Οι εικόνες θυμίζουν περισσότερο ηφαιστειακή έκρηξη παρά μια συνηθισμένη δασική πυρκαγιά. Ένα τεράστιο, σκοτεινό νέφος υψώνεται πάνω από τις φλόγες, φτάνοντας σε μεγάλο ύψος. Ωστόσο, δεν πρόκειται απλώς για μια πυκνή στήλη καπνού.

Το φαινόμενο ονομάζεται πυροσωρειτομελανίας (pyrocumulonimbus ή pyroCb) και αποτελεί ένα καταιγιδοφόρο νέφος που δημιουργείται από την ίδια τη φωτιά. Η εμφάνισή του μπορεί να αλλάξει ριζικά τη συμπεριφορά μιας πυρκαγιάς, καθιστώντας την ακόμη πιο επικίνδυνη και απρόβλεπτη.

Το ενδιαφέρον των επιστημόνων έχει στραφεί εκ νέου στο φαινόμενο, καθώς μεγάλες πυρκαγιές σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία εξελίσσονται υπό συνθήκες έντονου καύσωνα, παρατεταμένης ξηρασίας και ισχυρών ανέμων. Στη νοτιοδυτική Γαλλία, οι πυροσβεστικές αρχές έκαναν λόγο για ένα πρωτοφανές πυρομετεωρολογικό φαινόμενο πάνω από τη μεγάλη πυρκαγιά της Ζιρόντ.

Τι είναι το «σύννεφο φωτιάς»;

Μια μεγάλη πυρκαγιά απελευθερώνει τεράστια ποσά θερμότητας. Ο υπέρθερμος αέρας, μαζί με τον καπνό, τη στάχτη και την υγρασία που απελευθερώνει η καύση της βλάστησης, ανυψώνεται με μεγάλη ταχύτητα, δημιουργώντας ένα ισχυρό ανοδικό ρεύμα.

Καθώς η στήλη αυτή ανεβαίνει, η θερμοκρασία και η ατμοσφαιρική πίεση μειώνονται, με αποτέλεσμα οι υδρατμοί να συμπυκνώνονται και να σχηματίζεται αρχικά ένας πυροσωρείτης (pyrocumulus). Σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, πρόκειται για ένα νέφος που δημιουργείται όταν η θερμότητα της πυρκαγιάς προκαλεί έντονες ανοδικές κινήσεις του αέρα.

Εάν η πυρκαγιά είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη, η ατμόσφαιρα ασταθής και υπάρχει επαρκής υγρασία στα ανώτερα στρώματα, ο πυροσωρείτης μπορεί να εξελιχθεί σε πυροσωρειτομελανία, δηλαδή σε μια καταιγίδα που γεννιέται μέσα από τη στήλη καπνού της φωτιάς.

Η NASA έχει παρομοιάσει αυτά τα νέφη με «δράκους που αναπνέουν φωτιά», καθώς μπορούν να δημιουργήσουν κεραυνούς, χαλαζόπτωση και εξαιρετικά ισχυρούς ανέμους.

Σε ποιο ύψος μπορούν να φτάσουν;

Οι πυροσωρειτομελανίες μπορούν να αναπτυχθούν σε ύψος 10 έως 15 χιλιομέτρων, ενώ στις πιο ακραίες περιπτώσεις διαπερνούν την τροπόπαυση και διοχετεύουν καπνό απευθείας στη στρατόσφαιρα.

Λειτουργούν σαν γιγαντιαίες καμινάδες, μεταφέροντας αιθάλη, σωματίδια και αέρια πολύ ψηλότερα από ό,τι μια συνηθισμένη πυρκαγιά. Έτσι, ο καπνός μπορεί να παραμείνει στην ατμόσφαιρα για μήνες και να μεταφερθεί σε αποστάσεις χιλιάδων χιλιομέτρων.

Γιατί θεωρούνται τόσο επικίνδυνα;

Ο σημαντικότερος κίνδυνος προέρχεται από τους ανέμους που δημιουργεί το ίδιο το νέφος.

Η έντονη άνοδος του θερμού αέρα αναγκάζει αέριες μάζες από τη γύρω περιοχή να κατευθυνθούν προς τη φωτιά. Ταυτόχρονα, τα καθοδικά ρεύματα του νέφους μπορούν να φτάσουν στο έδαφος και να εξαπλωθούν προς διαφορετικές κατευθύνσεις.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα απότομες και συχνά απρόβλεπτες μεταβολές στην ένταση και τη διεύθυνση του ανέμου. Έτσι, το πύρινο μέτωπο μπορεί να επιταχυνθεί, να αλλάξει πορεία ή να δημιουργήσει νέες εστίες, αιφνιδιάζοντας ακόμη και τις πιο έμπειρες πυροσβεστικές δυνάμεις.

Παράλληλα, το νέφος μπορεί να μεταφέρει αναμμένα υλικά σε μεγάλες αποστάσεις, προκαλώντας νέες αναζωπυρώσεις, ενώ σε ακραίες περιπτώσεις είναι δυνατόν να σχηματιστούν ακόμη και πυροστρόβιλοι.

Η εμφάνιση ενός pyroCb αποτελεί σαφή ένδειξη ότι η πυρκαγιά έχει εισέλθει σε φάση ακραίας και ιδιαίτερα επικίνδυνης συμπεριφοράς.

Μπορούν να προκαλέσουν νέες πυρκαγιές;

Ναι. Όπως και οι συνηθισμένοι σωρειτομελανίες, έτσι και οι πυροσωρειτομελανίες αποκτούν ισχυρό ηλεκτρικό φορτίο και μπορούν να παράγουν αστραπές και κεραυνούς.

Οι κεραυνοί ενδέχεται να πέσουν αρκετά χιλιόμετρα μακριά από την αρχική εστία, προκαλώντας νέες πυρκαγιές σε περιοχές που δεν έχουν ακόμη επηρεαστεί από τις φλόγες. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένας επικίνδυνος φαύλος κύκλος: η φωτιά γεννά καταιγίδα και η καταιγίδα μπορεί να προκαλέσει νέες φωτιές.

Διαβάστε επίσης: Πύρινος εφιάλτης σε Γαλλία και Ισπανία – Πάνω από 360.000 εκκενώσεις (ΒΙΝΤΕΟ)

Φέρνουν βροχή;

Παρότι ένα pyroCb μπορεί να προκαλέσει βροχόπτωση, αυτή συνήθως δεν είναι αρκετή για να περιορίσει την πυρκαγιά.

Τα σωματίδια του καπνού ευνοούν τον σχηματισμό πολλών μικρών σταγονιδίων, τα οποία δυσκολεύονται να ενωθούν ώστε να δημιουργήσουν ισχυρή βροχή. Επιπλέον, όταν η ατμόσφαιρα κοντά στο έδαφος είναι ιδιαίτερα ξηρή, μεγάλο μέρος της βροχής εξατμίζεται πριν φτάσει στις φλόγες.

Η εξάτμιση αυτή μπορεί να ψύξει απότομα τον αέρα, ενισχύοντας τα καθοδικά ρεύματα και προκαλώντας ισχυρές ριπές ανέμου που επιταχύνουν την εξάπλωση της φωτιάς.

Είναι νέο φαινόμενο;

Οι πυροσωρειτομελανίες δεν αποτελούν νέο φαινόμενο. Έχουν καταγραφεί εδώ και δεκαετίες σε περιοχές όπου εκδηλώνονται μεγάλες δασικές πυρκαγιές, όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία.

Ιδιαίτερα εντυπωσιακές ήταν οι πυροκαταιγίδες που δημιουργήθηκαν κατά τις καταστροφικές πυρκαγιές της Αυστραλίας το 2019–2020, μεταφέροντας καπνό μέχρι τη στρατόσφαιρα. Αντίστοιχα φαινόμενα έχουν παρατηρηθεί και στις μεγάλες πυρκαγιές της Καλιφόρνιας, ενώ επιστημονικές καταγραφές έχουν εντοπίσει εκατοντάδες περιστατικά παγκοσμίως την περίοδο 2013–2023.

Η σχέση με την κλιματική κρίση

Η κλιματική αλλαγή δεν προκαλεί άμεσα τη δημιουργία πυροσωρειτομελανιών. Ωστόσο, αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες να συνυπάρξουν οι συνθήκες που ευνοούν την εμφάνισή τους: παρατεταμένοι καύσωνες, έντονη ξηρασία, αφυδατωμένη βλάστηση και ολοένα μεγαλύτερες και θερμότερες πυρκαγιές.

Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός επισημαίνει ότι οι υψηλότερες θερμοκρασίες και οι ξηρότερες κλιματικές συνθήκες αυξάνουν τον κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιών και επιμηκύνουν την αντιπυρική περίοδο σε πολλές περιοχές του πλανήτη.

Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, καθώς τα ακραία περιστατικά πυρκαγιών γίνονται συχνότερα, είναι πιθανό να αυξηθούν και τα επεισόδια δημιουργίας πυροσωρειτομελανιών τις επόμενες δεκαετίες, καθιστώντας τη διαχείριση των μεγάλων πυρκαγιών ακόμη πιο σύνθετη και απαιτητική.

Πηγή: Η Καθημερινή