Το τουρκικό κοινοβούλιο ενέκρινε τη Δευτέρα (10/8) νομοσχέδιο που προβλέπει περιορισμένη αμνηστία και σειρά νομικών διευκολύνσεων για μέλη του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), σηματοδοτώντας ένα από τα σημαντικότερα μέχρι σήμερα βήματα της διαδικασίας που αποσκοπεί στον τερματισμό της πολύχρονης ένοπλης σύγκρουσης.
Το νομοσχέδιο εγκρίθηκε με 468 ψήφους υπέρ, 88 κατά και έξι αποχές, εξασφαλίζοντας τη στήριξη του κυβερνώντος AKP του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, του εθνικιστικού MHP και του φιλοκουρδικού DEM.
Οι νέες ρυθμίσεις παρέχουν νομική προστασία σε πρώην μαχητές που δεν έχουν διαπράξει σοβαρά εγκλήματα, ενώ επιτρέπουν την αναστολή ποινών για ορισμένους καταδικασθέντες για συμμετοχή στο PKK. Βασικός στόχος είναι να δημιουργηθεί το νομικό πλαίσιο για την επιστροφή στην πολιτική ζωή όσων καταθέσουν τα όπλα και πληρούν τις προϋποθέσεις.
Σύμφωνα με βουλευτές, σε πρώτη φάση οι ρυθμίσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην αποφυλάκιση περίπου 3.500 κρατουμένων που συνδέονται με το PKK.
Το νομοσχέδιο
Αναστολή υποθέσεων για έως και δέκα χρόνια
Το νομοσχέδιο αποτελείται από 12 άρθρα και καθορίζει τη διαδικασία αφοπλισμού και επανένταξης μελών της οργάνωσης.
Προβλέπει, μεταξύ άλλων, την αναστολή ορισμένων ποινών φυλάκισης, καθώς και την αναβολή εν εξελίξει ερευνών και δικαστικών διαδικασιών για διάστημα πέντε ή δέκα ετών, ανάλογα με τη βαρύτητα των αδικημάτων.
Εφόσον τα πρόσωπα που θα υπαχθούν στις ρυθμίσεις δεν διαπράξουν νέο αδίκημα σχετιζόμενο με τρομοκρατία κατά τη συγκεκριμένη περίοδο, οι υποθέσεις τους θα μπορούν να αρχειοθετηθούν και οι σχετικές ποινές να θεωρηθούν εκτιθείσες.
Από τις ευεργετικές διατάξεις εξαιρούνται όσοι έχουν καταδικαστεί για σοβαρά εγκλήματα, όπως εκ προθέσεως ανθρωποκτονίες, καθώς και συγκεκριμένες κατηγορίες ισοβιτών.
Εκτός ρυθμίσεων ο Οτζαλάν
Το νομοσχέδιο δεν μεταβάλλει το καθεστώς του 77χρονου Αμπντουλάχ Οτζαλάν, ιδρυτή του PKK, ο οποίος βρίσκεται φυλακισμένος στο Ιμραλί από το 1999.
Ο αντιπρόεδρος της Τουρκίας Τζεβντέτ Γιλμάζ είχε ξεκαθαρίσει ότι η περίπτωση Οτζαλάν «δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής αυτού του νόμου», αφήνοντας ωστόσο ανοικτό το ενδεχόμενο ο φυλακισμένος Κούρδος ηγέτης να συνεχίσει να διαδραματίζει ρόλο στην ειρηνευτική διαδικασία.
Η εφαρμογή των μέτρων δεν θα είναι άμεση. Προϋπόθεση αποτελεί η επιβεβαίωση από το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας της Τουρκίας ότι το PKK έχει διαλυθεί και έχει παραδώσει τα όπλα του. Μετά τη δημοσίευση της σχετικής απόφασης στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, όσοι επιθυμούν να επωφεληθούν από τις ρυθμίσεις θα έχουν περιθώριο έξι μηνών για να υποβάλουν αίτηση.
Παράλληλα προβλέπεται η δημιουργία υπουργικών και κοινοβουλευτικών επιτροπών που θα παρακολουθούν την πορεία του αφοπλισμού και της επανένταξης.
Αντιδράσεις για «αμνηστία»
Η συζήτηση στην τουρκική Εθνοσυνέλευση διεξήχθη σε υψηλούς τόνους, με την κυβέρνηση να επιμένει ότι δεν πρόκειται για γενική αμνηστία.
Ο βουλευτής του εθνικιστικού İYİ Τουρχάν Τσομέζ επέκρινε την κυβέρνηση, διερωτώμενος πώς είναι δυνατόν να διεξάγονται διαπραγματεύσεις με πρόσωπα που η Άγκυρα χαρακτηρίζει τρομοκράτες, ενώ υπενθύμισε προηγούμενες κυβερνητικές διαβεβαιώσεις περί άνευ όρων παράδοσης των όπλων.
Από την άλλη πλευρά, υποστηρικτές της πρωτοβουλίας υπογράμμισαν ότι αποτελεί ευκαιρία για τον τερματισμό μιας σύγκρουσης που διαρκεί περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες.
Η Γκιουλιστάν Κιλίτς Κοτσιγίτ του DEM δήλωσε ότι ο λαός της Τουρκίας, έχοντας πληρώσει βαρύ τίμημα επί χρόνια, έχει πλέον την ευκαιρία να εδραιώσει την ειρήνη και να οικοδομήσει τη δημοκρατία. Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι το νομοσχέδιο παρουσιάζει ελλείψεις που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν.
PKK: «Πρώτο βήμα, αλλά με σοβαρές ελλείψεις»
Η πλευρά του PKK αντέδρασε θετικά αλλά με σημαντικές επιφυλάξεις. Σε δήλωση που μεταδόθηκε από το πρακτορείο ANF, το οποίο πρόσκειται στην οργάνωση, η νομοθεσία χαρακτηρίζεται ως μια «αρχή» για την επίλυση των εκκρεμών ζητημάτων, αλλά ταυτόχρονα γίνεται λόγος για «σοβαρές ελλείψεις και αδυναμίες».
Κεντρικό αίτημα παραμένει η απελευθέρωση του Οτζαλάν. Η οργάνωση υποστηρίζει ότι η ειρηνευτική διαδικασία μπορεί να προχωρήσει ουσιαστικά μόνο εφόσον ο ιδρυτής της μπορεί να «ζει και να εργάζεται ελεύθερα».
Παράλληλα, εκφράζει ενστάσεις επειδή το νομοσχέδιο δεν ικανοποιεί ευρύτερα αιτήματα για δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις και κουρδικά δικαιώματα. Προειδοποιεί μάλιστα ότι οι μαχητές δεν θα παραδώσουν τα όπλα και δεν θα επιστρέψουν στην Τουρκία εάν θεωρούν ότι κινδυνεύουν να διωχθούν εκ νέου για τις πολιτικές τους απόψεις ή τη συμμετοχή τους σε οργανώσεις.
Από την έκκληση Οτζαλάν στη νομοθετική ρύθμιση
Η νέα νομοθεσία αποτελεί το πλέον συγκεκριμένο βήμα της Άγκυρας από τον Φεβρουάριο του 2025, όταν ο Οτζαλάν κάλεσε το PKK να καταθέσει τα όπλα και να διαλυθεί.
Τον Μάιο του 2025 η οργάνωση ανακοίνωσε τη διάλυσή της και δύο μήνες αργότερα μαχητές της συμμετείχαν σε συμβολική τελετή καταστροφής όπλων στα βουνά του βόρειου Ιράκ.
Η νέα διαδικασία είχε αρχίσει να διαμορφώνεται ήδη από τον Οκτώβριο του 2024, όταν ο ηγέτης του MHP Ντεβλέτ Μπαχτσελί, παρά τη διαχρονικά σκληρή γραμμή του έναντι του PKK, πρότεινε αιφνιδιαστικά να δοθεί στον Οτζαλάν η δυνατότητα να απευθυνθεί στην Εθνοσυνέλευση και να ζητήσει τη διάλυση της οργάνωσης.
Το PKK ξεκίνησε την ένοπλη δράση του το 1984 και χαρακτηρίζεται τρομοκρατική οργάνωση από την Τουρκία, τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η σύγκρουση έχει προκαλέσει περισσότερους από 40.000 θανάτους, αφήνοντας βαθύ πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα, ιδιαίτερα στη νοτιοανατολική Τουρκία.
Παρά τη σημασία του νέου νόμου, παραμένουν ανοικτά τα δυσκολότερα πολιτικά ζητήματα: το μέλλον του Οτζαλάν, η διεύρυνση των πολιτικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων των Κούρδων και ενδεχόμενες αλλαγές στην τουρκική αντιτρομοκρατική νομοθεσία.
