Ο τρόμος επέστρεψε την εβδομάδα που μας πέρασε. Στη Βαρκελώνη, στην Καμπρίλς. Στην Ισπανία, την Ευρώπη, την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεκατέσσερεις νεκροί και δεκάδες τραυματίες λειτουργούν ως τραγική υπενθύμιση πως η Ευρώπη δεν είναι πια ασφαλής για τους πολίτες και τους επισκέπτες της και πως τα κράτη της αδυνατούν ν' ανταποκριθούν στην απειλή της «νέας γενιάς» τρομοκρατών των τελευταίων ετών.
Τραγική υπενθύμιση σε μια τραγική επανάληψη των γεγονότων της Γαλλίας, της Γερμανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Σουηδίας. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως έχουν, μέχρι στιγμής, χρησιμοποιηθεί οχήματα ως όπλα, σε εννέα περιπτώσεις, έξι από τις οποίες το 2017, καταδεικνύοντας μια ξεκάθαρη τάση προτίμησης της μεθόδου αυτής από τους τρομοκράτες, η οποία είναι δύσκολο να προβλεφθεί και να αποφευχθεί.
Η τρομοκρατία κάνει κύκλο στην Ευρώπη και τα κράτη της δεν φαίνεται να είναι, αυτήν τη στιγμή, σε θέση να τον σπάσουν. Οι μυστικές υπηρεσίες παρουσιάζονται αδύναμες να αποτρέψουν αυτού του είδους τις επιθέσεις και τα σώματα ασφαλείας τρέχουν εκ των υστέρων να προβούν σε συλλήψεις και να προλάβουν τα χειρότερα, αφού έχει γίνει ήδη το κακό. Μέχρι τη στιγμή που η εφημερίδα μας οδηγείτο στο τυπογραφείο, ο οδηγός του φορτηγού που έπεσε πάνω στο πλήθος την Πέμπτη διέφευγε ακόμη της σύλληψης…
Μοναχικοί λύκοι και πυρήνες
Οι τρομοκράτες που επιλέγουν αυτές τις μεθόδους είναι ως επί το πλείστον είτε «μοναχικοί λύκοι» (lone wolves), πρόσωπα, δηλαδή, που δεν ανήκουν στη δομή μιας μεγάλου εύρους τρομοκρατικής οργάνωσης -παρόλο που συχνά δηλώνουν συμπόρευση με αυτές- και δεν δέχονται οποιεσδήποτε οδηγίες είτε πυρήνες ατόμων (clusters) με παρόμοιες αντιλήψεις, στις οποίες ενδέχεται να συμπεριλαμβάνονται και πρόσωπα με εκπαίδευση (κυρίως εάν έχουν βρεθεί τα τελευταία χρόνια στη Συρία ή στο Ιράκ).
Γνωστές τρομοκρατικές οργανώσεις, όπως για παράδειγμα το «IS», εκ των υστέρων, και αφού έχει γνωστοποιηθεί η επιτυχία της επίθεσης, συχνά οικειοποιούνται την καταστροφή που επέφεραν αυτοί οι μοναχικοί λύκοι ή πυρήνες, στη βάση της ιδεολογικής συνταύτισης παρά της οργανικής/επιχειρησιακής σχέσης τους μαζί τους. Έτσι, πολλές φορές, ενώ το ευρύ κοινό έχει την εντύπωση πως πίσω από μία επίθεση κρύβεται, για παράδειγμα, το «IS», στην πραγματικότητα κρύβονται απλώς ομοϊδεάτες του, που έδρασαν στο πλαίσιο ενός στενού κύκλου συνεργατών ή ακόμη και μόνοι, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα ιδανικό κενό ως προς την ανάληψη ευθύνης μετά τον θάνατό τους, το οποίο τυγχάνει εκμετάλλευσης από την οργάνωση. Και στην περίπτωση της Ισπανίας το «IS» ανέλαβε την ευθύνη, λέγοντας πως πρόκειται για αντίποινα, χωρίς, ωστόσο, να έχει, μέχρι στιγμής, γνωστοποιηθεί άμεση διασύνδεση μεταξύ της τρομοκρατικής οργάνωσης και του πυρήνα που έδρασε στην Ισπανία.
Μαχαίρια και «τρελά φορτηγά»
Οι περισσότεροι από αυτούς τους τρομοκράτες δεν είναι άγνωστοι στις μυστικές υπηρεσίες. Αντιθέτως, όπως έχει αποδειχθεί, πολλοί από αυτούς έχουν διερευνηθεί στο παρελθόν από τα αρμόδια σώματα διαφόρων κρατών, χωρίς, ωστόσο, να καταστεί δυνατή η αποτροπή των επιθέσεων. Η αδυναμία αποτροπής τους, εν μέρει οφείλεται στο γεγονός πως δεν θεωρούνται σοβαρές απειλές. Πρόκειται συχνά για νεαρούς μουσουλμάνους, οι οποίοι είναι πολίτες των δυτικών χωρών που κτυπούν, και που η ριζοσπαστικοποίησή τους είναι σχετικά πρόσφατη (αρκετές φορές μέσω διαδικτύου παρά φυσικής σχέσης), χωρίς να έχει προηγηθεί διασύνδεσή τους με πρόσωπα που να θεωρούνται υψηλού κινδύνου.
Ταυτόχρονα, ωστόσο, ίσως ο πιο σημαντικός λόγος που υπάρχει αδυναμία να αξιολογηθεί η απειλή τους ορθά, είναι το γεγονός πως στις πλείστες περιπτώσεις δεν έχουν πρόσβαση σε οπλισμό και εκρηκτικά. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως οι δράστες της δεύτερης ισπανικής επίθεσης, στο Καμπρίλς, οι οποίοι σκοτώθηκαν από την Αστυνομία, έφεραν ψεύτικα γιλέκα με εκρηκτικά, ενώ, πέραν του οχήματος, ως οπλισμό χρησιμοποιούσαν μαχαίρια και ένα τσεκούρι. Τις περισσότερες φορές, οι τρομοκράτες αυτοί, λόγω του χαμηλού επιπέδου εκπαίδευσης και πρόσβασής τους, χρησιμοποιούν καθημερινά αντικείμενα ως όπλα, όπως οχήματα και είδη οικιακής χρήσης. Δηλαδή περνούν από την όποια θεωρία στην πράξη, αλλάζοντας απλώς τη χρήση καθημερινών χρειωδών, στα οποία έχει πρόσβαση ο οποιοσδήποτε. Αυτό καθιστά το «κοσκίνισμα» από τις μυστικές υπηρεσίες ιδιαίτερα δύσκολο.
Σαν εμάς, εναντίον εμάς
Το πλέον προβληματικό, με αυτήν τη «νέα γενιά» τρομοκρατών, είναι η επιλογή των «μαλακών στόχων» (soft targets) για τις επιθέσεις τους. Οι οργανωμένες επιθέσεις της προηγούμενης δεκαετίας ήταν πολύ συμβολικές και η διασπορά του τρόμου γινόταν, εν μέρει, εξαιτίας της ισχύος τους. Για παράδειγμα η επίθεση στους δίδυμους πύργους αποτελούσε, μεταξύ άλλων, ταυτόχρονα τρομοκρατικό πλήγμα στις ΗΠΑ (ένα από τα ισχυρότερα κράτη του πλανήτη), στο παγκόσμιο εμπόριο (λόγω της επιλογής της τοποθεσίας) αλλά και στην πολιτική αεροπορία (επειδή τα αεροπλάνα θεωρούνται από τα πιο ασφαλή μέσα μεταφοράς) και όλα τα πιο πάνω είναι hard targets.
Οι επιθέσεις σε γέφυρες, χριστουγεννιάτικες αγορές και εμπορικά κέντρα, είναι επιθέσεις κατά της καθημερινότητάς μας. Εναντίον του απλού πολίτη. Όχι από τρομοκρατικές δομές, όχι από ενόπλους, όχι από αντάρτες. Από απλούς πολίτες, που δεν θεωρήθηκαν καν σοβαρή απειλή. Και αυτός είναι ο βασικός συμβολισμός τους. Αυτοί οι τρομοκράτες δεν επιδεικνύουν ισχύ. Επιδεικνύουν την ικανότητά τους να διαφύγουν του εντοπισμού. Κι αυτό τους καθιστά ακόμη πιο τρομακτικούς για τον μέσο άνθρωπο, που πλέον βλέπει το στερεότυπο του τρομοκράτη που είχε κατά νουν να καταρρέει και να αντικαθίσταται από τον «τρομοκράτη της διπλανής πόρτας». Από τον καθρέφτη του. Με ό,τι κι αν αυτό συνεπάγεται…
