Η ελπίδα και ο πόθος να γυρίσουν στα σπίτια τους ήταν το έναυσμα χιλιάδων γυναικών οι οποίες μέσα από συντονισμένες ειρηνικές πορείες ανέλαβαν έναν ιδιαίτερο αγώνα κατά της κατοχής, με στόχο την κατάργηση των συρματοπλεγμάτων του Αττίλα.

Μια ξεχασμένη ιστορία ηρωισμού από το κίνημα οι «Γυναίκες Επιστρέφουν» που με το τόλμημά τους απαίτησαν λευτεριά, επιστροφή, δικαιοσύνη.

Πενήντα χρόνια από την βάρβαρη τούρκικη εισβολή γυρνάμε τον χρόνο πίσω στην πρώτη μεγάλη πορεία τους το 1975 στην αναβίωση του Κινήματος το 1987 και στη «δύση» του το 1989. Η διάσπαση των γυναικών και η τελευταία πορεία του νέου κινήματος «Επιστροφή» έγραψε το προσωρινό τέλος στις ιστορικές πορείες. Το παράδειγμά τους ωστόσο παραμένει ένας φωτεινός καθοδηγητικός φάρος νέες γενεές γυναικών για να διεκδικήσουν εθνική αξιοπρέπεια και απαλλαγή από την κατοχή. 

1975 - Η «σύλληψη» του κινήματος 

Ο ρόλος των γυναικών στην Κύπρο μετά την τουρκική εισβολή αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο υπογραμμίζοντας τις αντοχές και το κουράγιο τους μπροστά στις τραγωδίες του πολέμου.

Υποστηρίζοντας τον αγώνα για επιστροφή γυναίκες διαφόρων κοινωνικών τάξεων, ηλικιών, επαγγελμάτων και πολιτικών αποχρώσεων συγκεντρώθηκαν και δημιούργησαν μια ομάδα δυναμική που για αρκετά χρόνια έδινε το παρόν της εντατικά με πορείες εντός κι εκτός Κύπρου.

Με το σύνθημα «We come in peace» το κίνημα πραγματοποίησε στις 20 Απριλίου 1975 την πρώτη του πορεία πριν ακόμη κλείσει χρόνος από την τούρκικη εισβολή.

Με τις φρικαλεότητες του πολέμου να είναι νωπές, οι γυναίκες της Κύπρου πήραν την απόφαση να στείλουν ένα μήνυμα και αυτό δεν ήταν άλλο από την αποφασιστικότητα τους για ειρήνη και επιστροφή.

Η πρώτη πορεία προς την Αμμόχωστο πραγματοποιήθηκε το Απρίλιο του 1975 και χαρακτηρίστηκε σαν ένα φεστιβάλ δικαιοσύνης, ειρήνης και ανθρώπινης αλληλεγγύης.

24 Απριλίου 1975) Ελληνοκύπριες βαδίζουν σε πέντε πρεσβείες στη Λευκωσία

Αυτό που συνέβη ήταν πρωτοφανές και μοναδικό, δεκάδες χιλιάδες γυναίκες της Κύπρου κινητοποιήθηκαν για να διαδηλώσουν ενάντια στην κατοχή. Ανάμεσα στις γυναίκες που συμμετείχαν ήταν η Μελίνα Μερκούρη και η Μαργαρίτα Παπανδρέου. 

Στη μέση κρατώντας σημαία η Μαργαριτα Παπαδρέου 

Δεξιά διακρίνεται η Μελίνα Μερκούρη 

Οι πορείες του 1987 σε Άρωνα και Άγιο Παύλο

Θεωρώντας καθήκον τους να κάνουν ότι μπορούσαν για την απελευθέρωση της πατρίδας τους χιλιάδες γυναίκες ύψωσαν το ανάστημα τους μπροστά στον τουρκικό στρατό πραγματοποιώντας ακόμη δύο πορείες το 1987.

Δώδεκα χρόνια μετά από εκείνη την πρώτη πορεία νέες και δυναμικές γυναίκες αποφάσισαν να συνεχίσουν αυτή την προσπάθεια να αντισταθούν και να δηλώσουν πως δεν έχουν ξεχάσει και πως θέλουν να περπατήσουν ελεύθερα την πατρίδα τους απ’ άκρη σ’ άκρη.

Στον Άρωνα στις 14 Ιουνίου του 1987 οι γυναίκες πέρασαν για πρώτη φορά από το 1974 στη «νεκρή ζώνη» πριν ανακοπούν από Ειρηνευτές.

Δείτε το βίντεο από την πορεία στον Ψηφιακό Ηρόδοτο πατώντας ΕΔΩ

Περίπου 300 γυναίκες προσπάθησαν να περάσουν στην κατεχόμενη από τα τουρκικά στρατεύματα περιοχή μερικά μίλια έξω από το χωριό Πυρόι. Τις γυναίκες σταμάτησε ανθρώπινη αλυσίδα που σχημάτισαν άνδρες της ΟΥΝΦΙΚΥΠ οι οποίοι σταμάτησαν την πορεία 500 μέτρα περίπου μακριά από το τουρκικό φυλάκιο και μπροστά από ένα ναρκοπέδιο.

Περπατώντας άλλα χίλια περίπου μέτρα οι γυναίκες έφτασαν στο φυλάκιο των Ηνωμένων Εθνών όπου εκεί έγιναν και τα επεισόδια. Μερικές προσπάθησαν, ξεφεύγοντας από τα υπόλοιπες, να τρέξουν μέσα από τα χωράφια προς το τουρκικό φυλάκιο. Άνδρες της ΟΥΝΦΙΚΥΠ προσπάθησαν να τις σταματήσουν ρίχνοντας τις στο έδαφος ή αρπάζοντας τις βίαια, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί κομφούζιο.

Ανάμεσα σε αυτές ήταν και πολλές ηλικιωμένες γυναίκες απεγνωσμένες να γυρίσουν εκεί που γεννήθηκαν ζητώντας πίσω τις ζωές που άφησαν εκεί.

«Οι γυναίκες ντρόπιασαν τον Αττίλα»

Με τίτλο «Ντρόπιασαν τον Αττίλα οι γυναίκες της Κύπρου» δημοσίευμα στον Τύπο εξυμνούσε τις χιλιάδες γυναίκες που διαδήλωσαν στον Άγιο Παύλο στις 22 Νοεμβρίου του 1987.

Με τα χέρια γεμάτα κλαριά ελιάς και άσπρες σημαίες και στα χείλη το σύνθημα «Ειρήνη» 800 περίπου γυναίκες κατόρθωσαν να περάσουν άοπλες, τη γραμμή που μοιράζει την πατρίδα μας στα δύο.

Αφού πέτυχαν τον στόχο τους, να περάσουν δηλαδή στα κατεχόμενα, απομακρύνθηκαν ειρηνικά, περπατώντας πίσω-πίσω για μη στρέψουν την πλάτη, σημάδι ήττας στον εχθρό.

Η «Επιστροφη» σε Λύμπια και Άχνα το 1989

Οι λευκές σημαίες υψώθηκαν ξανά τον Μάρτιο του 1989 αυτή τη φορά οι «γυναίκες επιστρέφουν» διοργάνωσαν δύο ταυτόχρονες πορείες. Η μια στα Λύμπια και η άλλη στην Άχνα.

Ανήμερα της προγραμματισμένης πορείας, μέλη της ΟΥΝΦΙΚΥΠ τοποθέτησαν πυκνό αγκαθωτό συρματόπλεγμα κατά μήκος της γραμμής αντιπαράταξης στη Λευκωσία για να ανακάμψουν την πορεία προς τα κατεχόμενα κυπριακά εδάφη.

«Η γραμμή Αττίλα έσπασε για τρίτη φορά» αναγραφόταν στα δημοσιεύματα την επόμενη ημέρα. «Την τσάκισε η ειρηνική πορεία χιλιάδων Ελληνοκύπριων γυναικών. Πήγαν με ειρηνικές διαθέσεις και προθέσεις αλλά φλογισμένες από τον άσβεστο πόθο της επιστροφής».

Η πορεία χαρακτηρίστηκε ως «ιερό προσκύνημα» καθώς χιλιάδες γυναίκες κρατώντας λευκές σημαίες κατευθύνθηκαν στην Άχνα φτάνοντας ανενόχλητες στο χωριό και στον λεηλατημένο ναό της Αγίας Μαρίνας όπου έψαλαν τον Ακάθιστο Ύμνο.

Στο μεταξύ Τούρκοι είχαν μεταφέρει στο χώρο όπου γινόταν η εκδήλωση Τουρκοκύπριες οι οποίες άρχισαν να φωνάζουν ενώ κρατούσαν πανό που έγραφαν «ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ», «Δεν μπορούμε να γυρίσουμε πίσω το ρολόι του χρόνου», «Δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τις μαύρες μέρες του 63».

Πριν την αποχώρηση των γυναικών οι Τούρκοι συνέλαβαν και μετέφεραν στα κατεχόμενα δεκάδες γυναίκες.

Πορεία στον Άγιο Κασσιανό

Το κίνημα οι «γυναίκες επιστρέφουν» αποφάσισε να κλείσει το κύκλο του μετά τις δύο πορείες του 1989. Κάποιες από τις γυναίκες διαχώρισαν τη θέση τους και αποφάσισαν να διοργανώσουν μια ακόμη πορεία δημιουργώντας το κίνημα «Επιστροφή».

Η πορεία πραγματοποιήθηκε στις 19 Ιουλίου 1989 στον Άγιο Κασσιανό με τις γυναίκες να περνούν τα συρματοπλέγματα της κατοχής με σκοπό να μπουν στο κατεχόμενο σχολείο.

Η τουρκική βαρβαρότητα στην τελευταία πορεία 

Σε αυτή τη τελευταία μαζική πορεία οι Τούρκοι έδειξαν στο μέγιστο τη βιαιότητα τους και τα Ηνωμένα Έθνη εγκατέλειψαν τις γυναίκες στα χέρια τους.

Οι Τούρκοι καταχτητές προχώρησαν σε συλλήψεις μεγάλου αριθμού διαδηλωτριών και διαδηλωτών. Στους άντρες συλληφθέντες ήταν και ο νυν Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Γεώργιος ο οποίος ήταν τότε Αρχιμανδρίτης.

Οι Τούρκοι εισβολείς στη γοερή κραυγή για λευτεριά και επιστροφή στις πατρογονικές εστίες απάντησαν με βαναυσότητα και βαρβαρότητα.

Την επομένη τους πέρασαν από ψευδοδικαστήριο και τους οδήγησαν στις φυλακές όπου παρέμειναν για δέκα ημέρες κάνοντας απεργία πείνας.

Για 10 ημέρες διοργανώνονταν διαμαρτυρίες από όλη την Κύπρο για απελευθέρωση των γυναικών με επίκεντρο των εκδηλώσεων το αεροδρόμιο Λευκωσίας.

Οι πορείες των γυναικών αν και τους πρώτους μήνες θεωρήθηκε ως ένα σημάδι αντίδρασης, ύστερα έλαβε μια άλλη διάσταση, αυτή της αφύπνισης από τον λήθαργο. Οι απλές και ανώνυμες γυναίκες της Κύπρου κατόρθωσαν να αναζωπυρώσουν τη θέληση και την αγωνιστικότητα των απλοϊκών ανθρώπων της Κύπρου για αγώνα και απελευθέρωση.