Συναντήσαμε την 66χρονη Σιρίν Εμπαντί στο Στρασβούργο, στο πλαίσιο της απονομής του βραβείου Ζαχάρωφ. Φέτος ο θεσμός γιορτάζει τα 25 χρόνια του και κλήθηκαν στο Ευρωκοινοβούλιο όσες προσωπικότητες, που βραβεύτηκαν στο παρελθόν, μπορούσαν να παραστούν.

Η Κυβέρνηση του Ιράν, για άλλη μια χρονιά, δεν επέτρεψε στη Νασρίν Σοτουντέ να βρεθεί στο Στρασβούργο και έτσι, όπως και πέρσι, που ήταν η νικήτρια του βραβείου, την δικηγόρο εκπροσώπησε η Ιρανή νικήτρια του Νόμπελ Ειρήνης 2003 Σιρίν Εμπαντί. Μια γυναίκα που έκανε το όνομά της σύμβολο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα της. 

Υποβάθμιση στη βάση του φύλου

Η Σιρίν Εμπαντί στοχοποιήθηκε από την Κυβέρνηση του Ιράν γιατί είναι γυναίκα. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης και έγινε δικαστής λίγο μετά την ολοκλήρωση των σπουδών της. Ήταν η πρώτη γυναίκα δικαστής της χώρας. Ενόσω ήταν δικαστής συνέχισε την ακαδημαϊκή της εκπαίδευση και πήρε τον διδακτορικό της τίτλο στο Ιδιωτικό Δίκαιο από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης το 1971.

Το 1975 έγινε Πρόεδρος του Επαρχιακού Δικαστηρίου της Τεχεράνης. Αμέσως μετά την ισλαμική επανάσταση του 1979, ωστόσο, η Κυβέρνηση αποφάσισε να υποβιβάσει την Εμπαντί και άλλες συναδέλφους της, καθώς, κατά την αντίληψή τους, το Ισλάμ απαγορεύει στις γυναίκες να είναι δικαστές. Έτσι μετέτρεψαν όλες τις γυναίκες δικαστές σε χαμηλόβαθμους υπαλλήλους της νομικής υπηρεσίας. Η Νομπελίστρια έγινε γραμματέας στο δικαστήριο του οποίου ήταν Πρόεδρος!

Μετά από έντονες διαμαρτυρίες, οι γραμματείς που ήταν πρώην δικαστές έγιναν τελικά εισαγγελείς, αλλά δεν επανήλθαν στις θέσεις τους. Η Εμπαντί δεν δέχθηκε αυτήν τη ρύθμιση και παραιτήθηκε. Η παραίτησή της έγινε αποδεκτή αλλά, με διάφορες αφορμές, δεν της επιτρεπόταν να παρακαθίσει σε εξετάσεις για να λάβει άδεια να εξασκεί το επάγγελμά της ως δικηγόρος, μέχρι το 1992, όταν και άνοιξε το δικό της δικηγορικό γραφείο.

Δικαίωμα στα δικαιώματα

Όταν επιτράπηκε στην Σιρίν Εμπαντί να εργαστεί ως δικηγόρος επέλεξε, παράλληλα με το συγγραφικό της έργο, να υπερασπιστεί πολλές υποθέσεις εθνικής εμβέλειας. Μεταξύ άλλων ήταν η δικηγόρος οικογενειών που έπεσαν θύματα δολοφονίας, ενώ ανέλαβε την υπεράσπιση πολλών κοινωνικών υποθέσεων, κυρίως σε σχέση με την κακοποίηση παιδιών. Ήταν επίσης η δικηγόρος πολλών δημοσιογράφων και των οικογενειών τους, που καταδικάστηκαν για αδικήματα που σχετίζονταν με την ελευθερία του λόγου.

Την ίδια στιγμή η Εμπαντί εργαζόταν σε διάφορα πρότζεκτ της Unicef και δραστηριοποιείτο στην οργάνωση για τα δικαιώματα του παιδιού, της οποίας ήταν ιδρυτικό μέλος και παραμένει νομικός σύμβουλος. Βοήθησε επίσης στην καλλιέργεια συνείδησης για τα ανθρώπινα δικαιώματα στη χώρα της και μαζί με άλλους τέσσερις δικηγόρους, ίδρυσε το 2001 το Κέντρο Υπεράσπισης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Τα τελευταία χρόνια έχει κάνει περισσότερες από 30 ομιλίες σε κορυφαία πανεπιστήμια της Ευρώπης και των ΗΠΑ, με αντικείμενο τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Στη συνέντευξή της, εξήγησε στην «Σ» ποια είναι η κατάσταση στο Ιράν σήμερα, γιατί οι κυρώσεις που επιβάλλει η διεθνής κοινότητα δεν είναι αποτελεσματικές και έστειλε το δικό της μήνυμα για την ισότητα. 

Η Κυβέρνηση δεν θέλει να μας ακούσει

Έχετε βραβευθεί με το Νόμπελ Ειρήνης πριν από δέκα χρόνια, για την συνεισφορά σας στα ανθρώπινα δικαιώματα και ιδιαίτερα τα δικαιώματα των γυναικών και των παιδιών. Τι έχει αλλάξει στο Ιράν κατά τη δεκαετία που μεσολάβησε;

Το φεμινιστικό κίνημα είναι πολύ δυνατό στο Ιράν και οι γυναίκες καταβάλλουν μεγάλες προσπάθειες για διεκδίκηση της ισότητας. Όμως η Κυβέρνηση δεν θέλει να ακούσει αυτά που οι γυναίκες έχουν να πουν. Πολλές γυναίκες, μάλιστα, έχουν φυλακιστεί και μια από αυτές είναι η νικήτρια του περσινού ευρωπαϊκού βραβείου Ζαχάρωφ, η Νασρίν Σοτουντέ, την οποία εκπροσώπησα στο Στρασβούργο.

Είναι μια από τις ακτιβίστριες στον τομέα των δικαιωμάτων των γυναικών. Παρά την αντίσταση της Κυβέρνησης, οι γυναίκες έχουν πετύχει να αλλάξουν κάποιους νόμους, όπως για παράδειγμα αυτόν για την κηδεμονία των παιδιών, που άλλαξε με τρόπο ευνοϊκό για τις γυναίκες. Όμως αυτά είναι μικρά επιτεύγματα και σε καμία περίπτωση δεν είναι αρκετά. Αυτό που θέλουμε είναι να εξαφανιστεί η ανισότητα.

Γιατί πιστεύετε ότι υπάρχει τόσο μεγάλη άρνηση της ισότητας στο Ιράν;

Οι δικτατορικές Κυβερνήσεις, όπως αυτή που έχουμε στο Ιράν, έχουν τις ρίζες τους σε μια κουλτούρα πολύ πατερναλιστική. Αυτού του είδους οι Κυβερνήσεις δεν πιστεύουν στα ανθρώπινα δικαιώματα γενικότερα και κατ’ επέκτασιν δεν πιστεύουν στην ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Φοβούνται ότι αν καταγράψει νίκες ένα φεμινιστικό κίνημα, θα τεθούν θεμέλια για τη δημοκρατία. Και υπάρχουν πολλές ανισότητες στο Ιράν.

Για παράδειγμα, όταν μια γυναίκα τολμήσει να αναφερθεί στην ισότητα, αυτομάτως θα καταδικαστεί ότι εργάζεται κατά της εθνικής ασφάλειας. Ακόμη και κάποια πανεπιστήμια, από το 2011, υιοθέτησαν πολιτική διαχωρισμού των δύο φύλων και έθεσαν πλαφόν στον αριθμό γυναικών που κάνουν αποδεκτές. Προφανώς τέτοιες πολιτικές δεν λειτουργούν υπέρ των γυναικών.

Η εκπαίδευση είναι το κλειδί

Πώς αισθάνεστε για το γεγονός πως στη χώρα σας χρησιμοποιείται η θρησκεία εναντίον των ανθρωπίνων δικαιωμάτων;

Ως μουσουλμάνα το θεωρώ πολύ απογοητευτικό. Κατά τη γνώμη μου, η Κυβέρνηση και η θρησκεία πρέπει να είναι δύο διαφορετικά πράγματα. 

Φέτος το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε να δώσει το βραβείο Ζαχάρωφ σε μια πολύ θαρραλέα μικρή μουσουλμάνα. Ως αγωνίστρια, ποιο είναι το μήνυμά σας με αφορμή τη βράβευση της Μαλάλα Γιουσαφζάι;

Η εκπαίδευση είναι το κλειδί, που ξεκλειδώνει την ελευθερία των γυναικών. Πραγματικά θαυμάζω τη Μαλάλα, επειδή έφτασε στο σημείο να θέσει σε κίνδυνο την ίδια της τη ζωή, για να υποστηρίξει την ανάγκη στην εκπαίδευση. 

Ατυχές γεγονός…

Η Δύση έχει επικεντρωθεί πολύ περισσότερο στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και πολύ λιγότερο στις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα, κατά τη γνώμη σας; 

Αυτό είναι πολύ ατυχές γεγονός. Και το αποτέλεσμα είναι ότι η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων χειροτερεύει μέρα με τη μέρα στο Ιράν. Και οι κυρώσεις επηρεάζουν την καθημερινότητα. Φυσικά πρέπει να επισημάνω πως και το κράτος αισθάνεται πίεση. Όμως υφίστανται πίεση και οι απλοί άνθρωποι.

Τι πιστεύετε πως θα έπρεπε να κάνει διαφορετικά η διεθνής κοινότητα σε σχέση με την Τεχεράνη;

Αντί για οικονομικές κυρώσεις, η διεθνής κοινότητα έπρεπε να φροντίζει να στοχοποιεί με τις κυρώσεις της τους ανθρώπους στα υψηλά κυβερνητικά δώματα, όπως τους Υπουργούς. Για παράδειγμα, να τους απαγορεύει να ταξιδεύουν στην Ευρώπη ή να τους κατάσχει τις περιουσίες τους στο εξωτερικό. Αυτό είναι που πρέπει να συμβεί στην πραγματικότητα.

Μια απ’ τα ίδια ο Ροχανί

Εκτιμάτε ότι ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος του Ιράν είναι όντως μετριοπαθής και θα προωθήσει μεταρρυθμιστικές πολιτικές;

Σύμφωνα με το Σύνταγμα του Ιράν, όλες οι εξουσίες συγκεντρώνονται στον ανώτατο ηγέτη και ο Πρόεδρος έχει πολύ λίγη δύναμη. Πάντως από την ημέρα ανάληψης της εξουσίας από τον Ροχανί, η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα έχει χειροτερέψει. Για παράδειγμα, στο χρονικό διάστημα που είναι Πρόεδρος και σε σύγκριση με τα αντίστοιχα στατιστικά προηγούμενων χρόνων, έχουν διπλασιαστεί οι εκτελέσεις. Παραμένουν υπό κατ’ οίκον περιορισμό ο Μουσάμπι και ο Καρουμπί. Απαγορεύεται στον πρώην Πρόεδρο Καταμί η έξοδος από τη χώρα από το 2010. Δεν είδα τίποτα απ’ αυτά να άλλαξε τώρα.