησε τότε. Πάνω από τα εθνικά συμφέροντα.
Οι θέσεις Αναστασιάδη - Αβέρωφ
Το Νιόβρη του 2012, ως υποψήφιος Πρόεδρος ο κ. Αναστασιάδης σε τηλεοπτική συνέντευξη με το σημερινό αναπληρωτή Κυβερνητικό εκπρόσωπο Βίκτωρα Παπαδόπουλο ήταν απόλυτος: Ακόμα και να μην υπήρχε το πρόβλημα στον τραπεζικό τομέα, εμείς θα είμαστε υποχρεωμένοι να αποταθούμε στο Μηχανισμό Στήριξης∙ εξάλλου, συμπλήρωσε, από το Μάιο του 2011 είχαμε βγει εκτός αγορών. Τότε ο κ. Βίκτωρας Παπαδόπουλος αντίτεινε: εκτός αγορών βγήκαμε λόγω της έκθεσης των κυπριακών τραπεζών στην ελληνική αγορά, άρα εξαιτίας των τραπεζών αντιμετωπίζουμε αυτά τα προβλήματα. Για να εισπράξει από τον κ. Αναστασιάδη την αποστομωτική απάντηση, ότι είχε πέσει και εκείνος θύμα της κυβερνητικής προπαγάνδας.
Σε κάτι τέτοιες συζητήσεις συμπυκνώνεται η προσπάθεια συγκάλυψης των ευθυνών των τραπεζιτών και του τότε Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας. Η οποία θα μείνει στην ιστορία μέσω των χαρακτηριστικών τοποθετήσεων που έκαναν πολλοί, ανάμεσα τους και ο κ. Αβέρωφ Νεοφύτου την επίμαχη περίοδο. «Έχουμε τους καλύτερους τραπεζίτες». «Ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας επειδή μας λέει τις αλήθειες έγινε ο πιο μισητός άνθρωπος στην Κύπρο για κάποιους. Μιλάει ο Ορφανίδης και τον παρακολουθούν Αμερικάνοι, Ευρωπαίοι, Γιαπωνέζοι κρέμονται από το στόμα του τι θα πει για να το καταγράψουν τα διεθνή μέσα μαζικής ενημέρωσης που ασχολούνται με την οικονομία και ο κ. Χριστόφιας και η κυβέρνησή του που τα γνωρίζει όλα, ούτε καν να τον ακούσουν». «Η απόφαση του Προέδρου» για μη επαναδιορισμό Ορφανίδη, «ενδεχομένως να προκαλέσει τριγμούς στο Ευρωσύστημα».
Όλα αυτά τα έλεγαν μέχρι προχθές. Σήμερα που σιγά-σιγά η αλήθεια βγαίνει στην επιφάνεια, θυμήθηκαν να μιλήσουν για τα εγκλήματα των τραπεζιτών. Έστω και τώρα, είναι θετικό που πλέον οι κ.κ. Αναστασιάδης και Αβέρωφ Νεοφύτου και οι υπόλοιποι παραδέχονται όλα όσα σκοπιμότητες δεν τους άφησαν να ομολογήσουν στο παρελθόν.
Ακόμα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα∙ Σε συνέντευξη του το 2012 ζητήθηκε από τον Πρόεδρο του Δημοκρατικού Συναγερμού να σχολιάσει το γεγονός πως ο τραπεζικός τομέας της Κύπρου είναι 8 – 9 φορές μεγαλύτερος από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της. Απάντησε ο κ. Νεοφύτου ως εξής «με αυτή τη λογική έπρεπε να σβήσουμε από το χάρτη το Λουξεμβούργο, που είναι μικρότερη χώρα και το τραπεζικό του σύστημα είναι κατά 17 φορές μεγαλύτερο του ΑΕΠ του. Ξέρετε ότι εάν είχαμε ένα μικρότερο τραπεζικό σύστημα, θα ήταν κατά πολύ χαμηλότερο το βιοτικό μας επίπεδο;». Για σκοπούς και μόνο ιστορίας αναφέρω ότι ως Κοινοβουλευτική Ομάδα, είχαμε εγγράψει θέμα στη Βουλή τότε ζητώντας να γίνει ενημέρωση από τους καθ΄ ύλη αρμόδιους για την πραγματική κατάσταση των τραπεζών. Ουδέποτε συζητήθηκε στην Επ. Οικονομικών.
Η ευθύνη Ορφανίδη - Κεντρικής
Αποδείχτηκε πως υπήρχε ένας υδροκέφαλος τραπεζικός τομέας, ο οποίος μέσα από αλόγιστες πράξεις και παραλείψεις του, ζήμιωσε το λαό με €19 περίπου δις. Ποιος είχε ευθύνη να παρακολουθεί την υπέρμετρη ανάπτυξη των τραπεζών και τις συνέπειες της; Η απάντηση είναι μια: Η εποπτική αρχή∙ Η Κεντρική Τράπεζα, η οποία είχε την αποκλειστική αρμοδιότητα να εποπτεύει τις τράπεζες. Αυτό καθορίζεται με βάση τις γενικές αρχές για την τραπεζική εποπτεία που έχει εκδώσει η Επιτροπή της Βασιλείας, διεθνές όργανο για την εποπτεία των τραπεζών. Είναι γι΄ αυτό που η Κεντρική Τράπεζα είναι ανεξάρτητος θεσμός. Για να διασφαλίζεται η αυτονομία της δράσης της.
Υπενθυμίζω δε, πως το μόνο Κόμμα που διαφώνησε με τις υπερεξουσίες που παραχωρούντο στην Κεντρική Τράπεζα όταν αυτές συζητήθηκαν στη Βουλή, ήταν το ΑΚΕΛ.
Λέγοντας τα αυτά, δεν αποδίδουμε ευθύνες μόνο στον τότε Διοικητή. Εξίσου βαρύτατες ευθύνες είχαν και διοικήσεις των τραπεζών. Ωστόσο ο κ. Ορφανίδης, την κρίσιμη στιγμή που ορισμένοι αισχροκερδούσαν σε βάρος του χρηματοπιστωτικού τομέα της Κύπρου, όχι μόνο δεν έβαλε φρένο, αλλά ενέκρινε και πράξεις τους.
Με δεδομένο λοιπόν το πλαίσιο δράσης και με βασικό καθήκον να προστατεύσει τον χρηματοπιστωτικό τομέα ο κ. Ορφανίδης παρά το γεγονός ότι γνώριζε πως η Τράπεζα Κύπρου και η Λαϊκή Τράπεζα κρατούσαν Ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου πέραν του 100% των κεφαλαίων τους, δεν έπραξε τίποτα για να υπάρξει διασπορά κινδύνου. Ούτε έλαβε τα οποιαδήποτε μέτρα ώστε να περιορίσει τους κινδύνους που προέκυπταν από την αλόγιστη δανειοδότηση που παραχωρούσαν και οι δύο τράπεζες, η οποία έφτασε τα €25 δις, δηλαδή το 140% του ΑΕΠ.
Υπήρχαν προβλέψεις στους ισολογισμούς των τραπεζών για αυτούς τους κινδύνους; Υπήρξε έλεγχος από τον τότε Διοικητή; Όσα έχουμε σήμερα ενώπιον μας απαντούν αρνητικά. Παρόλ΄ αυτά οι τράπεζες συνέχιζαν τότε να επεκτείνονται ακάθεκτα στην Ελλάδα και στη Ρωσία.
Δυστυχώς τότε η Κεντρική Τράπεζα ως Εποπτική Αρχή, ενώ όφειλε να ασκήσει τις εξουσίες που της παρέχει ο Νόμος, όχι μόνο δεν το έπραξε, αλλά ούτε και φρόντισε για τη συμμόρφωση των τραπεζών με τις σχετικές Νομοθεσίες και Οδηγίες που η ίδια εξέδιδε. Ούτε φρόντισε να επιβάλει στις τράπεζες να έχουν τα απαιτούμενα κεφάλαια ως όφειλαν ώστε να είναι βιώσιμες, ακόμα και με την υλοποίηση των κινδύνων που ανέλαβαν.
Αποτέλεσμα των παραλείψεων του κ. Ορφανίδη και με δεδομένη την αποτυχημένη προσπάθεια για άντληση κεφαλαίων από τον ιδιωτικό τομέα, το βάρος της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών το ανέλαβε το κράτος. Συνέπεια αυτής της ανάγκης είναι η αύξηση του δημόσιου χρέους, η πιστωτική ασφυξία στο χρηματοοικονομικό τομέα, η μειωμένη ανάπτυξη στο εγγύς μέλλον και η επιβολή μέτρων στους φορολογούμενους και εργαζόμενους για αποπληρωμή των επιπρόσθετων αυτών χρεών.
Η περίπτωση Μαρφίν Εγνατία
Είναι επίσης καταγεγραμμένη στην Έκθεση η ολιγωρία και η αναποτελεσματική εποπτεία από την Κεντρική Τράπεζα όσο αφορά στην Μαρφίν Εγνατία και τον καθοριστικό ρόλο της στη διασυνοριακή συγχώνευση της Εγνατίας με τη Λαϊκή σε μια νύχτα. Με την πράξη συγχώνευσης, που εγκρίθηκε από τον κ. Ορφανίδη, ό,τι κι αν λένε διάφοροι, μεταφέρθηκαν βάρη στον Κύπριο φορολογούμενο χωρίς καν να προσμετρηθούν οι κίνδυνοι της πράξης. Επιφορτιστήκαμε την ευθύνη εγγύησης των καταθέσεων της Μαρφίν Εγνατίας σε περίπτωση διάλυσης της∙ μιας τράπεζας με χρηματοοικονομικά μέσα €4 δις και ίδια κεφάλαια που άγγιζαν μόλις τα €700 εκ. Με ποια λογική κρίθηκε ότι αυτή η τράπεζα μπορούσε να ανταποκριθεί στις όποιες προκλήσεις; Γιατί η ευθύνη ανακεφαλαιοποίησης μεταφέρθηκε από την Ελληνική Δημοκρατία στην Κυπριακή;
Το κούρεμα του ελληνικού χρέους
Κατά το Δημοκρατικό Συναγερμό ο Πρόεδρος Χριστόφιας «έπρεπε να κάτσει στο σκαμνί» επειδή συναίνεσε στο κούρεμα του ελληνικού χρέους, στο οποίο η συμμετοχή των κυπριακών τραπεζών ας σημειωθεί ήταν εθελοντική. Όμως δεν έπρεπε να κριθεί ο κ. Ορφανίδης για τις δηλώσεις του το 2011 πως «οι κυπριακές τράπεζες αντέχουν ακόμα και ένα μεγάλο κούρεμα στα ελληνικά ομόλογα». Εκ των υστέρων σοφοί είμαστε όλοι. Όμως εκείνη την περίοδο ο ΔΗΣΥ, το ΔΗΚΟ και η ΕΔΕΚ και οι ηγεσίες των τραπεζικών ιδρυμάτων εμφανίζονταν το ίδιο βέβαιοι με τον κ. Ορφανίδη ότι οι τράπεζες μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την κατάσταση.
Αν ο Δ. Χριστόφιας δεν συναινούσε τότε στο κούρεμα του ελληνικού χρέους, αμφιβάλλουμε ότι όλοι θα τον κατηγορούσαν ότι είναι αντιευρωπαίος και θέλει να πλήξει την Ευρωζώνη; Είναι κανένας που αμφιβάλλει ότι θα ακούγαμε πάλι τα περί ανθελληνισμού της Αριστεράς; Τελικά οι «εραστές του Έθνους», έκαναν τη δουλειά τους, αλλά σε άλλο χρόνο και με άλλο τρόπο. Το 2009 το κυπριακό τραπεζικό σύστημα φορτωνόταν μέσω συγκεκριμένων πράξεων των διοικήσεων των τραπεζών και με ευθύνη των εποπτικών αρχών Ελλάδας – Κύπρου, ζημιές δισεκατομμυρίων. Το 2013 ξεπουλήθηκαν όσο-όσο τα υποκαταστήματα των Κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα, φορτώνοντας τους Κύπριους με ακόμα 6,8 δις χρέος. Και στις δύο περιπτώσεις οι επιλογές αυτές ήταν καταστροφικές. Η πρώτη επέτεινε την κρίση, η δεύτερη έδωσε την χαριστική βολή. Δυστυχώς αυτό έγινε με την έγκριση του ίδιου του Προέδρου Αναστασιάδη μετά από τους εκβιασμούς της Τρόικα.
Οι ευθύνες στον τραπεζικό τομέα
Έστω και αργά, όλοι παραδέχονται πως η κρίση εκδηλώθηκε στον τραπεζικό τομέα. Αυτό δεν το λέμε μόνο εμείς. Το λένε και πολλοί άλλοι. Όπως ο εκπρόσωπος της Κομισιόν στην Τρόικα ο οποίος είπε πως «είναι παραπλανητική η άποψη ότι πρόκειται για μια κρίση χρέους… τα κύρια προβλήματα, αναφορικά με τις αιτίες της κρίσης, βρίσκονται στις αποφάσεις των τραπεζών. Όπως στην Ισπανία και την Ιρλανδία, έτσι και στην Κύπρο». Αυτό συνέβη γιατί οι τραπεζίτες ρίσκαραν θέλοντας να κερδοσκοπήσουν. Γιατί δόθηκαν αλόγιστα δάνεια δισεκατομμυρίων τα οποία δεν μπορούν να αποπληρωθούν. Σε αρκετές περιπτώσεις όλα αυτά έγιναν με την κάλυψη πολιτικών κομμάτων και προσώπων. Όμως δυστυχώς και τότε και σήμερα αντί να καταδεικνύεται από όλους αυτή η αλήθεια, αναζητούμε τις αιτίες στα κοινωνικά επιδόματα, στις συντάξεις των ηλικιωμένων, στους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων, στους μετανάστες στο ότι οι ημικρατικοί δεν έχουν ξεπουληθεί ακόμα στους ιδιώτες και σε άλλα πολλά.
Οι ευθύνες του ΑΚΕΛ
Ως ΑΚΕΛ αναλαμβάνουμε τις ευθύνες που μας αναλογούν. Όχι τις ευθύνες που κατά καιρούς μας απέδιδαν όσοι ήθελαν τότε να καλύψουν τα εγκληματικά λάθη και ενέργειες άλλων. Αλλά τις δικές μας αδυναμίες, λάθη και παραλείψεις που δεν μας επέτρεψαν να παρέμβουμε αποτελεσματικά στις εξελίξεις. Δυστυχώς δεν καταφέραμε να μελετήσουμε έγκαιρα και ολοκληρωμένα τις εξελίξεις στην οικονομία και να υποδείξουμε τις λιγοστές αντοχές της «φούσκας» της κυπριακής οικονομίας στον κατασκευαστικό και στον τραπεζικό τομέα. Ούτε καταφέραμε να συμβάλουμε στην εκπόνηση ολοκληρωμένου και αποτελεσματικού σχεδίου για την αντιμετώπιση της κατάστασης.
Αυτό σε συνδυασμό με τα καθησυχαστικά, και τελικά όπως αποδείχθηκε εξωπραγματικά, μηνύματα που εξέπεμπαν οι τράπεζες, μάς εμπόδισε από τον έγκαιρο εντοπισμό των προβλημάτων. Δυστυχώς δεν καταφέραμε επίσης να επικεντρωθεί η δημόσια συζήτηση στα πραγματικά προβλήματα της κυπριακής οικονομίας.
Είναι καταγεγραμμένη η δήλωση του κ. Μπαρόσο πως πανευρωπαϊκά κανένας δεν μπορούσε να προβλέψει πόσο έντονη και βαθιά θα ήταν η κρίση. Αυτό γιατί πρόκειται για κρίση συστημική. Μόνο κάποιοι εδώ στην Κύπρο προσπάθησαν να πείσουν ότι ο Δ. Χριστόφιας κυβέρνησε και στην Ελλάδα, στην Πορτογαλία, στην Ισπανία, στην Ιταλία και στην Ιρλανδία. Στον υπόλοιπο πλανήτη συζητούν άλλα. Πρόκειται για κρίση που έχει τη ρίζα της στο ίδιο το σύστημα. Γι΄αυτό και σάρωσε ολόκληρη την Ευρώπη και συντάραξε τον κόσμο. Το ΑΚΕΛ υπερασπίζεται αυτή την αλήθεια εδώ και χρόνια. Για να εισπράττει ως απάντηση ότι δήθεν «κατατρύχεται από ιδεοληψίες». Δυστυχώς γι΄ αυτούς μας δικαιώνει η πραγματικότητα καθημερινά. Όσο θα παρέρχεται ο χρόνος τόσο πιο καθαρά θα φαίνεται η αλήθεια.
