Σε συναγερμό τέθηκαν το τελευταίο διάστημα οι αρμόδιες αρχές του κράτους, Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και Υπηρεσία Ανταγωνισμού, από την έντονη δραστηριότητα των επενδυτικών πυραμίδων. Μάλιστα σε ορισμένες οργανωμένες συγκεντρώσεις χρησιμοποιούνται μέθοδοι με επίκεντρο την ψυχολογία των ακροατών και τη δημιουργία κλίματος ενθουσιασμού, που ευνοούν την υπογραφή συμβολαίου.
Σύμφωνα με πληροφορίες, προωθείται τροποποίηση του Ποινικού Κώδικα με την οποία θα εισαχθούν καινούργιες πρόνοιες, οι οποίες θα αφορούν ειδικά στα παράνομα προγράμματα τύπου πυραμίδας.
Δεδομένου ότι η διοργάνωση και λειτουργία τέτοιων σχημάτων θα αποτελεί παράβαση του ποινικού κώδικα, η αρμόδια Αρχή για τη διερεύνησή τους θα είναι η Αστυνομία. Επομένως, καταγγελίες που στέλλονται από το κοινό προς τις εποπτικές Αρχές του χρηματοοικονομικού τομέα, όπως για παράδειγμα στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, ή σε άλλους φορείς, θα πρέπει να αποστέλλονται για διερεύνηση στην αστυνομία.
To νομοσχέδιο
Το προτεινόμενο νομοσχέδιο για τα σχέδια τύπου πυραμίδας στην Κύπρο έχει υποβληθεί από το Υπουργείο Οικονομικών στη Νομική Υπηρεσία της Δημοκρατίας για νομοτεχνικό έλεγχο, με σκοπό να τροποποιηθεί ο Ποινικός Κώδικας με τρόπο που η σύσταση, λειτουργία και προώθηση τέτοιων σχεδίων να αποτελεί ποινικό αδίκημα. Μετά την ψήφισή του από τη Βουλή, οι πολίτες θα δύνανται να υποβάλλουν καταγγελία στην Αστυνομία για την ενδεχόμενη ύπαρξη σχεδίου τύπου πυραμίδας.
Ωστόσο, όπως υποδεικνύουν και οι αρμόδιες Αρχές, είναι πολύ δύσκολο να στοιχειοθετηθεί υπόθεση και να οδηγηθεί ενώπιον της δικαιοσύνης. Και αυτό γιατί κάθε περίπτωση είναι διαφορετική και όπως μας αναφέρθηκε χαρακτηριστικά, τέτοιες υποθέσεις κινούνται στο νήμα νομιμότητας και παρανομίας. Γι΄ αυτό και καλούνται οι καταναλωτές να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί.
Δ.Καλογήρου: Αποφεύγετε επενδύσεις που φαίνονται πολύ καλές...
Και όπως αναφέρει χαρακτηριστικά στο άρθρο της, στο ένθετο της εφημερίδας «Η Σημερινη», Business Weekly, η Πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, Δήμητρα Καλογήρου: «Ένας από τους βασικούς κανόνες των επενδύσεων, είναι ότι, αν μια επένδυση φαίνεται να είναι πάρα πολύ καλή για να είναι αληθινή, τότε καλύτερα να την αποφύγετε».
Η Υπηρεσία Ανταγωνισμού διερευνά υποθέσεις πιθανών παραβάσεων προνοιών του Νόμου, με ιδιαίτερη έμφαση στα πυραμιδωτά συστήματα πωλήσεων. Οι πρακτικές που διερευνώνται αφορούν συστήματα πωλήσεων καφέ, χυμού, νερού και πώλησης ταξιδιών και διακοπών. Αντικείμενο των διερευνώμενων παραβάσεων είναι η δημιουργία, λειτουργία ή προώθηση ενός πυραμιδωτού συστήματος πωλήσεων, όπου ο καταναλωτής θεωρεί ότι έχει την ευκαιρία να έχει μεγαλύτερο όφελος με την εισαγωγή άλλων καταναλωτών στο σύστημα παρά με την πώληση ή την κατανάλωση προϊόντων. Με βάση τη σχετική νομοθεσία, τα πυραμιδωτά συστήματα πωλήσεων (πυραμίδες) απαγορεύονται και θεωρούνται αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.
Τι ισχύει σήμερα;
Σήμερα δεν υπάρχει μια αρμόδια Αρχή συγκεκριμένα για τα σχήματα τύπου πυραμίδας επενδυτών. Μπορεί όμως οποιοσδήποτε να καταγγείλει τέτοιες περιπτώσεις στην Αστυνομία καθώς πρόκειται για απάτη. Δηλαδή αφορά παραβάσεις που εμπίπτουν μέσα στην πιο ευρεία έννοια της απάτης όπως αυτή καθορίζεται στον Ποινικό Κώδικα. Με την προτεινόμενη τροποποίηση, θα γίνεται σαφής αναφορά σε αυτό το συγκεκριμένο είδος απάτης, αυτό της πυραμίδας.
Τι είναι οι πυραμίδες;
Πυραμιδωτό σύστημα πωλήσεων θεωρείται ένα σύστημα, κατά το οποίο ο καταναλωτής έχει τη δυνατότητα να εγγραφεί ως μέλος και ταυτόχρονα του δίνεται η δυνατότητα να εγγράψει και άλλα μέλη. Ο καταναλωτής, ανάλογα με τον αριθμό των άλλων μελών που θα εγγράψει, θα τυγχάνει και του ανάλογου οικονομικού ή άλλου οφέλους.
Μεθόδοι...ψυχολογίας
Η Υπηρεσία Ανταγωνισμού και Προστασίας Καταναλωτών σημειώνει ιδιαίτερα το γεγονός ότι σε ορισμένες οργανωμένες συγκεντρώσεις που διοργανώνονται στην Κύπρο για προώθηση της εμπορικής πρακτικής των πυραμιδωτών πωλήσεων, χρησιμοποιούνται μέθοδοι με επίκεντρο την ψυχολογία των ακροατών και τη δημιουργία κλίματος ενθουσιασμού, με παρουσίαση στοιχείων και δημιουργία προσδοκιών που ευνοούν την υπογραφή συμβολαίου ή την καταβολή κάποιου ποσού ως συνδρομής μέλους ή άλλης μορφής συνδρομής, χωρίς ιδιαίτερο προβληματισμό και χωρίς την εκτίμηση των πιθανών κινδύνων για τα οικονομικά συμφέροντα.
Οι πυραμίδες αποτελούν παράνομα επενδυτικά σχήματα που υπόσχονται υψηλές αποδόσεις στα άτομα που θα συμμετάσχουν σε αυτά, οι οποίες όμως προέρχονται από τα χρήματα που καταβάλλουν μεταγενέστεροι επενδυτές, αντί από κέρδη που πραγματοποιούνται από πραγματικές πωλήσεις.
Είναι παράνομο και γιατί;
Με βάση τη σχετική νομοθεσία, τα πυραμιδωτά συστήματα πωλήσεων (πυραμίδες) απαγορεύονται και θεωρούνται αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, αναφέρει χαρακτηριστικά η Υπηρεσία Ανταγωνισμού του Υπουργείου Εμπορίου. Ωστόσο, όπως εξήγησαν άλλες πηγές στο Bussiness Weekly που γνωρίζουν το θέμα, «είναι πολύ δύσκολο να προσδιοριστεί επακριβώς τι είναι μια πυραμίδα, καθώς κάθε νέα πυραμίδα που εμφανίζεται, είναι διαφορετική στα επιμέρους χαρακτηριστικά της, όπως για παράδειγμα στο είδος και στον τρόπο λειτουργίας της, στον τρόπο καθορισμού της απόδοσης, στο είδος της απόδοσης που προσφέρει στους συμμετέχοντες κτλ.
Ενόψει των δυσκολιών αυτών, υπήρξε η ανάγκη να μελετηθούν παραδείγματα από περιπτώσεις γνωστών πυραμίδων καθώς και οι νομοθεσίες που ισχύουν στο εξωτερικό.
Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι όσον αφορά τον τρόπο προώθησης των σχημάτων πυραμίδας, δηλαδή η προώθηση μέσω των ανθρώπινων κοινωνικών δεσμών με αντάλλαγμα διάφορες ευκαιρίες και προσφορές, δεν αποτελεί από μόνο του παρανομία. Δυστυχώς, οι πυραμίδες επενδυτών κινούνται στις παρυφές του νόμου και αποτελούν «ύπουλα» συστήματα που δύσκολα μπορούν να εντοπιστούν πριν ξεκινήσει η κατάρρευσή τους. Οι πρώτοι συμμετέχοντες στο σχήμα, οι οποίοι συνήθως απολαμβάνουν τις αποδόσεις που τους έχουν υποσχεθεί, δεν έχουν λόγους να υποθέσουν ότι πρόκειται για πυραμίδα. Επομένως δεν είναι εύκολο να γίνει αντιληπτό ότι ένα σύστημα αποτελεί πυραμίδα στην αρχή, μέχρι αυτό να καταρρεύσει.
Πού έγκειται η παρανομία;
Η παρανομία έγκειται στο γεγονός ότι η προώθηση των σχημάτων αυτών γίνεται μέσω ψεύτικων πληροφοριών (π.χ. αναφέρουν επενδύσεις ή πωλήσεις προϊόντων που δεν γίνονται στη πραγματικότητα) και προσφοράς εγγυημένων αποδόσεων προς όλους τους συμμετέχοντες που
όμως για κάποιους δεν θα υλοποιηθούν.
Αντίθετα, θα οδηγήσουν, μέσω της απάτης και της κατάχρησης, τους συμμετέχοντες σε ζημιά. Επιπλέον, οι πυραμίδες επενδυτών αποφεύγουν τις ανοικτές διαφημίσεις καθότι δεν τηρούν πρότυπα σωστής διαφήμισης αλλά προωθούν τη διαφήμιση μέσω των κοινωνικών δεσμών και την ενημέρωση από στόμα
σε στόμα.
Πώς δουλεύει η πυραμίδα
Σκοπός της όποιας εικονικής επιχείρησης ή ατόμου που λειτουργεί ως πυραμίδα, είναι να πείσει όσο πιο μεγάλο αριθμό ατόμων μπορέσει, να επενδύσει σε ένα προϊόν ή μίαν εταιρεία με την υπόσχεση εγγυημένης απόδοσης.
Το κύριο χαρακτηριστικό ενός συστήματος πυραμίδας είναι ότι ο κάθε καινούργιος επενδυτής πληρώνεται από τις «επενδύσεις» των ατόμων που ενδέχεται να εγγραφούν αργότερα και, για τον λόγο αυτό, οι συμμετέχοντες λαμβάνουν αποδόσεις μόνο όταν επιστρατεύουν νέα μέλη. Επομένως, για να συμμετάσχει στο σχέδιο, κάθε νέος επενδυτής θα χρειαστεί να καταβάλει κάποια χρήματα.
Από τα χρήματα αυτά πληρώνεται το άτομο που βρίσκεται πιο ψηλά από αυτόν στην πυραμίδα και ο διοργανωτής που βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας. Αφού αποπληρωθεί ο διοργανωτής, αρχίζουν να αποκομίζουν κέρδη και τα άτομα που βρίσκονται στο δεύτερο επίπεδο, μετά στο τρίτο επίπεδο κ.ο.κ. Για να αποπληρωθούν όμως τα άτομα που βρίσκονται στο κάθε επόμενο επίπεδο της πυραμίδας, πρέπει να προστεθούν αρκετοί νέοι συμμετέχοντες, οι οποίοι θα κληθούν να πληρώσουν κι αυτοί το αντίτιμο συμμετοχής.
Όταν το σχέδιο ξεμείνει από νέους επενδυτές και η εισροή κεφαλαίων στο σύστημα σταματήσει, η πυραμίδα καταρρέει με αποτέλεσμα πολλοί επενδυτές να χάνουν τα λεφτά που επένδυσαν.
Γνωστά σκάνδαλα
Ένα από τα πιο πρόσφατα και γνωστά σκάνδαλα που αφορούν πυραμίδα επενδυτών στήθηκε από τον Bernard Madoff, έναν κατά τα άλλα επιτυχημένο σύμβουλο επενδύσεων. Με υποσχέσεις για αποδόσεις περίπου 10% τον χρόνο, η πυραμίδα του Madoff προκάλεσε τεράστια ζημιά σε όσους πιάστηκαν στα δίκτυα της, περιλαμβανομένων τραπεζών, πανεπιστημίων, φιλανθρωπικών ιδρυμάτων, ιδιωτών μεγαλοεπενδυτών και μικροεπενδυτών.
Τι να προσέχετε
Η Δήμητρα Καλογύρου στο άρθρο της, αναφέρει ότι οι σύγχρονες πυραμίδες ή άλλου είδους απάτες σε σχέση με επενδύσεις, έχουν μερικά κοινά χαρακτηριστικά, τα οποία οι επενδυτές μπορούν να αναγνωρίσουν ώστε να προστατευθούν.
Χαρακτηριστικά αναφέρει:
- Ένας από τους βασικούς κανόνες των επενδύσεων, είναι ότι αν μια επένδυση φαίνεται να είναι πάρα πολύ καλή για να είναι αληθινή, τότε καλύτερα να την αποφύγετε. Επομένως, εάν σας προτείνουν ένα επενδυτικό σχήμα το οποίο προσφέρει υπερβολικά υψηλές αποδόσεις για τα δεδομένα της εποχής, τότε υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες να πρόκειται για απάτη.
- Για να αποφύγετε τέτοιους κινδύνους, καλό θα ήταν να θέτετε ρεαλιστικούς στόχους για την απόδοση των λεφτών σας και να αναμένετε αποδόσεις που θα κυμαίνονται στα γενικά επίπεδα αποδόσεων της οικονομίας, όπως αυτά αντικατοπτρίζονται από τον μέσο όρο των αποδόσεων της χρηματιστηριακής αγοράς ή το βασικό επιτόκιο που έχει καθορίσει η Κεντρική Τράπεζα της χώρας στην οποία γίνεται η επένδυση, τη δεδομένη χρονική περίοδο.
- Επίσης, ακόμα και αν οι υποσχόμενες αποδόσεις είναι σε ρεαλιστικά επίπεδα, υποσχέσεις για αποδόσεις που παραμένουν σταθερές για πολλά χρόνια, ενώ σας επιτρέπουν παράλληλα και άμεση πρόσβαση στα λεφτά σας, θα πρέπει να σας κινήσουν υποψίες.
- Να είστε καχύποπτοι εάν σας προταθεί η συμμετοχή σε ένα πρόγραμμα στο οποίο θα εισπράξετε κάποιου είδους αμοιβή ή αποδόσεις εάν πείσετε κι άλλα άτομα να συμμετάσχουν. Παρόλο που δεν είναι όλα αυτά τα σχέδια παράνομα, εντούτοις χρειάζεται προσοχή ώστε να εντοπίσετε και να αποφύγετε τις απάτες.
- Άλλο χαρακτηριστικό των πυραμίδων είναι το γεγονός ότι το προϊόν ή η εταιρεία στην οποία οι επενδυτές καλούνται να επενδύσουν, δεν διευκρινίζεται πλήρως και σαφώς. Οποιαδήποτε έλλειψη διαφάνειας και πληροφοριών όσον αφορά την επένδυσή σας, θα πρέπει σίγουρα να σας προβληματίσει.\
