Σοβαρές πολιτικές και οικονομικές αναταράξεις προκαλεί στην Τουρκία το σκάνδαλο των επενδυτικών κεφαλαίων, συνολικού ύψους περίπου 18 δισ. δολαρίων, το οποίο έχει επηρεάσει τις αποταμιεύσεις εκατοντάδων χιλιάδων επενδυτών και έχει ήδη οδηγήσει σε έρευνες, συλλήψεις και παραίτηση υψηλόβαθμου στελέχους του κυβερνώντος AKP.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν παρενέβη δημόσια, επιχειρώντας να περιορίσει τις επιπτώσεις της υπόθεσης. Ο Τούρκος Πρόεδρος διαβεβαίωσε ότι η οικονομία της χώρας παραμένει ισχυρή, ενώ ξεκαθάρισε ότι όσοι αποδειχθεί πως συμμετείχαν σε πρακτικές χειραγώγησης της αγοράς θα λογοδοτήσουν.
Παράλληλα, ανέφερε ότι η κυβέρνηση εξετάζει μέτρα ώστε να αποτραπεί η επανάληψη αντίστοιχων φαινομένων.
Πώς ξέσπασε η κρίση
Η λεγόμενη «κρίση των funds» ξέσπασε όταν επενδυτικά κεφάλαια υπό τη διαχείριση της Tera Portföy αδυνατούσαν να ικανοποιήσουν αιτήματα επενδυτών για εξαργύρωση των συμμετοχών τους. Η αναταραχή εξαπλώθηκε στη συνέχεια και σε άλλες εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων, προκαλώντας μαζικές απαιτήσεις για αναλήψεις και αναγκάζοντας τις εποπτικές αρχές να παρέμβουν.
Σύμφωνα με στοιχεία της τουρκικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς που επικαλούνται οι Financial Times, περισσότεροι από 450.000 επενδυτές είχαν τοποθετήσεις σε 131 επενδυτικά κεφάλαια συνολικής αξίας περίπου 18 δισ. δολαρίων.
Οι τουρκικές αρχές διερευνούν καταγγελίες για μηχανισμό κατά τον οποίο αγορές μετοχών χαμηλής ρευστότητας οδηγούσαν σε μεγάλη άνοδο των τιμών τους, ενισχύοντας με τη σειρά τους τις εμφανιζόμενες αποδόσεις των funds και προσελκύοντας νέα κεφάλαια. Ο υπουργός Δικαιοσύνης της Τουρκίας έχει παρομοιάσει τον μηχανισμό που διερευνάται με «σχήμα Ponzi».
Παραίτηση στην ηγεσία του AKP
Η υπόθεση απέκτησε έντονη πολιτική διάσταση μετά την παραίτηση της Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά από τη θέση της αναπληρώτριας προέδρου του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης.
Η Καγιά, η οποία έχει διατελέσει υπουργός Οικογένειας, παραιτήθηκε μετά από ισχυρισμούς πολιτικού της αντιπολίτευσης ότι η ίδια και ο σύζυγός της αποκόμισαν εκατομμύρια δολάρια από συναλλαγές σε μετοχές εταιρείας που συνδέεται με την υπόθεση.
Η ίδια δήλωσε ότι υπέβαλε την παραίτησή της στον Ερντογάν ώστε η θέση της να μη γίνει αντικείμενο αντιπαράθεσης κατά τη διάρκεια της έρευνας και να προστατευθεί η ακεραιότητα της διαδικασίας.
Συλλήψεις και έρευνες
Η έρευνα έχει ήδη οδηγήσει στη σύλληψη στελεχών εταιρειών που βρίσκονται στο επίκεντρο της υπόθεσης. Μεταξύ αυτών βρίσκεται ο ιδρυτής της Tera Yatırım, Εμρέ Τεζμέν, καθώς και άλλα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της εταιρείας.
Οι εισαγγελικές αρχές έχουν επίσης προχωρήσει σε δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων στελεχών χρηματοπιστωτικών εταιρειών και εξετάζουν μεταφορές χρημάτων και κρυπτονομισμάτων προς το εξωτερικό.
Ένταλμα σύλληψης εκδόθηκε και για τον Ισκεντέρ Μπαλτζί, μέχρι πρόσφατα ανεξάρτητο μέλος του διοικητικού συμβουλίου εταιρείας που συνδέεται με την υπόθεση. Ο ίδιος παραδόθηκε στις αρχές και υποστηρίζει ότι δεν είχε αρμοδιότητα για την καθημερινή λειτουργία ή τις χρηματιστηριακές συναλλαγές της εταιρείας, ενώ δηλώνει ότι είχε εκφράσει επανειλημμένα την ενόχλησή του για συγκεκριμένες κινήσεις στις τιμές των μετοχών.
Στο μικροσκόπιο και οι εποπτικές αρχές
Το σκάνδαλο προκαλεί παράλληλα ερωτήματα για το κατά πόσον οι τουρκικές εποπτικές αρχές θα μπορούσαν να είχαν παρέμβει νωρίτερα.
Οι Financial Times αναφέρουν ότι επιστολή της Εισαγγελίας της Κωνσταντινούπολης προς την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, τον Φεβρουάριο του 2025, ζητούσε να διερευνηθούν ασυνήθιστες χρηματιστηριακές συναλλαγές. Πρώην υψηλόβαθμο στέλεχος της τουρκικής υπηρεσίας διερεύνησης οικονομικών εγκλημάτων έχει επίσης υποστηρίξει ότι είχε προειδοποιήσει επανειλημμένα για ύποπτες συναλλαγές.
Προσπάθεια περιορισμού των ζημιών
Η κυβέρνηση και οι εποπτικές αρχές επιχειρούν πλέον να αποτρέψουν τη μετάδοση της κρίσης στο ευρύτερο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η İşbank και η κρατική Ziraat Bank έχουν αναλάβει τη διαδικασία ρευστοποίησης των επηρεαζόμενων funds και τη διανομή των εσόδων στους επενδυτές. Η διαδικασία ενδέχεται να διαρκέσει έως και έξι μήνες.
Οι αναταράξεις έχουν ήδη αποτυπωθεί στο Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης. Ο δείκτης BIST-100 υποχώρησε κατά περίπου 2% τη Δευτέρα, διευρύνοντας τις απώλειές του σε σχεδόν 11% από τότε που επιταχύνθηκε η αναταραχή στην αγορά.
Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν καταγράφονται αντίστοιχες ενδείξεις πανικού στην αγορά συναλλάγματος ή μαζικής φυγής Τούρκων καταθετών προς το δολάριο.
Η υπόθεση εξελίσσεται σε δοκιμασία και για την οικονομική πολιτική της Άγκυρας, σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση προσπαθεί να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στις τουρκικές αγορές έπειτα από χρόνια υψηλού πληθωρισμού και πίεσης στα πραγματικά εισοδήματα.
