Σε βίντεο κινητού τηλεφώνου που κοινοποιήθηκε ευρέως στο Twitter νωρίς το πρωί της Πέμπτης, νέφη μαύρου καπνού φάνηκαν να βγαίνουν από ένα φλεγόμενο όχημα στην άσφαλτο ενός στρατιωτικού αεροδιαδρομίου. Η βαριά αναπνοή του άνδρα που κρατά την κάμερα ακούγεται από τους ήχους σπασμένων γυαλιών και ερειπίων που τρίζουν κάτω από τα πόδια του.
 
 
Το βίντεο, το οποίο κοινοποιήθηκε αρχικά σε ένα ουκρανικό κανάλι Telegram, επαληθεύτηκε και ανέβηκε στο Twitter από τον Thomas van Linge, έναν 25χρονο με έδρα το Άμστερνταμ. Το βίντεο, έγραψε ο van Linge στο Διαδίκτυο, απεικονίζει την «απόλυτη καταστροφή» μετά από μια έκρηξη στο στρατιωτικό αεροδρόμιο στο Λούτσκ, στη δυτική Ουκρανία, μόλις 90 χιλιόμετρα μακριά από τα σύνορα με την Πολωνία. Φάνηκε να είναι μερικές από τις πρώτες αποδείξεις της ημέρας ότι η ρωσική επίθεση στην Ουκρανία δεν περιοριζόταν μόνο στα νότια και ανατολικά της χώρας, αλλά σε στρατιωτικούς στόχους σε ολόκληρη τη χώρα, ακόμη και σε αυτούς που βρίσκονται μόλις μίλια μακριά από σύνορα με ένα κράτος μέλος του ΝΑΤΟ.
 
Ένα άλλο βίντεο που κοινοποιήθηκε από τον van Linge το πρωί της Πέμπτης φέρεται να δείχνει ρωσικά στρατιωτικά οχήματα να προχωρούν βόρεια προς την Ουκρανία από την Κριμαία. Αυτή τη φορά, η πηγή του ήταν μια δημόσια κάμερα κλειστού κυκλώματος, τοποθετημένη σε δρόμο που οδηγεί έξω από τη χερσόνησο.
 
 
Καθώς η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία εκτυλισσόταν τις πρώτες πρωινές ώρες της Πέμπτης, ο van Linge και εκατοντάδες άλλοι ερευνητές του OSINT (Οpen Source Intelligence) εξέτασαν τα χιλιάδες βίντεο που προέκυψαν από τη χώρα. Το ακρωνύμιο είναι συντομογραφία του «ανοιχτής πηγής πληροφορίες», ένα πεδίο ανάλυσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης που την τελευταία δεκαετία έχει αναδειχθεί από την αφάνεια σε ένα κεντρικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης αναφοράς πολέμου, καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η πρόσβαση σε smartphone επέτρεψαν βίντεο, φωτογραφίες και άλλα δεδομένα από εμπόλεμες ζώνες σε όλο τον κόσμο για να πολλαπλασιαστούν. Μαζί, μέσω μιας χαλαρά οργανωμένης κοινότητας που βασίζεται κυρίως στο Twitter, αυτοί οι ερευνητές συνεργάζονται για να επαληθεύσουν τη θέση των βίντεο, συγκεντρώνοντας τις πρώτες δημόσιες λεπτομέρειες μιας ταχέως μεταβαλλόμενης κατάστασης στην πρώτη γραμμή της πιο ασταθούς στρατιωτικής σύγκρουσης της Ευρώπης εδώ και σχεδόν οκτώ δεκαετίες . Διαδικτυακά, σε πραγματικό χρόνο, μοιράζονται αυτά τα αποδεικτικά στοιχεία με τον κόσμο, συναγωνίζονται καθιερωμένες αίθουσες σύνταξης και αμυντικούς αναλυτές σε μια παράλληλη προσπάθεια να αποκαλύψουν τι συμβαίνει στο έδαφος.
 
«Στο Twitter, υπάρχει μεγάλη συνεργασία. Οι άνθρωποι μοιράζονται πλάνα, τα εντοπίζουν γεωγραφικά, προσπαθούν να αναγνωρίσουν τους τύπους αρμάτων μάχης, ένοπλων οχημάτων, τέτοιου είδους πράγματα», είπε ο van Linge σε συνέντευξή του το πρωί της Πέμπτης. «Ο καθένας έχει τον δικό του ρόλο για να πάρουμε όσες περισσότερες πληροφορίες μπορούμε». Ο Van Linge λέει ότι ήταν σε θέση να επαληθεύσει ότι τα βίντεο από το Lutsk ήταν πιθανότατα γνήσια, επειδή ο αεροδιάδρομος και τα κτίρια ήταν αναγνωρίσιμα και μπορούσαν να συγκριθούν με παλαιότερα πλάνα.
 
Η εικόνα που βλέπουν οι ερευνητές, με το πλεονέκτημα της οπτικής γωνίας από το OSINT, είναι μια ταχέως μεταβαλλόμενη στρατιωτική κατάσταση στην Ουκρανία. «Από τις 5 το πρωί ήταν τοπική ώρα μέχρι τις [11:00], τα βίντεο κυρίως χτυπήματα με πυραύλους, σύννεφα καπνού, ήχοι βομβαρδισμών και άλλα πράγματα», είπε ο van Linge στο TIME σε συνέντευξή του το πρωί της Πέμπτης. «Από [το μεσημέρι τοπική ώρα], στην πραγματικότητα έχει εξελιχθεί σε πλάνα των ρωσικών δυνάμεων που κινούνται σε περιοχές της Ουκρανίας—έχουν ξεσπάσει από την Κριμαία, έχουν σπάσει τις πρώτες γραμμές κοντά στο Χάρκοβο, υπάρχουν επίσης αναφορές για μάχες νότια της Λευκορωσίας, γύρω από το Ντόνετσκ».
 
Οι αναλυτές του OSINT έχουν πλήρη επίγνωση των κινδύνων που μπορεί να διαδραματίσουν το έργο τους στα χέρια του Κρεμλίνου και οι ειδικοί έχουν εκφράσει ανησυχίες ότι οι Ρώσοι παράγοντες μπορούν να προσπαθήσουν να δημιουργήσουν ψευδείς αναφορές για στρατιωτικές δραστηριότητες προκειμένου να ενθαρρύνουν την παράδοση της Ουκρανίας. Το Διαδίκτυο στην Ουκρανία είναι επί του παρόντος ευρέως προσβάσιμο, υποδεικνύοντας ότι το Κρεμλίνο δεν θέλει απαραιτήτως να αποσιωπήσει βίντεο που απεικονίζουν την επίθεση Blitzkrieg. «Υποθέτω ότι οι Ρώσοι μπορούν να το θεωρήσουν ωφέλιμο ως τακτική εκφοβισμού», λέει ο van Linge. «Θέλουν να δείξουν τις εντυπωσιακές τους ικανότητες».
 
Αλλά τα νέα δεν είναι όλα καλά για τη Ρωσία. Ορισμένα πλάνα δείχνουν ότι οι πιο σκληρές μάχες μέχρι στιγμής έχουν γίνει γύρω από το Χάρκοβο, στα βορειοανατολικά της Ουκρανίας, σύμφωνα με τον Kyle Glen, συνιδρυτή του Conflict News, μια δημοφιλής διαδικτυακή πλατφόρμα ειδήσεων με επίκεντρο το OSINT. Νωρίς το πρωί της  Πέμπτης, ο Γκλεν μοιράστηκε ένα γραφικό βίντεο -προφανώς γυρίστηκε κοντά στο Χάρκοβο- που απεικονίζει αυτό που είπε ότι έκαιγαν ρωσικά τανκς και έναν νεκρό Ρώσο στρατιώτη.
 
«Υπάρχει μια βέβαιη πιθανότητα η Ρωσία να θέλει να βγουν αυτές οι πληροφορίες», λέει ο Glen. «Από την άλλη πλευρά, στην περιοχή του Χάρκοβο σίγουρα δεν τα πάνε τόσο καλά όσο ήλπιζαν—και υπάρχουν πολλά βίντεο με νεκρούς Ρώσους στρατιώτες και κατεστραμμένο ρωσικό εξοπλισμό. Δεν πρόκειται να χαρούν όταν βγαίνουν τέτοια πράγματα. Αν αρχίσουμε να βλέπουμε όλο και περισσότερα στοιχεία ότι η ρωσική επίθεση δεν πηγαίνει τόσο καλά, ίσως να αρχίσουμε να βλέπουμε περισσότερες επιθέσεις το Διαδύκτιο».
 
Οι τεχνικές OSINT επέτρεψαν επίσης στους sleuth να κάνουν τρύπες στη ρητορική του Κρεμλίνου. Τη Δευτέρα, οι ερευνητές συμπέραναν ότι ένα βίντεο της συνάντησης του Πούτιν με το συμβούλιο ασφαλείας του για να συζητήσουν την Ουκρανία δεν μεταδόθηκε ζωντανά, όπως ισχυρίστηκε η Μόσχα, αλλά αρκετές ώρες νωρίτερα - γεγονός που αποδεικνύεται από κοντινές αναλύσεις των ρολογιών χειρός πολλών συμμετεχόντων.
 
Στις ομαδικές συνομιλίες στο Twitter όπου οι αναλυτές του OSINT μοιράζονται βίντεο και βοηθούν ο ένας τον άλλον να επαληθεύσει υλικό, προέκυψε ένας άτυπος κώδικας συμπεριφοράς, σύμφωνα με τους Glen και van Linge. Μερικοί ερευνητές είπαν ότι δεν θα κοινοποιήσουν βίντεο με πτώματα. Άλλοι αποφάσισαν να κρατήσουν κρυφά τα βίντεο που αποκαλύπτουν κινήσεις ουκρανικών στρατευμάτων. Σε περιπτώσεις όπου οι ερευνητές μοιράζονται κατά λάθος ψευδείς ή παραπλανητικές πληροφορίες, οι ερευνητές τείνουν να διαγράφουν τα tweets τους και να εκδίδουν διορθώσεις. Τις περισσότερες φορές, η συλλογική ατμόσφαιρα βοηθά στην αποφυγή λαθών πριν συμβούν. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, ο Glen παρατήρησε δύο απομυθοποιήσεις σε μια ομαδική συνομιλία στο Twitter σε πραγματικό χρόνο, προτού οποιοσδήποτε δημοσιεύσει τα βίντεο σε λογαριασμούς κοινωνικών μέσων που ήταν ανοιχτοί στο κοινό. Ένα βίντεο, που απεικονίζει μια έκρηξη μέσα στη νύχτα, αποδείχθηκε ότι ήταν από την Υεμένη, όχι από την Ουκρανία. Ένα άλλο βίντεο που υποτίθεται ότι δείχνει επίθεση με ρωσικό ελικόπτερο εναντίον μιας ουκρανικής βάσης αποδείχθηκε ότι ήταν στην πραγματικότητα από το Αφγανιστάν.
 
Αυτές οι άτυπες οδηγίες δεοντολογίας και οι τεχνικές επαλήθευσης έχουν τελειοποιηθεί την τελευταία δεκαετία. Ο Van Linge και ο Glen ξεκίνησαν τη δουλειά τους το 2014, κατά τη διάρκεια της ουκρανικής επανάστασης και του συριακού εμφυλίου πολέμου. Στη Συρία, οι πληροφορίες του OSINT βοήθησαν στη σύνδεση των θανατηφόρων επιθέσεων με αέριο στο καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ και υπονόμευσαν τους ισχυρισμούς του στρατού των ΗΠΑ ότι οι αεροπορικές επιδρομές του δεν σκότωναν σχεδόν κανέναν άμαχο πληθυσμό. Αλλά υπάρχει μια αίσθηση στην κοινότητα του OSINT ότι κάτι σχετικά με αυτήν την εισβολή είναι διαφορετικό. «Το OSINT ήταν πολύ πιο εξειδικευμένο στον συριακό εμφύλιο πόλεμο», λέει ο Glen. «Υπήρχαν πολλά πραγματικά σκληρά τεχνικά πράγματα, όπως η ανάλυση κρατήρων κελυφών. Ενώ φαίνεται ότι η κοινότητα στη δημιουργία αυτής της [εισβολής στην Ουκρανία] ήταν πολύ πιο προσιτή. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε αν κάποιος δημοσιεύει ένα βίντεο από μια ρωσική συνοδεία οχημάτων και μπορεί να δείξει πώς γνωρίζει πού βρίσκεται αυτή η συνοδεία».
 
«Το OSINT πρώτα και κύρια είναι μια συλλογική προσπάθεια», λέει ο Glen. «Ένα υπέροχο πράγμα για το OSINT είναι ότι όταν δημοσιεύετε τα στοιχεία, δημοσιεύετε πώς καταλήξατε σε αυτό. Επιτρέπει στους ανθρώπους να έχουν πολύ περισσότερη εμπιστοσύνη σε αυτό που κάνετε — και ίσως τα πράγματα να ληφθούν λίγο πιο σοβαρά».
 
Πηγή: Time