Δώδεκα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από το ιστορικό διάγγελμα του Τάσσου Παπαδόπουλου για το Σχέδιο Ανάν το βράδυ της Μεγάλης Τετάρτης, 7 Απριλίου 2004.

 

Σε ένα συναισθηματικά φορτισμένο διάγγελμα περίπου μίας ώρας, ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας κάλεσε τον Ελληνικό Κυπριακό λαό να απορρίψει το σχέδιο το οποίο καταρτίστηκε υπό την αιγίδα του τότε Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Κόφι Ανάν, ως μοντέλο λύσης που θα επέφερε μεγάλες και επαχθείς συνέπειες για τον κυπριακό ελληνισμό αλλά και για την ενωμένη Κύπρο. 

 

Όπως είπε χαρακτηριστικά, «παρέλαβα κράτος διεθνώς αναγνωρισμένο. Δεν θα παραδώσω κοινότητα χωρίς δικαίωμα λόγου διεθνώς και σε αναζήτηση κηδεμόνα. Και όλα αυτά έναντι κενών, παραπλανητικών, δήθεν, προσδοκιών. Έναντι της ανεδαφικής ψευδαίσθησης ότι η Τουρκία θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της».

 

Ο Τάσσος Παπαδόπουλος, απευθυνόμενος τόσο στην ιστορική μνήμη του Κυπριακού Ελληνισμού, όσο στη συναίσθηση και τη λογική του, υπογράμμισε την εμπιστοσύνη του απέναντι στο λαό λέγοντας «είμαι βέβαιος ότι δεν σας αγγίζουν ψεύτικα διλήμματα, ότι δεν σας τρομάζουν απειλές για δήθεν διεθνή απομόνωση, ότι δεν σας πείθουν τα περί δήθεν τελευταίας ευκαιρίας. Είμαι βέβαιος ότι εξακολουθούν να έχουν για σας νόημα οι ηθικές αρχές και αξίες του λαού μας, του πολιτισμού και του εθνικού ιστορικού μας βίου, τον οποίο θέλετε να συνεχίσουμε με ασφάλεια, δικαιοσύνη, ελευθερία και ειρήνη». 

 

Το σκεπτικό του Κόφι Ανάν

 

Κατά τη διάρκεια της Ιστορίας η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα, όλες οι προσπάθειες για επίλυση του Κυπριακού προσέκρουαν στην άκαμπτη στάση της Τουρκίας ότι το πρόβλημα «λύθηκε» με τα δύο κύματα του Αττίλα το 1974, αρνούμενη να προβεί σε ουσιαστικό διάλογο. Το αίτημα της Κυπριακής δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωσης ανακίνησε το θέμα, έφερε σε σύγκλιση τα συμφέροντα της Κύπρου, της Ελλάδας και της Τουρκίας και όρισε το πλαίσιο σύμφωνα με το οποίο ο Κόφι Ανάν ανέλαβε την πρωτοβουλία για την προώθηση μιας ενδεχόμενης λύσης. 

Το σκεπτικό του Γενικού Γραμματέα ήταν ότι με το νέο μοντέλο, οι τρεις εμπλεκόμενες πλευρές θα βγουν εξίσου κερδισμένες στα σημεία: Η Κύπρος εντάσσεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχοντας λύσει το βασικό της πρόβλημα, η Ελλάδα έχοντας απαλλαγεί από το βάρος του Κυπριακού να χτίσει μια σχέση εμπιστοσύνης και καλής γειτονίας με την Τουρκία, και η Τουρκία να βάλει πλώρη ένταξης στην ευρωπαϊκή οικογένεια, χωρίς να προσκρούει στο βέτο άλλων χωρών (μέχρι τότε κυρίως της Ελλάδας). 

 

 

Το χρονικό

 

Στις 3 Δεκεμβρίου 1999 Γλαύκος Κληρίδης και Ραούφ Ντεκντας ξεκινούν εκ του σύνεγγυς συνομιλίες Νέα Υόρκη, δηλαδή με ξεχωριστές επαφές, καθώς ο Ντεκντάς εμμένει στη χρόνια άρνησή του η οποία χρονολογείται από τις 25 Αυγούστου 1977, όταν αποχώρησε από τις συνομιλίες, να συναντηθεί τετ-α-τετ με τον Κληρίδη. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο ίδιος να αναγνωριστεί ως ισότιμος πρόεδρος. Έτσι, οι συνομιλίες λαμβάνουν χώρα με διαμεσολαβητή τον Περουβιανό διπλωμάτη Άλβαρο ντε Σότο, ο οποίος αναλαμβάνει καθήκοντα ειδικού απεσταλμένου του ΓΓ του ΟΗΕ για το Κυπριακό 

 

Στις 11 Δεκεμβρίου, στη σύνοδο κορυφής της Ε.Ε. στο Ελσίνκι, αποφασίζεται η άρση του ελληνικού βέτο στην υποψηφιότητα της Τουρκίας και ταυτόχρονα αποσυνδέεται η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. από την επίλυση του Κυπριακού.

 

Στις 14 Δεκεμβρίου, ολοκληρώνεται ο πρώτος γύρος συνομιλιών στη Νέα Υόρκη, χωρίς να υπάρξει κατάληξη. 

 

Στις 31 Ιανουαρίου του 2000 ξεκινά ο δεύτερος γύρος συνομιλιών στη Γενεύη, ξανά εκ του σύνεγγυς. Οι σχέσεις Ελλάδας - Τουρκίας εμφανίζονται βελτιωμένες, κυρίως λόγω της απόφασης του Ελσίνκι, καθώς και της υποστηρικτικής στάσης που τήρησε η Ελλάδα μετά τους σεισμούς. Ωστόσο, η βελτίωση αυτή δεν είχε αντίκτυπο στις συνομιλίες. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, κ Κόφι Ανάν δήλωσε ότι προσδοκούσε λύση μέχρι το τέλος του χρόνου με τον τότε Υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Ισμαήλ Τζεμ να απαντά ότι «η λύση είναι πιθανή μόνο εάν υπάρξει αναγνώριση της Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου».

 

Στις 5 Ιουλίου, ξεκινά ο τρίτος γύρος των εκ του σύνεγγυς συνομιλιών, ξανά στη Νέα Υόρκη, ωστόσο οι συνομιλίες ολοκληρώνονται την 1η Αυγούστου καταλήγοντας σε νέο αδιέξοδο. 

 

Στις 24 Ιουλίου οι Τουρκοκύπριοι για πρώτη φορά στα χρονικά βγαίνουν στους δρόμους και συγκρούονται με την αστυνομία, με αφορμή την κατάρρευση έξι τραπεζών και την απώλεια των αποταμιεύσεων τους. Αρχίζουν και ασκούνται κοινωνικές πιέσεις στον Ραούφ Ντεκντάς.

 

Στη 1 Οκτωβρίου ξεκινά ο πέμπτος γύρος των εκ του σύνεγγυς συνομιλιών, που διαρκεί μέχρι τις 10 Οκτωβρίου. Ο Κόφι Ανάν δίνει σε Κληρίδη και Ντενκτάς έγγραφο 11 σελίδων, στο οποίο περιγράφονται οι βασικοί άξονες της λύσης στα βασικά ζητήματα: στο συνταγματικό, στις περιουσίες, στο εδαφικό, και στην ασφάλεια. Η ελληνοκυπριακή πλευρά περνά στη θριαμβολογία ενώ ο Ντενκτάς αντιδρά έντονα αναγγέλλοντας το τέλος των συνομιλιών.

 

Στις 24 Νοεμβρίου, πραγματοποιείται σύσκεψη στην Άγκυρα με τη συμμετοχή των Σεζέρ, Ετζεβίτ, Τζεμ, Ντενκτάς καθώς και του στρατηγού Κιβρίκογλου, κατά την οποία αποφασίζεται η διακοπή των συνομιλιών, αν δεν γίνει αποδεκτή αναγνώριση δύο κρατών στην Κύπρο.

Στις 29 Ιανουαρίου 2001 συγκροτείται στα κατεχόμενα η πλατφόρμα «Αυτή η χώρα είναι δική μας», με τη συμμετοχή 41 οργανώσεων και σκοπό την αντίσταση στα σχέδια προσάρτησης των κατεχομένων στην Τουρκία.

 

Στις 19 Φεβρουαρίου προκύπτει ξαφνική κρίση στην Τουρκία, μετά από δημόσια σύγκρουση του προέδρου Σεζέρ με τον πρωθυπουργό Ετζεβίτ, με αφορμή τη διαφθορά. Η τουρκική οικονομία καταρρέει και η χώρα μπαίνει σε βαθιά κρίση, παρασύροντας ως ήταν αναμενόμενο την αδύναμη και απομονωμένη τουρκοκυπριακή οικονομία.

 

Στις 16 Ιουνίου  Η σύνοδος κορυφής της Ε.Ε. στο Γκέτεμποργκ αποφασίζει ολοκλήρωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων των νέων μελών έως το 2002 και συμμετοχή στις ευρωεκλογές του 2004.

 

Σε 5 Σεπτεμβρίου ο Γενικός Γραμματέας στέλνει πρόσκληση στους Κληρίδη και Ντενκτάς για συνομιλίες. Ο Ντενκτάς δεν την αποδέχεται.

 

Στις 19 Νοεμβρίου ο Ντενκτάς, ο οποίος δεν αποδεχόταν πρόσωπο με πρόσωπο συνάντησή του με τον Κληρίδη, σε συνέντευξη στο πρακτορείο «Ρόιτερ» του απευθύνει πρόσκληση για «από καρδιάς» συνομιλίες πρόσωπο με πρόσωπο.

 

Στις 4 Δεκεμβρίου Κληρίδης - Ντενκτάς συναντιούνται στην κατοικία του αναπληρωτή εκπροσώπου του γενικού γραμματέα Βλόσοβιτς, στη Λευκωσία. Ο Ντενκτάς συμφώνησε για απ' ευθείας συνομιλίες χωρίς όρους και με όλα τα θέματα ανοιχτά. Η μεταστροφή του Ντενκτάς αποδίδεται σε υποδείξεις από την Αγκυρα, και έχει σχέση με την πορεία της Τουρκίας προς την Ε.Ε.

 

Στις 5 Δεκεμβρίου ο Κληρίδης αποδέχεται πρόσκληση που του απηύθυνε ο Ντενκτάς για δείπνο στο σπίτι του. Ο Κληρίδης περνά από το οδόφραγμα του Λήδρα Πάλας στην κατεχόμενη Λευκωσία για πρώτη φορά από το 1974. Το γεγονός προσελκύει το εντονότατο ενδιαφέρον του ελληνικού, τουρκικού και διεθνούς Τύπου.

 

Στις 29 Δεκεμβρίου ο Κληρίδης ανταποδίδει το δείπνο στον Ντενκτάς στο σπίτι του στη Λευκωσία.

 

Στις 16 Ιανουαρίου 2002 αρχίζουν στη Λευκωσία οι απευθείας διαπραγματεύσεις Κληρίδη - Ντενκτάς.

 

Στις 14 Μαΐου ο Κόφι Ανάν επισκέπτεται την Κύπρο σε μια προσπάθεια να σπρώξει τα πράγματα προς τα εμπρός. Ο Ανάν παροτρύνει τα δύο μέρη να καταλήξουν σε συμφωνία στις τέσσερις βασικές πτυχές (συνταγματικό, ασφάλεια, εδαφικό, περιουσίες) μέχρι τον Ιούνιο. Στόχος του γενικού γραμματέα είναι η υποβολή ολοκληρωμένου σχεδίου λύσης μέχρι το τέλος του χρόνου, πριν από την απόφαση για την ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε.

 

Στις 27 Αυγούστου, πραγματοποιείται νέα συνάντηση του γενικού γραμματέα Κόφι Ανάν με τους Κληρίδη - Ντενκτάς στο Παρίσι. Ο γενικός γραμματέας προϊδεάζει τα μέρη για το σχέδιο που θα υποβάλει, με στόχο τη λύση πριν από την Κοπεγχάγη.

 

Στις 3 Οκτωβρίου, ο Γενικός Γραμματέας καλεί στη Νέα Υόρκη τους Κληρίδη και Ντενκτάς. Διαφωνούν σε όλα, αλλά ο Κόφι Ανάν εξασφαλίζει τη συγκατάθεση του Ντενκτάς για τη δημιουργία δύο τεχνικών επιτροπών που θα ασχοληθούν με ζητήματα ισχυουσών συνθηκών και μελλοντικών θεσμών σ' ένα μελλοντικό κράτος. Ενώ βρισκόταν στη Νέα Υόρκη, ο Ντενκτάς εισήχθη σε νοσοκομείο και υποβλήθηκε σε εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς. Πολλοί είχαν προβλέψει πως αυτό ήταν το τέλος της πολιτικής του καριέρας.

 

Στις 3 Δεκεμβρίου διεξάγονται στην Τουρκία γενικές εκλογές. Κερδίζει το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ταγίπ Ερντογάν. Στις πρώτες του δηλώσεις, ο Ερντογάν, που δεν ήταν βουλευτής, αναφέρεται σε λύση του Κυπριακού στη βάση του βελγικού μοντέλου.

 

Στις 11 Νοεμβρίου 2003, επιδίδεται στα μέρη το πρώτο σχέδιο Ανάν. Η πρώτη αντίδραση των κυβερνήσεων Κύπρου και Ελλάδας είναι θετική. «Να μη χάσουμε το δέντρο για το δάσος», ήταν η πρώτη αντίδραση του Κληρίδη. Ο πρωθυπουργός Σημίτης μίλησε για ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί.

 

Στις 18 Νοεμβρίου, έπειτα από απόφαση του Εθνικού Συμβουλίου, η ελληνοκυπριακή πλευρά αποδέχεται το σχέδιο Ανάν ως βάση για διαπραγμάτευση, ενώ η τουρκοκυπριακή πλευρά αποδέχεται το σχέδιο ως βάση για διαπραγμάτευση στις 27 Νοεμβρίου. 

 

Στις 5 Δεκεμβρίου οι δύο πλευρές επιδίδουν στα Η.Ε. τις εισηγήσεις τους για τις αλλαγές που θα πρέπει να γίνουν στο σχέδιο και τα Ηνωμένα Έθνη αρχίζουν διαβουλεύσεις. Στόχος είναι η υπογραφή της θεμελιώδους συμφωνίας πριν από τη διάσκεψη της Κοπεγχάγης, ολοκλήρωση των συνομιλιών και συμπλήρωση του σχεδίου μέχρι τις 28 Φεβρουαρίου, διεξαγωγή των δημοψηφισμάτων πριν από τις 31 Μαρτίου.

 

Στις 10 Δεκεμβρίου, ο ΟΗΕ επιδίδει το δεύτερο σχέδιο Ανάν. Καταβάλλονται πιέσεις για να επιτευχθεί συμφωνία στην Κοπεγχάγη, στο περιθώριο της διάσκεψης κορυφής της Ε.Ε.

 

Στις 13 Δεκεμβρίου, ο Ντενκτάς, ο οποίος βρίσκεται στο στάδιο ανάρρωσης από την εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς, αρνείται να μεταβεί στην Κοπεγχάγη και στέλνει τον «υπουργό» Εξωτερικών Ερτογρούλογλου, χωρίς καμιά εξουσιοδότηση να υπογράψει. Οι προσπάθειες για συμφωνία στην Κοπεγχάγη αποτυγχάνουν. Η Σύνοδος Κορυφής αποφασίζει την ένταξη της Κύπρου χωρίς όρους και προϋποθέσεις το Μάιο του 2004. Η εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου στα κατεχόμενα αναστέλλεται.

 

Στις 26 Δεκεμβρίου πραγματοποιείται μεγάλο συλλαλητήριο Τουρκοκυπρίων, που ζητούν παραίτηση του Ντενκτάς, λύση του Κυπριακού και ένταξη στην Ε.Ε.

 

Στις 14 Ιανουαρίου 2003, εβδομήντα χιλιάδες Τουρκοκύπριοι συμμετέχουν σε συλλαλητήριο στην κατεχόμενη Λευκωσία, με αίτημα την αποδοχή του σχεδίου για επίλυση του Κυπριακού.

 

Στις 15 Ιανουαρίου ξαναρχίζουν οι απευθείας συνομιλίες και καταβάλλεται ακόμη μια προσπάθεια για συμφωνία. Στο μεταξύ, η Κύπρος εισέρχεται σε περίοδο προεκλογικής εκστρατείας. Ο Κληρίδης ζητεί ανανέωση της εντολής για 16 μήνες, προκειμένου να διαχειριστεί τις εξελίξεις. Η αντιπολίτευση το αρνείται και το ΑΚΕΛ κατέρχεται στις εκλογές σε συμμαχία με το ΔΗΚΟ, με υποψήφιο τον Τάσσο Παπαδόπουλο.

 

Στις 16 Φεβρουαρίου ο Τάσσος Παπαδόπουλος εκλέγεται Πρόεδρος και μπαίνει αμέσως στα βαθιά νερά του Κυπριακού. Ο Γενικός Γραμματέας προγραμματίζει νέα επίσκεψη στην Κύπρο στις 26 Φεβρουαρίου, με στόχο μια συμφωνία στο Κυπριακό.

 

Στις 26 Φεβρουαρίου ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών επισκέπτεται την Τουρκία, την Ελλάδα και την Κύπρο. Αποκορύφωμα των διαβουλεύσεων αυτών είναι η επίδοση του τρίτου σχεδίου Ανάν. Ο γενικός γραμματέας προσκαλεί τους Παπαδόπουλο και Ντενκτάς στη Χάγη, στις 10 Μαρτίου.

 

Στις 10 Μαρτίου, γίνεται η διάσκεψη της Χάγης. Παρά τις δραστικές προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα, η διάσκεψη καταρρέει με υπαίτιο ξανά τον Ντενκτάς. Ο πρόεδρος Παπαδόπουλος δεσμεύτηκε προς τον Κόφι Ανάν ότι είναι πρόθυμος να αποδεχτεί το σχέδιο υπό κάποιες προϋποθέσεις (να είναι συμπληρωμένο και να υπάρξουν διασφαλίσεις για την εφαρμογή του) καθώς και να μην ανοίξει τη συζήτηση για κύρια θέματα, εάν θα ακολουθήσει την ίδια τακτική και η άλλη πλευρά. Ο Κόφι Ανάν κηρύσσει αδιέξοδο και ανακοινώνει τον τερματισμό της πρωτοβουλίας του. Δεσμεύεται να επανέλθει μόνο αν τα μέρη δεσμευτούν να του αναγνωρίσουν επιδιαιτητικό ρόλο για να συμπληρώσει το σχέδιο σε περίπτωση διαφωνίας και να το παραπέμψουν σε δημοψηφίσματα.

 

Στις 22 Απριλίου το καθεστώς Ντενκτάς ανακοινώνει άρση των περιορισμών στη διακίνηση από και προς τα κατεχόμενα. Οι Ελληνοκύπριοι μπορούν να επισκεφθούν τα κατεχόμενα δείχνοντας το διαβατήριό τους. Η κυβέρνηση της Κύπρου καθοδηγεί τους Ελληνοκύπριους να μην ανταποκριθούν, διότι ο Ντενκτάς αποσκοπεί στην αναγνώριση του ψευδοκράτους.

 

Στις 23 Απριλίου δεκάδες χιλιάδες Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι συνωστίζονται στο οδόφραγμα του Λήδρα Πάλας για να περάσουν στην απέναντι πλευρά. Η κυβέρνηση υπαναχωρεί από τις θέσεις της και ζητεί το άνοιγμα και άλλων οδοφραγμάτων.

 

Στις 30 Απριλίου η Κυβέρνηση ανακοινώνει μέτρα για τη στήριξη των Τουρκοκυπρίων. Εκτός από τις διευκολύνσεις για την έκδοση εγγράφων (πιστοποιητικών γεννήσεως, διαβατηρίων) τα υπόλοιπα εγκαταλείπονται όσο περνά ο χρόνος και όσο μειώνεται ο ενθουσιασμός από το άνοιγμα των οδοφραγμάτων.

 

Στις 14 Δεκεμβρίου, πραγματοποιούνται εκλογές στα κατεχόμενα. Η αντιπολίτευση κερδίζει τις εκλογές αλλά οι βουλευτικές έδρες είναι ισάριθμες (25 - 25). Ο νικητής των εκλογών, Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, σχηματίζει «κυβέρνηση» με τον υιό Ντενκτάς, Σερντάρ. Επικρίνεται από τους Ελληνοκύπριους.

 

Στις 17 Δεκεμβρίου ο πρόεδρος Παπαδόπουλος στέλνει επιστολή στο γενικό γραμματέα των Η.Ε. και του ζητεί επανάληψη των συνομιλιών, με στόχο τη λύση πριν από την 1η Μαΐου.

 

Στις 23 Ιανουαρίου 2004 το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας της Τουρκίας αποφασίζει την αποδοχή του σχεδίου Ανάν ως σημείου αναφοράς για ταχεία λύση στο Κυπριακό, στη βάση των πραγματικοτήτων στην Κύπρο. Η απόφαση αυτή λαμβάνεται εν μέσω έντονων διεργασιών στην τουρκική διπλωματία για αναθεώρηση της τουρκικής πολιτικής στο Κυπριακό. Η εκτίμηση του προέδρου Παπαδόπουλου είναι πως πρόκειται για επικοινωνιακή τακτική της Τουρκίας.

 

Στις 5 Φεβρουαρίου, ο Γενικός Γραμματέας στέλνει προσκλήσεις στους Παπαδόπουλο και Ντενκτάς, καθώς και σε Ελλάδα και Τουρκία, για συνομιλίες στη Νέα Υόρκη στις 10 Φεβρουαρίου. Ο Ανάν εισηγείται συγκεκριμένη διαδικασία συνομιλιών, που θα καταλήξει στην επιδιαιτησία του ιδίου στα ζητήματα ασυμφωνίας, και δέσμευση για παραπομπή της συμφωνίας σε δημοψηφίσματα την 21η Απριλίου.

 

Στις 10 Φεβρουαρίου αρχίζουν ξανά στη Νέα Υόρκη οι συνομιλίες υπό τον Κόφι Ανάν. Οι Παπαδόπουλος και Ντενκτάς συμφωνούν ν' απορρίψουν τον επιδιαιτητικό ρόλο του γενικού γραμματέα.

 

Στις 19 Φεβρουαρίου αρχίζουν στη Λευκωσία συνομιλίες για βελτίωση του σχεδίου μεταξύ Παπαδόπουλου και Ντενκτάς. Παρά τη συμφωνία της Νέας Υόρκης, ο Ντενκτάς προσέρχεται με ακραίες θέσεις. Ο Παπαδόπουλος υποβάλλει μετριοπαθείς εισηγήσεις, αλλά αρχίζει εκστρατεία για τη δημιουργία αρνητικής άποψης στην κοινή γνώμη, με άξονα τους κινδύνους στην οικονομία και την ασφάλεια.

 

Στις 23 Μαρτίου ολοκληρώνονται οι συνομιλίες χωρίς συμφωνία. Τα Ηνωμένα Έθνη επιρρίπτουν ευθύνες στον Ντενκτάς για κωλυσιεργία σε ζητήματα ουσίας και στον Παπαδόπουλο σε ζητήματα διαδικασίας.

 

Στις 29 Μαρτίου ο Γενικός Γραμματέας, αφού άσκησε τον επιδιαιτητικό του ρόλο, συμπλήρωσε το σχέδιο και το παρέδωσε στα τέσσερα μέρη. Η πρώτη εκτίμηση της ελληνοκυπριακής πλευράς είναι πως τα έδωσαν όλα στην Τουρκία και τίποτα στην Κύπρο. Ενημερώνονται οι εκπρόσωποι των ΜΜΕ και τα «μαύρα μαντάτα» μεταδίδονται στην Ελλάδα και στην Τουρκία. Δημιουργείται κλίμα καθολικής απόρριψης του σχεδίου.

 

Στις 30 Μαρτίου η ελληνοκυπριακή πλευρά δίνει για πρώτη φορά εισηγήσεις για το πάρε-δώσε. Ο ΟΗΕ προσπαθεί να βελτιώσει το σχέδιο για ν' ανατρέψει το αρνητικό κλίμα. Υστέρα από ένα δραματικό παρασκήνιο 24 ωρών, ο Γενικός Γραμματέας ενημερώνει τον Πρόεδρο Παπαδόπουλο για τις αλλαγές που θα συμπεριλάβει στο σχέδιό του. Ο Παπαδόπουλος ανακοινώνει αμέσως πως δεν τον ικανοποιούν. Τελικά, ο Γενικός Γραμματέας επιδίδει σε επίσημη τελετή το πέμπτο και τελευταίο σχέδιο του. Ο Παπαδόπουλος αρνείται να υπογράψει ακόμη και ότι το παρέλαβε. Το δημοψήφισμα ορίζεται για τις 24 Απριλίου.