Καθώς οι πολιτικοί στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ μιλούν σκληρά κατά της φοροδιαφυγής, την ίδια ώρα πολλές από τις κυβερνήσεις βοηθούν τις πολυεθνικές μειώνοντας τους εταιρικούς φόρους, εισάγοντας νόμους που ενθαρρύνουν την φοροδιαφυγή κι απορρίπτοντας προτάσεις να κλείσουν παραθυράκια φοροαποφυγής.
Tον περασμένο Νοέμβριο μέλη του βρετανικού Κοινοβουλίου κατέκριναν εκτελεστικούς διευθυντές της Google Inc., της Starbucks Corp. και της Amazon.com Inc. για την μετακίνηση εκατομμυρίων δολαρίων των κερδών τους σε φορολογικούς παραδείσους.
Ένα μήνα αργότερα, ο Υπουργός Οικονομικών, George Osborne, δήλωσε ότι θα μείωνε την εταιρικό φόρο στα 21%, από τα 28%, το 2010, πιο κάτω από την Γερμανία και την Γαλλία. Ένα μήνα μετά από αυτό, προχώρησε παραπέρα, μειώνοντας κι άλλο τον φόρο, χαμηλότερα από το 6%, για κέρδη που αποδίδονται σε υπεράκτιους κλάδους που χορηγούν δάνεια σε άλλες μονάδες. Οι θυγατρικές αυτές μπορούν να βοηθήσουν πολυεθνικές με έδα την Βρετανία, να μετακινήσουν εισόδημα σε ταχυδρομικές θυρίδες σε φορολογικούς παραδείσους.
«Να ένα κυνικό κίνητρο μέσα στο βρετανικό φορολογικό σύστημα για να μετακινήσουν κέρδη από το Λονδίνο σε φορολογικό παράδεισο,» σχολίασε στο Bloomberg ο Richard Murphy, διευθυντής της Tax Research LLP στην Αγγλία. «Είναι παράλογο, την ίδια ώρα έχουμε ανθρώπους όπως ο υπουργός οικονομικών, Osborne, που δηλώνει “θα πατάξω την φοροδιαφυγή.”».
Καθώς εντείνεται η οργή στην Ευρώπη για τα μέτρα λιτότητας, το χάσμα ανάμεσα στην ρητορική και την πραγματικότητα σε θέματα φορολογίας, σημαίνει ότι μάλλον οι πολίτες παρά οι επιχειρήσεις θα σηκώσουν τα βάρη της ψηλότερης φορολογίας.
Το παιχνίδι της φοροδιαφυγής
Σε αυτoύς τους καιρούς που η ανεργία στην ΕΕ βρίσκεταιι στα ψηλότερα ποσοστά της, τα κράτη που θέλουν να αυξήσουν τις θέσεις εργασίας διστάζουν να αποξενώσουν τις πολυεθνικές ανεβάζοντας τους φόρους τους. Αντίθετα, χώρες όπως η Ισπανία, η Ελλάδα κα η Ουγγαρία έχουν επιβάλει βαριές αυξήσεις φορολογιών στις πωλήσεις, οι οποίες όμως πλήττουν κυρίως τους φτωχούς.
«Είμαι σκεπτικιστής για το κατά πόσο διάφορες χώρες έχουν το πολιτικό θάρρος να αναμετρηθούν με τις επιχειρήσεις στο παιχνίδι τηςαποφυγής της φορολογίας,» δηλώνει ο Sven Giegold, μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από το γερμανικό Κόμμα των Πρασίνων. «Χρειάζεσαι συναίνεση από τους εταίρους και δεν βλέπω την ηγεσία να ωθεί δυνατά για ένα παγκόσμιο μοντέλο.»
Τον Δεκέμβριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ανακοίνωσε πόλεμο κατά της φοροδιαφυγής και φοραποφυγής, λέγοντας ότι κοστίζει στην ΕΕ ένα τρισεκατομμύριο ευρώ τον χρόνο. Στα πλαίσια αυτά, ενθάρρυνε τις χώρες μέλη να δημιουργήσουν "μαύρες λίστες" με τους φορολογικούς παραδείσους Επίσης, η επιτροπή συμβούλευσε τους εταίρους να απομονώσουν μόνο χώρες μη-μέλη της ΕΕ σαν φορολογικούς παραδείσους. Ακόμη κι αν χώρες μέλη, όπως το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία και η Ιρλανδία ενθαρρύνουν πολυεθνικές να διαφεύγουν δισεκατομμύρια δολάρια σε φόρους σε όλο τον κόσμο.
Αδύναμη ΕΕ
Παρόμοια, ο Οργανισμός για την Οικονομική Συνεργασία και Αναπτυξη, μια δημόσια χορηγούμενη και με μεγάλη επιρροή δεξαμενή σκέψης, συνήθιζε να κατονομάζει τις δυνητικά επιβλαβής φορολογικές συμπεριφορές από χώρες-μέλη του, περιλαμβανομένου του Λουξεμβούργου, Ολλανδίας, Ιρλανδίας, Βελγίου κ.α. Σταμάτησε όμως να εκδίδει αυτές τις εκθέσεις το 2006, εξαιτίας της “απουσίας πολιτικού ενδιαφέροντος” από τις χώρες μέλη, όπως δήλωσε ο Pascal Saint Amans, διευθυντής του Κέντρου Φορολογικής Πολιτικής και Διοίκησης του Οργανισμού.
«Οι Ευρωπαίοι λένε ένα πράγμα και κάνουν άλλα», δήλωσε ο David Rosenbloom, επί κεφαλής του διεθνούς προγράμματος φορολογίας της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης. «Η ΕΕ δεν μπορεί να κάνει τίποτα, όσο έχει το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία και την Ιρλανδία μέσα στην Ένωση….».
Η εκπρόσωπος Τύπου της ΕΕ, Natasja Bohez-Rubiano, δήλωσε ότι τα κράτη μέλη της Ένωσης έχουν συμφωνήσει να μην εισάγουν νέα παραθυράκια φοροδιαφυγής, καθιστώντας έτσι τις εσωτερικές μαύρες λίστες μη αναγκαίες.
Συστήματα Υπονομευμένα
«Αυτό που πράγματι χρειάζεται, είναι μεγαλύτερος συντονισμός σε φορολογικά θέματα, για να εμποδίζεται το ένα σύστημα να υπονομεύει το άλλο, και να αποφεύγονται φορολογικά παραθυράκια και ασυμφωνίες. Αυτό ακριβώς είναι ό,τι εισηγείται η Επιτροπή», δήλωσε στο Bloomberg η εκπρόσωπος Τύπου.
Την ίδια στιγμή ο ΟΟΣΑ λέει ότι θα ανακοινώσει σχέδιο δράσης για την μετακίνηση κερδών, τον Ιούλιο. Ο Οργανισμός περιμένει να αντιμετωπίσει τις πολιτικές κρατών-μελών που βοηθούν εταιρείες φοροδιαφεύγουν.
Η Ευρωπαική Επιτροπή επανεξετάζει τώρα ένα σύνολο από νομοθεσίες που καθισττούν πιο εύκολη την φοροδιαφυγή. Οι πιο σημαντικές είναι δύο οδηγίες οδηγίες που επιτρέπουν σε θυγατρικές πολυεθνικών να μετακινούν κέρδη – χωρίς φόρους παρακράτησης, ανεξάρτητα από το αν οι κλάδοι τους που λαμβάνουν τα κεφάλαια πληρώνουν φόρους για αυτά. «Αυτές οι δύο οδηγίες είναι το είδος της νομικής υποδομής για την αποφυγή της φορολογίας», εξήγησε ο Giegold, ο ευρωβουλευτής από την Γερμανία.
O Γάλλος Πρόεδρος, Francois Hollande, δήλωσε πρόσφατα ότι θέλει τις εταιρείες να αποκαλύπτουν περισσότερες λεπτομέρειες γα τις ξένες μονάδες τους, περιλαμβανομένων κερδών και φόρων σε θυγατρικές που εδράζονται σε φορολογικούς παραδείσους. Ο πρώην Υπουργός προϋπολογισμού του Hollande, απεκάλυψε ότι έκρυβε το μεγαλύτερο μέρος του πλούτου του υπερακτίως.
Προσπάθειες με εμπόδια
Διάφορα κράτη ανακοινώνουν όλο και περισσότερες συμφωνίες ανταλλαγής πληροφοριών για άτομα φοροφυγάδες, ωθημένες κυρίως από ένα αμερικανικό νόμο που απαιτεί από ξένες τράπεζες να δηλώνουν πληροφορίες για λογαριασμούς στο τμήμα Εσωτερικών Προσόδων, την Εφορία. Αλλά, οι προσπάθειες να αναγκαστούν οι εταιρείες να πληρώνουν περισσότερους φόρους συναντούν εμπόδια.
Από το 2007, χώρες που περιλαμβάνουν την Ιταλία, την Βρετανία, την Γερμανία, την Ελλάδα και την Σουηδία, έχουν μειώσει τις κλίμακες εταιρικών φόρων τους, με στόχο να ανταγωνιστούν τους γείτονές τους για κέρδη και θέσεις εργασίας. Σε μερικές περιπτώσεις, χώρες διατηρούν φορολογικά κίνητρα για εγχώριες εταιρείες, ακόμη κι αν κλείνουν τα φορολογικά παραθυράκια για τις ξένες πολυεθνικές εταιρείες. Σε αυτή την προσπάθεια, η Γαλλία πέρσι, έσφιξε τους νόμους που επέτρεπαν σε ξένες πολυεθνικές να χρησιμοποιούν γαλλικές θυγατρικές για να εξασφαλίσουν μεγάλες περικοπές στα έξοδα για τόκους.
Μετακίνηση Κερδών
«Οι κυβερνήσεις δυσαρεστούνται όταν η μετακίνηση κερδών συμβαίνει σε αυτές. Αλλά, αφού θέλουν οι δικές τους πολυεθνικές να είναι επιτυχημένες, στην ουσία τις βοηθούν να κλείνουν συμφωνίες μετακίνησης κερδών με άλλες χώρες», δηλώνει ο Les Samuels, πρώην βοηθός για φορολογικά θέματα, στο Αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών, υπό τον Bill Clinton. «Πρόκειται για μια πολιτική ανελέητου ανταγωνισμού ΄πτώχυνε τον γείτονά σου’ σε φορολογικά θέματα».
Τον Ιανουάριο, η Ολλανδία, είχε κοινοβουλευτική συνεδρία για να εξετάσει τον δικό της ρόλο σαν διευκολυντή φοροδιαφυγής. Το εκτενές δίκτυο φορολογικών συμφωνιών κι οι χαλαρές νομοθεσίες έχουν ενθαρρύνει εταιρείες να μετακινήσουν μέχρι και $13 τρις ετησίως μέσω μονάδων που βρίσκονται εκεί “στα χαρτιά’, καθ’ οδόν ως επί το πλείστον σε φορολογικούς παραδείσους. Στην συζήτηση εκείνη, το κοινοβούλιο απέρριψε δυο επερωτήσεις για μέτρα κατά της φοροδιαφυγής, περιλαμβανομένης νομοθετικής πρόνοιας που επιτρέπει προνομιούχο φορολογική μεταχείριση στους υπαλλήλους τους στην χώρα.
Αντ’ αυτού, το Κοινοβούλοιο απλά έκανε μια διακοσμητκή αλλαγή για να απορρίψει τον χαρακτηρισμό ‘φορολογικός παράδεισος’ για την Ολλανδία. Τον Απρίλιο, το κοινοβούλιο ζήτησε από τον υπουργό οκονομικών να καταστρώσει ένα ‘σχεδιο δράσης’ για να αντιμετωπιστεί η φοροδιαφυγή στην Ολλανδία, αλλά δεν έχει περάσει κανένα νομοχέδιο κατά των φορολογικών παραδείσων από τότε.
Εν τω μεταξύ, η Ιρλανδία, ήδη ένας ελκυστικός προορισμός για πολυεθνικές, το καθιστά ακόμη πιο εύκολο στις εταιρείες να αποφύγουν φορολογίες. Πέρισυ, για παράδειγμα, οι φορολογικές αρχές της Ιρλανδίας συμφώνησαν να αφήσουν την Google να προβεί σε πληρωμές εκατομμυρίων δολαρίων για δικαιώματα, κατ΄ευθείαν σε θυγατρική στις Βερμούδες, περικόπτοντας έτσι τους φόρους για την εταιρεία κατά $2 δις ετησίως, σύμφωνα με αμερικανικά αρχεία για οικονομικά και θέματα ασφαλείας. Προηγουμένως, η εταιρεία διοχέτευε τα χρήματα αυτά μέσω μιας Ολλανδικής εταιρείας, για να αποφύγει ένα λογαριασμό φορολογίας παρακράτησης στην Ιρλανδία. Σύμφωνα με άτομο με γνώσεις για την συμφωνία, η Ιρλανδία δέχτηκε μια πρόσθετη φορολογική ρύθμιση αρκετά κάτω απ΄το 20% σε αντάλλαγμα για την προνομιούχο μεταχείριση.
Ακόμα και η Γερμανία
Ακόμα και η Γερμανία, που θεωρείται σχετικά αυστηρή στην αστυνόμευση της φοροαποφυγής, επιτρέπει σε πολυεθικές να φέρνουν κέρδη από φορολογικούς παραδείσους – κι ειδικά άλλες χώρες της ΕΕ - χωρίς πρόσθετη φορολόγηση. «Θα ήταν πολύ σημαντικό για την Γερμανία να κάνει κάτι γι΄αυτό» δήλωσε ο Markus Meinzer, ανώτερος αναλυτής για το Δίκτυο Φορολογικής Δικαιοσύνης,στην Γερμανία.
Στις ΗΠΑ, αν και λείπει η δημόσια κατακραυγή για τις επιχειρηματικές φοροδιαφυγές, υπάρχει το ίδιο χάσμα ανάμεσε στις δημόσιες δηλώσεις των πολιτικών και τις πράξεις τους. «Κάθε πολυεθνική πρεπει να πληρώνει ένα ελάχιστο φόρων», δήλωσε πέρσι ο Πρόεδρος Barack Obama, στον Λόγο του προς το Έθνος, «καμία αμερικανική επιχείρηση δεν θα πρέπει να είναι σε θέση αποφύγει να καταβάλει το δικό της μερίδιο στην φορολογία».
Ανοικτά Παραθυράκια
Στα πλαίσια αυτά, το Υπουργειο Οικονομικών τον Απρίλιο απεκάλυψε μια παγκόσμια λίστα φορολογικών παραθύρων για κλείσιμο, πολλά από τα από τα οποία αποτελούν στόχο του για πέμπτη συνεχή χρονιά. Με την εξαίρεση μιας πρόνοιας για φορολογικές πιστώσεις όταν οι πολυεθνικές πληρώνουν φόρο εισοδήματος στο εξωτερικό, καμμία από τις φορολογικές πρωτοβουλίες δεν έχει ψηφιστεί σε νόμο.
Στα τέλη του 2011, ο Βουλευτής Dave Camp, πρόεδρος της Επιττροπής Μέσων και Τρόπων της Βουλής, ανακοίνωσε ένα σύνολο από προτάσεις, πολλές από τι οποίες σχεδιασμένες να φέρουν εμπόδια σε επιχειρηματικές φοροαποφυγές. Δεκανέα μήνες αργότερα, ο βουλευτής του Μίτσιγκαν δεν έχει φέρει ούτε ένα νομοσχέδιο να μετατρέψει τιςιδέες αυτές σε νόμο. Εκπρόσωπος του βουλευτλη δήλωσε ότι η Επιτροπή θα φέρει μπροστά ένα νομοσχέδιο φορολογικής τροπολογίας φέτος, περιλαμβανομένων διεθνών προτάσεων.
Φόρος Υπνοδωματίου
Στην Βρετανία δημόσια οργή για την φοροδιαφυγή των επιχειρήσεων είναι έντονη. Διαδηλωτές έχουν οργανώσει επανειλημμένες διαμαρυρίες και διαδηλώσεις, περιλαμβανομένης και κατάληψης τον Δεκέμβριο, καφετεριών μεγάλης πολυεθνικής αλυσίδας. Τον Απρίλιο, διαδηλωτές μαζεύτηκαν έξω από τα σπίτια αξιωματούχων της κυβέρνησης, γι’ αυτό αυτό που σκωπτικά ονομάστηκε ‘φόρος υπνοδωματίου’, επιδίδοντας ψεύτικες εξώσεις. Ο φόρος υνοδωματίου δεν είναι στην πραγματικότητα φόρος, αλλά μειώσεις στα κυβερνητικά στεγαστικά επιδόματα για άτομα που πρέπει να έχουν μεγάλα σπίτια.
Οι Βρετανοί αρχηγοίαπαντούν με δημόσιες δηλώσεις τους. Η Βουλή δήλωσε ότι θα ζητήσει από την Google να επιστρέψει αυτή την Τρίτη, για δεύτερη φορά την Βουλή, για να εξηγήσει τον χαμηλό της φόρο, ενώ ο πρωθυπουργός David Cameron έγραψε στον Προεδρο του Ευρωπαικού Συμβουλίου για δεύτερη φορά, στα τέλη Απριλίου, καλώντας την Ευρώπη να ηγηθεί του αγώνα κατά της φοροαποφυγής.
Στην σύνοδο των G7, το περασμένο Σάββατο, στη Βρετανία, ο Υπουργός Οικονομικών Osborne, δήλωσε ότι «Είναι όλο και πιο σημαντικό επιχειρήσεις κι άτομα να πληρώνουν τους φόρους που πρέπει. Οι G-7 συμφώνησαν να θέσουν τέρμα στην φοροδιαφυγή».
Κούφια Λόγια
Ωστόσο, η Βρετανία προσπαθεί να καταστήσει ακόμα πιο εύκολο για τις πολυεθνικές να αποφεύγουν την καταβολή φόρων. Αρχίζοντας το 2009, άρχισε να αλλάζει το σύστημα που απαιτούσε από τις πολυεθνικές να πληρώνουν φόρους στα παγκόσμια κέρδη κι εισοδήματά τους, σε σύστημα που φορολογεί μονάχα εισοδήματα που δηλώνουν ότι πραγματοποίησαν εγχωρίως, ένα ούτω καλούμενο «χωρικό σύστημα». Απάλλαξε από τη φορολογία μερίσματα που πληρώνονται σε βρετανική εταιρεία, ακόμη κι αν προέρχονται από θυγατρική σε φορολογικό παράδεισο.
Τις αρχές του περασμένου μήνα η Βρετανία περιέκοψε τον εταιρικό φόρο από τα 23% στα 10%, σε ό,τι αφορά κέρδη που αποδίδονται σε πατέντες και πνευματική περιουσία για να προσελκύσει έρευνα κι εργασίες στην τεχνολογία. Σε δηλώσεις της, η Yvette Hodgson, εκπρόσωπος Τύπου του Υπουργείου Οικονομκών, δήλωσε ότι η κυβέρνηση «είναι προσηλωμένη στην δημιουργία του πιο ανταγωνιστικού φορολογικού συστήματος ανάμεσα στους G20».
«Οι παγκόσμιοι κανόνες της φορολογίας έχουν μείνει αμετάβλητοι για ένα περίπου αιώνα», δήλωσε η Hodgson. «Η Βρετανία ηγείται της προσπάθειας να τους φέρει στον 21ο αιώνα».
