Εκατοντάδες τα θύματα-γυναίκες που δεινοπαθούν

Μια αποκαλυπτική ημερίδα της EnAF, Επιστημονικής Επιτροπής Θεμάτων Φύλου και Ισότητας του Πανεπιστημίου Frederick, στη Λευκωσία

Η ΑΝΙΣΗ αντιμετώπιση και η καταπίεση των γυναικών σε όλο τον κόσμο είναι η πιο κρίσιμη ηθική -και όχι μόνο- πρόκληση της εποχής μας

Με το τεράστιο πρόβλημα της εμπορίας προσώπων και ιδιαίτερα γυναικών για σεξουαλική εκμετάλλευση, που αφορά άμεσα την Κύπρο (όπου εκατοντάδες θύματα δεινοπαθούν) και ολόκληρη την Ευρώπη καταπιάστηκε η νεοσυσταθείσα EnAF, Επιστημονική Επιτροπή Θεμάτων Φύλου και Ισότητας του Πανεπιστημίου Frederick, στη Λευκωσία, στην πρώτη της εκδήλωση την περασμένη Πέμπτη 27.2.2014. Γιατί επιλέγηκε από τη Δρα Ζήνα Πουλλή εκ μέρους της Διοίκησης του Πανεπιστημίου και την ομάδα της, το συγκεκριμένο ζήτημα για συζήτηση στην ημερίδα αυτή, το εξήγησε με δυο λόγια στην παρέμβασή της η Νατάσα Φρειδερίκου, Προϊσταμένη της Υπηρεσίας Σπουδών και Φοιτητικής Μέριμνας του Frederick:

«Η άνιση αντιμετώπιση και η καταπίεση των γυναικών σε όλο τον κόσμο είναι η πιο κρίσιμη ηθική -και όχι μόνο- πρόκληση της εποχής μας», τόνισε η κ. Φρειδερίκου και πρόσθεσε: «Η εμπορία προσώπων δυστυχώς δεν είναι καθόλου μακριά από την κυπριακή πραγματικότητα. Ένα θέμα που τις περισσότερες φορές περνά απαρατήρητο ή, ακόμα χειρότερα, σχολιάζεται με υποτιμητικά και εξευτελιστικά λόγια προς τα ίδια τα θύματα. Είμαστε ευτυχείς γιατί έχουμε μαζί μας μια σπουδαία ομάδα εμπειρογνωμόνων και είναι τιμή μας που έχουμε ανάμεσά μας και ένα θύμα εμπορίας προσώπων».

Από το καμπαρέ στο πανεπιστήμιο

Να υπενθυμίσουμε ότι στην έκδοση της «Σ», της περασμένης Παρασκευής (28.2.2014), δημοσιεύσαμε τη συγκλονιστική ομιλία της νεαρής Μολδαβής Ιρίνα, που αφηγήθηκε στους φοιτητές και τους καθηγητές τους την προσωπική ιστορία της ως θύμα σωματεμπορίου στην Κύπρο πριν από λίγα χρόνια, όταν εξαναγκάστηκε να εκπορνεύεται σε καμπαρέ. Η κοπέλα έτυχε πολύχρονης και πολύ αποτελεσματικής προστασίας από το Γραφείο Καταπολέμησης της Εμπορίας Προσώπων της Αστυνομίας και ιδιαίτερα από την επικεφαλής του Γραφείου, Υπαστυνόμο Ρίτα Σούπερμαν. Το Γραφείο βοήθησε την κοπέλα, όχι μόνο να ξεφύγει από το κύκλωμα των σωματεμπόρων, αλλά και να σπουδάσει σε κυπριακό πανεπιστήμιο με την οικονομική συμβολή της Ανδρούλας Χριστοφίδου Henriques, Προέδρου της μη κυβερνητικής οργάνωσης Cyprus Stop Trafficking.

Βία, μετακίνηση, απομόνωση

Σε μια εμπεριστατωμένη παρουσίαση του προβλήματος της σωματεμπορίας στο νησί μας αλλά και διεθνώς, η Υπαστυνόμος Ρίτα Σούπερμαν πληροφόρησε ότι μέσα στα δύο τελευταία χρόνια 2012 και 2013 το Γραφείο της αναγνώρισε στην Κύπρο 67 θύματα εμπορίας, από τα οποία οι 32 ήταν γυναίκες-θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης, 29 ήταν θύματα εργασιακής εκμετάλλευσης και 6 τέλεσαν εικονικούς γάμους. Οι χώρες καταγωγής των περισσότερων θυμάτων σεξουαλικής εκμετάλλευσης στην Κύπρο είναι η Ρουμανία, η Βουλγαρία, το Βιετνάμ και η Νιγηρία.

«Ο χειρισμός και η αναγνώριση των θυμάτων είναι πρώτιστο καθήκον του Γραφείου μας», είπε η κ. Σούπερμαν, «ένα καθήκον απαιτητικό και χρονοβόρο. H εμπορία είναι μια αλυσίδα γεγονότων, όπου χρησιμοποιείται ένα πακέτο παράνομων μέσων, αρχίζοντας από τη στρατολόγηση και τελειώνοντας στην εκμετάλλευση του θύματος». Ανέφερε ότι «βασικά χαρακτηριστικά του εγκλήματος αυτού είναι η στρατολόγηση των θυμάτων, η μεταφορά, παραλαβή και υπόθαλψή τους, η απειλή ή χρήση βίας ή άλλες μορφές εξαναγκασμού, η απάτη και η πληρωμή για να εξασφαλιστεί η συγκατάθεση προσώπου που ασκεί έλεγχο σε άλλο πρόσωπο. Και όλα αυτά με πρόθεση την εκμετάλλευση και το κέρδος για τους έμπορους».

Όπως είπε, η στρατολόγηση των θυμάτων επιτυγχάνεται με τον εξαναγκασμό μέσω βίαιων μέσων, την εξαπάτηση και ψευδή πληροφόρηση για τις συνθήκες στη χώρα προορισμού, ή τη μερική εξαπάτηση, όταν το θύμα γνωρίζει ότι θα εργάζεται παράνομα, όχι όμως το βαθμό της σκλαβιάς, τις συνθήκες και τις επιπτώσεις τους. Οι διακινητές μετακινούν τα θύματα από το οικογενειακό και φιλικό τους περιβάλλον για να έχουν ευκολότερο έλεγχο πάνω τους, κατάσχουν τα προσωπικά τους έγγραφα και τα εκμεταλλεύονται στη διάρκεια της μετακίνησης σε διάφορες χώρες, πωλώντας τα από το ένα δίκτυο σωματεμπορίας στο άλλο. Η εκμετάλλευση των θυμάτων συνίσταται σε απειλές εναντίον τους και εναντίον της οικογένειάς τους, στην κατάσχεση του διαβατηρίου τους, στην επιβεβλημένη χρήση ναρκωτικών, στην απαγόρευση κοινωνικών επαφών, στη συνεχή αλλαγή τοποθεσίας για να αποφεύγεται η σύνδεση μεταξύ θυμάτων, στην ψυχολογική εξάρτηση, στο εικονικό χρέος προς τους εμπόρους και στη φυσική βία».

“Delivery”, κινητά, ροζ αγγελίες

Σύμφωνα με τη Ρίτα Σούπερμαν, «οι χώροι σεξουαλικής εκμετάλλευσης είναι σήμερα λιγότερο τα καμπαρέ και περισσότερο οι μπιραρίες, ινστιτούτα μασάζ και αισθητικής, μεταφορά θυμάτων με τη μέθοδο “delivery”, δωμάτια ξενοδοχείων και πορνεία στον δρόμο. Η μεγαλύτερη εκμετάλλευση γίνεται σε ενοικιαζόμενα διαμερίσματα ή μέσω διαφημίσεων στο Internet, σε ροζ αγγελίες, ή με τη χρήση κινητών τηλεφώνων, τον αριθμό των οποίων αλλάζουν διαρκώς. Το θύμα μεταφέρεται από τον διακινητή και δεν έχει περιθώριο διαφυγής.

Είναι δύσκολος ο εντοπισμός των σωματεμπόρων από την Αστυνομία, αφού συνήθως στις επιχειρήσεις τέτοιου είδους, συλλαμβάνονται οι γυναίκες και δεν υπάρχει δυνατότητα εντοπισμού του διακινητή. Κλείνουν ένα διαμέρισμα και ανοίγουν άλλο, φέρνουν άλλες γυναίκες, συχνά από τα κατεχόμενα, ή εργοδοτούν γυναίκες από ευρωπαϊκές χώρες που έρχονται εδώ με εισιτήρια μετ’ επιστροφής για σύντομο χρονικό διάστημα. Μετά, αυτές φεύγουν για άλλη χώρα και έρχονται άλλες, ώστε να γίνεται ανακύκλωση του “εμπορεύματος” και είναι δύσκολο να παραμείνουν στην Κύπρο για να μαρτυρήσουν στο δικαστήριο εναντίον των διακινητών».

Τι υπάρχει κάτω από την επιφάνεια;

Όπως είπε χαρακτηριστικά η Υπαστυνόμος Σούπερμαν, «στη γειτονιά σας πιθανό να υπάρχουν θύματα σε σπίτια, ως οικιακές βοηθοί. Έχουμε περιπτώσεις όπου, κάποιες από αυτές, κακοποιούνταν από τους εργοδότες τους, είτε σεξουαλικά είτε σωματικά. Κάποιες εργάζονταν από το πρωί μέχρι τα μεσάνυχτα, σε άθλιες συνθήκες διαβίωσης. Μπορεί να ακούγεται παράξενο στην Κύπρο τού σήμερα, αλλά συνέβη. Οι εργοδότες κάποιων κοπέλων δεν τους έδιναν ούτε φαγητό και έπρεπε να το πληρώνουν…κάποιες τις είχαν να μένουν σε παράγκες…πρόκειται για θύματα συνήθως φοβισμένα, με σημάδια βίας πάνω τους, που δεν έχουν άδεια ανάπαυσης ούτε καν την Κυριακή, που δεν τους επιτρέπουν οι σωματέμποροι να κοινωνικοποιηθούν, να μιλούν στο τηλέφωνο, ή να φεύγουν ασυνόδευτες από το σπίτι - όλα αυτά είναι ενδείξεις ότι οι γυναίκες αυτές βρίσκονται υπό διαρκή έλεγχο. Ρωτήστε τον εαυτό σας, λοιπόν, κατά πόσον υπάρχει κάτι άλλο, κάτω από την επιφάνεια…».

Η… ευγνωμοσύνη για τους εκμεταλλευτές!

Αναφερόμενη στην ψυχολογική κατάσταση των γυναικών-θυμάτων σωματεμπορίας, η επικεφαλής του Γραφείου Καταπολέμησης της Εμπορίας Προσώπων της Αστυνομίας επισήμανε ότι «τα θύματα σπάνια αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους ως θύματα γιατί δεν θέλουν να στιγματιστούν, δεν γνωρίζουν τα δικαιώματά τους, ούτε ότι η εμπειρία τους είναι εμπορία προσώπων. Επίσης έχουν ενοχές ή ντρέπονται για την κατάστασή τους και σαφώς φοβούνται για αντίποινα για τις οικογένειές τους, φοβούνται την απέλαση, τη φυλάκιση ή τα πρόστιμα. Πολλές έχουν το Σύνδρομο της Στοκχόλμης, καθώς εξαρτώνται πλήρως από τους σωματέμπορους. Να σας αναφέρω το παράδειγμα μιας νεαρής Ρουμάνας που μέχρι τα 18 της ζούσε σε ορφανοτροφείο και αργότερα κοιμόταν σε παγκάκι στη Ρουμανία.

Την εντόπισαν οι διακινητές και της πρότειναν να τη φέρουν στην Κύπρο, όπου, όπως της είπαν, έχει ήλιο και δεν θα κρυώνει στο παγκάκι. Με μόνο αυτή την υπόσχεση, ο διακινητής κατάφερε να τη στρατολογήσει, να τη φέρει στην Κύπρο και να την εκμεταλλεύεται. Μάλιστα η κοπέλα ένιωθε ευγνωμοσύνη γι’ αυτόν, αφού την έφερε σε ένα μέρος με ήλιο! Και άντε τώρα να την πείσουμε εμείς στην Αστυνομία, ότι αυτός δεν ήθελε το καλό της, αλλά το κακό της... Ήταν αδύνατο να την πείσουμε να τον καταγγείλει, αφού οι συνθήκες που βρήκε εδώ, έστω και τόσο άσχημες, ήταν καλύτερες από εκείνες στην πατρίδα της».

Είναι δειλία η αγορά του σεξ

Το ζήτημα του πελάτη του αγοραίου σεξ έθιξε στην ομιλία της η κοινωνική λειτουργός Παναγιώτα Χριστοδούλου, καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνικής Εργασίας του Πανεπιστημίου Frederick, παρατηρώντας ότι «η αγορά του σεξ δεν είναι μαγκιά, είναι δειλία». Στο θέμα έκανε αναφορά και η Ρίτα Σούπερμαν, επισημαίνοντας ότι και ο αγοραστής είναι μέρος του οργανωμένου εγκλήματος, «αφού χωρίς αγοραστή δεν υπάρχει ζήτηση και δεν υπάρχουν κέρδη για τους διακινητές».

Απαντώντας σε ερωτήσεις φοιτητών στη συζήτηση που ακολούθησε τις βασικές τοποθετήσεις των ομιλητών, η Υπαστυνόμος Σούπερμαν πληροφόρησε ότι στη Σουηδία ποινικοποιήθηκε ο πελάτης των σεξουαλικών υπηρεσιών, ενώ οι Αρχές βοηθούν τις κοπέλες-θύματα να ξεφύγουν από την πορνεία με προγράμματα κοινωνικής επανένταξης. Πρόσθεσε ότι στο νέο νομοσχέδιο για την εμπορία προσώπων που είναι προς ψήφιση από τη Βουλή, θα ενσωματωθεί ευρωπαϊκή Οδηγία που ποινικοποιεί την αγορά σεξουαλικών υπηρεσιών, εφόσον ο πελάτης γνωρίζει ότι το πρόσωπο είναι θύμα εμπορίας. Παρατήρησε ότι, η νέα αυτή πρόνοια, ίσως λειτουργήσει αποτρεπτικά για τη σωματεμπορία.

Σήμερα, 27 εκατ. σκλάβοι…

Νατάσα Φρειδερίκου, Προϊσταμένη της Υπηρεσίας Σπουδών και Φοιτητικής Μέριμνας Πανεπιστημίου Frederick:

• Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι υπάρχουν σήμερα στον κόσμο 27 εκατομμύρια σύγχρονοι σκλάβοι - περισσότεροι από όσους υπήρξαν ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας. Το 56% είναι γυναίκες.

• Τα δύο τρίτα των 781 εκατομμυρίων αναλφάβητων ενηλίκων στον αναπτυσσόμενο κόσμο είναι γυναίκες.

• 70% των φτωχών, παγκοσμίως, είναι γυναίκες.

• Οι γυναίκες κερδίζουν λιγότερα από το 10% των αποδοχών του κόσμου, αλλά εργάζονται περισσότερο από τα δύο τρίτα των ωρών εργασίας στον κόσμο.

• Στην Ευρώπη, 60% των αποφοίτων πανεπιστημίων είναι γυναίκες· κι όμως, μόνο το 3% των προέδρων των διοικητικών συμβουλίων και το 16,6% των μελών των διοικητικών συμβουλίων είναι γυναίκες. Στην Κύπρο, το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 7,7%, δηλαδή ποσοστό 7,7% των μελών των διοικητικών συμβουλίων είναι γυναίκες.

• Το μέσο μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ευρώπη είναι 16% (μεταξύ των 27 κρατών-μελών). Στην Κύπρο, το χάσμα αυτό φτάνει το 25% στον ιδιωτικό τομέα και το 27% για τις ηλικίες +45.

• 135 εκατομμύρια κορίτσια που ζουν σήμερα, έχουν υποστεί ακρωτηριασμό των γεννητικών τους οργάνων, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο της μητρικής θνησιμότητας.

• Μία στις πέντε γυναίκες θα πέσει θύμα βιασμού ή απόπειρας βιασμού στη διάρκεια της ζωής της.

• 102 χώρες δεν έχουν συγκεκριμένες νομικές διατάξεις κατά της ενδοοικογενειακής βίας, και σε τουλάχιστον 53 χώρες ο συζυγικός βιασμός δεν αποτελεί αντικείμενο ποινικής δίωξης.

• Σε παγκύπρια έρευνα που διεξήχθη το 2012, 1 στις 4 γυναίκες ήταν θύμα ενδοοικογενειακής βίας.

• Εκτιμάται ότι, από 300.000 μέχρι και 1,2 εκατ. παιδιά, είναι θύματα σεξουαλικής δουλείας.