Μια θεωρία που συνδέει την ιδέα της «Τρίτης Ρώμης», το λεγόμενο «Μεγάλο Ισραήλ» και τον διαμελισμό της Τουρκίας κυκλοφορεί τις τελευταίες εβδομάδες με ιδιαίτερη ένταση στα social media και σε εναλλακτικά μέσα της Δύσης.

Την ώθησε ιδιαίτερα πρόσφατη συνέντευξη του Κινέζου-Καναδού σχολιαστή Jiang Xueqin στον περιβόητο Άλεξ Τζόουνς, όπου ισχυρίστηκε ότι οι δύο αφηγήσεις «συγκλίνουν» στον διαμελισμό της Τουρκίας και ότι «είναι πιθανό Ρωσία και Ισραήλ να συνεργαστούν».

Η θεωρία τυγχάνει αποδοχής για όσους πιστεύουν σε εσχατολογικές αναλύσεις. Στηρίζεται όμως σε πραγματικά γεωπολιτικά δεδομένα ή αποτελεί σύνθεση ιδεολογιών και φόβων;

Τι είναι η «Τρίτη Ρώμη»

Η ιδέα ότι η Μόσχα αποτελεί την «Τρίτη Ρώμη» μετά τη Ρώμη και την Κωνσταντινούπολη γεννήθηκε τον 16ο αιώνα, όταν ο μοναχός Φιλόθεος του Πσκοφ έγραψε ότι «δύο Ρώμες έπεσαν, η τρίτη στέκει και τέταρτη δεν θα υπάρξει». Μετά την Άλωση του 1453, η Μόσχα παρουσιάστηκε ως κληρονόμος της ορθόδοξης αυτοκρατορικής παράδοσης. Η ιδέα επανήλθε σε ρωσικούς εθνικιστικούς και ευρασιατικούς κύκλους, όπως ο Αλεξαντρ Ντούκιν, μετά το 1991 και χρησιμοποιείται κατά καιρούς σε ρητορική περί ιστορικής αποστολής της Ρωσίας.

 Ιστορικά, η Ρωσία είχε πραγματικό ενδιαφέρον για τα Στενά και την Κωνσταντινούπολη, ιδιαίτερα τον 19ο αιώνα και στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σήμερα, ωστόσο, η επίσημη ρωσική πολιτική απέναντι στην Τουρκία βασίζεται σε πραγματιστική «ανταγωνιστική συνεργασία» σε επίπεδο ενέργειας, εξοπλισμών και παράλληλου ανταγωνισμού σε Συρία και Καύκασο.

Το «Μεγάλο Ισραήλ»

Η φράση «από τον Νείλο έως τον Ευφράτη» προέρχεται από τη Γένεση και χρησιμοποιείται από ορισμένους θρησκευτικούς σιωνιστές ως πνευματικός ή ιδεολογικός ορίζοντας. Στο παρελθόν εμφανίστηκαν μέγιστες εδαφικές συζητήσεις, ενώ σήμερα χάρτες που κυκλοφορούν σε αραβικά και τουρκικά μέσα παρουσιάζουν εκτεταμένες διεκδικήσεις που περιλαμβάνουν ακόμη και τμήματα της νότιας Τουρκίας.

Η ρητορική αυτή έχει χρησιμοποιηθεί από Ισραηλινούς αξιωματούχους και προκαλεί έντονη αντίδραση στην Άγκυρα. Η πραγματική ισραηλινή στρατηγική, ωστόσο, επικεντρώνεται σε ζώνες ασφαλείας (Γάζα, νότιος Λίβανος, νότια Συρία) και όχι σε σχέδιο κατοχής της Ανατολίας. Το Ισραήλ δεν διαθέτει ούτε τη δημογραφία ούτε τις επιχειρησιακές δυνατότητες για μια τέτοια επιχείρηση, ενώ η Τουρκία παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ με τη δεύτερη μεγαλύτερη στρατιά της Συμμαχίας.

Διαβάστε επίσης: Η θεωρία του «Μεγάλου Ισραήλ»: Από τη Βίβλο στο σήμερα και ο ρόλος της Κύπρου

Το σύνδρομο των Σεβρών

Το βαθύτερο υπόβαθρο της τουρκικής αντίδρασης είναι ιστορικό. Η Συνθήκη των Σεβρών (1920) προέβλεπε διαμελισμό της Ανατολίας. Αν και ανατράπηκε στη Λωζάνη το 1923, ο φόβος ότι εξωτερικές δυνάμεις επιβουλεύονται ξανά την ενότητα της Τουρκίας – το λεγόμενο «σύνδρομο των Σεβρών» – παραμένει ζωντανός στην τουρκική στρατηγική κουλτούρα και αξιοποιείται πολιτικά.Πραγματικοί τουρκικοί φόβοι σήμερα περιλαμβάνουν την προοπτική κουρδικού κρατικού μορφώματος στη Συρία, τον άξονα Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο και την ισραηλινή παρουσία στη Συρία. Αυτά είναι υπαρκτά γεωπολιτικά ζητήματα. Δεν ισοδυναμούν, όμως, με συντονισμένο σχέδιο διαμελισμού.

Η viral εκδοχή και ο Jiang Xueqin

Ο Jiang Xueqin, γνωστός ως «Professor Jiang» στο YouTube κανάλι Predictive History, παρουσίασε τη θεωρία ως σχεδόν αναπόφευκτη σύγκλιση. Στην πραγματικότητα δεν είναι καθηγητής πανεπιστημίου, αλλά εκπαιδευτικός λυκείου στο Πεκίνο με πτυχίο Αγγλικής Φιλολογίας από το Yale. Έχει κερδίσει δημοσιότητα χάρη σε ορισμένες επιτυχημένες προβλέψεις, ωστόσο οι αναλύσεις του συχνά συνδυάζουν ιστορικά μοτίβα με εσχατολογία και συνωμοσιολογικά στοιχεία (Illuminati, Ελευθεροτέκτονες κ.ά.), κάτι που θολώνει, κατά πολλούς, την αξιοπιστία τους ως σοβαρής γεωπολιτικής ανάλυσης.

Τι λένε τα δεδομένα

Ρωσία και Ισραήλ δεν αποτελούν στρατηγικό άξονα εναντίον της Τουρκίας.

Η Μόσχα διατηρεί σημαντικούς οικονομικούς και ενεργειακούς δεσμούς με την Άγκυρα, ενώ το Ισραήλ αντιμετωπίζει την Τουρκία κυρίως ως περιφερειακό ανταγωνιστή στη Συρία και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η πραγματική ένταση αφορά τον ανταγωνισμό επιρροής, όχι σχέδιο διαμελισμού ενός κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ.

Η θεωρία λειτουργεί περισσότερο ως αφηγηματική σύγκλιση τριών υπαρκτών στοιχείων:

της ρωσικής αυτοκρατορικής μνήμης,της ισραηλινής θρησκευτικής-εθνικής ρητορικής,και του τουρκικού ιστορικού τραύματος των Σεβρών.

Αυτά τα στοιχεία υπάρχουν. Η μετατροπή τους σε ενιαίο, μυστικό σχέδιο διαμελισμού δεν τεκμηριώνεται στην παρούσα φάση από τα διαθέσιμα γεωπολιτικά δεδομένα.

Προπαγάνδα και στρατηγικός σχεδιασμός 

Η συζήτηση γύρω από την «Τρίτη Ρώμη» και το «Μεγάλο Ισραήλ» αποκαλύπτει περισσότερο τους φόβους και τις ιδεολογίες που διαμορφώνουν τις αντιλήψεις των παικτών της περιοχής, παρά ένα συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο.  Ο ανταγωνισμός Τουρκίας–Ισραήλ στη Συρία και στην Ανατολική Μεσόγειο είναι πραγματικός και εντεινόμενος. Ο διαμελισμός της Τουρκίας παραμένει, με βάση τα σημερινά δεδομένα, σενάριο που ανήκει περισσότερο στη σφαίρα της ιδεολογίας και της προπαγάνδας παρά στον χώρο του ρεαλιστικού στρατηγικού σχεδιασμού.

Διαβάστε επίσης:  Γκάλαντ: Η προειδοποίηση Γκάλαντ για Ερντογάν και o ρόλος Κύπρου–Ελλάδας