Η Τουρκία επιταχύνει την αξιοποίηση των στρατηγικής σημασίας κοιτασμάτων σπάνιων ορυκτών στο Εσκίσεχίρ. Προεδρικό διάταγμα προβλέπει διαδικασίες επείγουσας απαλλοτρίωσης σε περιοχές του Εσκισεχίρ, όπου βρίσκεται το δεύτερο μεγαλύτερο κοίτασμα στον κόσμο, με σημαντικές ποσότητες θορίου, βαρίτη, φθορίτη και σπάνιων γαιών.

Η εξέλιξη ανοίγει το δρόμο για τη δημιουργία εκτεταμένων εγκαταστάσεων εξόρυξης και επεξεργασίας, ενώ παράλληλα επαναφέρει τη συζήτηση για τη στρατηγική αξία του κοιτάσματος.

Στην περιοχή του Εσκίσεχίρ λειτουργεί ήδη πιλοτικό εργοστάσιο, το οποίο τέθηκε σε λειτουργία πριν από περίπου τριάμισι χρόνια, με τις τουρκικές αρχές να υποστηρίζουν ότι το κοίτασμα διαθέτει δυναμικότητα έως 694 εκατ. τόνους μεταλλεύματος.

Οι σπάνιες γαίες θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές για την αμυντική βιομηχανία, αλλά και για την παραγωγή ηλεκτρονικών συσκευών, ηλεκτρικών οχημάτων και άλλων τεχνολογικών προϊόντων. Η αυξανόμενη ζήτησή τους έχει ενισχύσει παράλληλα τη γεωπολιτική και στρατηγική τους σημασία.

Απαλλοτρίωση 2,65 εκατ. τετραγωνικών μέτρων

Η Γενική Διεύθυνση Εξόρυξης της Eti Maden πραγματοποιεί από τον Απρίλιο του 2023 εργασίες έρευνας και ανάπτυξης στην περιοχή, όπου εκτός από τις σπάνιες γαίες υπάρχουν και στρατηγικής σημασίας ορυκτά, όπως θόριο, βαρίτης και φθορίτης. Ενώ οι εργασίες στο πιλοτικό εργοστάσιο συνεχίζονται, η τουρκική κυβέρνηση προχώρησε σε απόφαση ταχείας απαλλοτρίωσης για έκταση περίπου 2,65 εκατ. τετραγωνικών μέτρων.

Το σχετικό διάταγμα υπέγραψε ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, και αφορά συνολικά 258 ακίνητα στις περιοχές Μπεϊλίκοβα και Σιβριχισάρ του Εσκισεχίρ.

Το έργο έχει αναλάβει η κρατική Eti Maden, η οποία στη συνέχει θα προκηρύξει δημόσιους διαγωνισμούς για την κατασκευή των εγκαταστάσεων.

Άγνωστο το ύψος της ειδικής χρηματοδότησης

Παρά τη δρομολόγηση της δεύτερης φάσης, δεν έχει γίνει γνωστό το ύψος της δημόσιας χρηματοδότησης που θα διατεθεί ειδικά για τις επενδύσεις στις σπάνιες γαίες. Ο υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ είχε ανακοινώσει στο παρελθόν ότι η Τουρκία θα επενδύσει συνολικά 600 εκατ. δολάρια σε τρία έργα στο Εσκίσεχίρ.

Αμφισβήτηση για το μέγεθος του κοιτάσματος

Παρά τη στρατηγική σημασία που αποδίδεται στο κοίτασμα, ο αριθμός των 694 εκατ. τόνων αποθεμάτων μεταλλεύματος παραμένει αντικείμενο αμφισβήτησης. Σε εργαστήριο για τα στρατηγικά ορυχεία που διοργάνωσε στα τέλη του περασμένου έτους το Επιμελητήριο Μηχανικών Μεταλλείων, είχαν διατυπωθεί προβληματισμοί σχετικά με την έλλειψη επαρκούς διαφάνειας στη διαδικασία ανάπτυξης των σπάνιων γαιών.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερο βάρος καθώς η τοποθεσία παρουσιάζεται στην Τουρκία ως η δεύτερη μεγαλύτερη συγκέντρωση κοιτασμάτων σπάνιων γαιών στον κόσμο μετά την Κίνα.

Στο επίκεντρο και η Κίνα

Το έργο της Μπεϊλίκοβα έχει προκαλέσει πολιτική αντιπαράθεση και στην τουρκική εθνοσυνέλευση, με τον βουλευτή του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, Ντενίζ Γιαβουζγιλμάζ, να κατηγορεί την κυβέρνηση ότι ουσιαστικά παραδίδει στην Κίνα το δεύτερο μεγαλύτερο κοίτασμα σπάνιων γαιών στον κόσμο.

Ο ίδιος έχει υποστηρίξει ότι οι σπάνιες γαίες διαθέτουν στρατηγική αξία ακόμη μεγαλύτερη από εκείνη του χρυσού και των διαμαντιών. Η Eti Maden, από την πλευρά της, έχει διαψεύσει ότι υπάρχει μυστική συμφωνία με κινεζική μεταλλευτική εταιρεία, δηλώνοντας ότι δεν έχει συναφθεί οποιαδήποτε μυστική συμφωνία μεταξύ της τουρκικής εταιρείας και κινεζικής εταιρείας εξόρυξης.

Υπάρχουν, πάντως, και άλλοι επικριτές, οι οποίοι κατηγορούν τον Ταγίπ Ερντογάν ότι επιχειρεί να επιταχύνει την εξόρυξη των στρατηγικής σημασίας ορυκτών και να τα διοχετεύσει σε αμερικανικούς κολοσσούς, υπό την πίεση ή ακόμη και κατόπιν απαίτησης του Ντόναλντ Τραμπ, ενδεχομένως ως μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας με τις ΗΠΑ και ως αντιστάθμισμα για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.