Η νέα ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, «The Odyssey», προκάλεσε κύμα θαυμασμού αλλά και επικρίσεων στην Τουρκία, όπως και σε πολλές άλλες χώρες.  Σε ανάλυσή του με τίτλο «Οι Τούρκοι που εκδικήθηκαν την Τροία» (The Turks who avenged Troy), ο Τούρκος δημοσιογράφος Ragıp Soylu υποστηρίζει ότι η ταύτιση της σύγχρονης Τουρκίας με την αρχαία Τροία αποτελεί διαχρονικό στοιχείο της τουρκικής ιστορικής αφήγησης, από τον Μωάμεθ τον Πορθητή μέχρι τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ. Με αφορμή τη νέα ταινία, ο Soylu εξετάζει πώς η  ιδέα της Τροίας εξακολουθεί να κατέχει ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη και την πολιτική σκέψη της Τουρκίας.

Υποστηρίζει πως στην τουρκική ιστορική συνείδηση θεωρείται πλέον ευρέως αποδεκτό ότι ο Ατατούρκ ταύτιζε τη σύγχρονη Τουρκία με την Τροία. Μετά τη Μάχη του Ντουμλουπινάρ, στις 30 Αυγούστου 1922, όταν οι τουρκικές δυνάμεις ανάγκασαν τον ελληνικό στρατό να υποχωρήσει προς το Αιγαίο, ο Ατατούρκ φέρεται να είπε στους διοικητές του: «Τώρα εκδικήθηκα τον Έκτορα.» Ο Έκτορας ήταν ο Τρώας πρίγκιπας που σκοτώθηκε σε μονομαχία από τον Αχιλλέα.

Γιατί ο Ατατούρκ ταύτιζε τους Τρώες με τους Τούρκους;

Ο Τούρκος ακαδημαϊκός Naim Babüroğlu υποστηρίζει ότι υπάρχουν εντυπωσιακές ομοιότητες ανάμεσα στον Τρωικό Πόλεμο και στα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στην Τουρκία κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. «Στον Τρωικό Πόλεμο οι Αχαιοί επιτέθηκαν από τη Δύση. Στην Καλλίπολη οι Βρετανοί και οι Γάλλοι επιτέθηκαν επίσης από τη Δύση και από τη θάλασσα.»

Και προσθέτει: «Στην Τροία, αρχηγός των Αχαιών ήταν ο Αγαμέμνονας. Στα Δαρδανέλλια, ένα από τα βρετανικά πολεμικά πλοία ονομαζόταν επίσης "Agamemnon". Ο Ατατούρκ είχε διαβάσει την Ιλιάδα. Τρεις χιλιάδες χρόνια μετά την Τροία, το 1915, ο Μουσταφά Κεμάλ σταμάτησε τις συμμαχικές δυνάμεις που επιτέθηκαν στα Δαρδανέλλια.»

Οι Σύμμαχοι επικαλούνταν επίσης την Τροία

Σύμφωνα με τον Soylu, o Ατατούρκ δεν ήταν ο μόνος που χρησιμοποιούσε συμβολισμούς της Τροίας.

Στο βιβλίο της «Gallipoli, Anzacs and the Great War», η Αυστραλή ιστορικός Sarah Midford υποστηρίζει ότι και οι βρετανικές και αυστραλονεοζηλανδικές δυνάμεις (ANZAC) αναγνώριζαν αρκετές ομοιότητες ανάμεσα στον Τρωικό Πόλεμο και την εκστρατεία της Καλλίπολης.

Όπως σημειώνει, και στις δύο περιπτώσεις συμμετείχαν στρατοί από πολλές περιοχές που ενώθηκαν σε μία δύναμη, οι επιτιθέμενοι ήταν εισβολείς, οι συγκρούσεις οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο, ενώ και στις δύο περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκε ένας «Δούρειος Ίππος».

Στην Καλλίπολη, ο λεγόμενος «Δούρειος Ίππος των Συμμάχων» ήταν το πλοίο River Clyde, το οποίο προσάραξε σκόπιμα στις 25 Απριλίου 1915, μεταφέροντας έως και 2.000 στρατιώτες με σκοπό έναν αιφνιδιαστικό βομβαρδισμό των οθωμανικών δυνάμεων. Η επιχείρηση απέτυχε και εγκαταλείφθηκε, αφού μεγάλος αριθμός – κυρίως Ιρλανδών – στρατιωτών σκοτώθηκε ή τραυματίστηκε.

Από τον Μωάμεθ τον Πορθητή μέχρι την Αναγέννηση

O Soylu αναφέρει πως η σύνδεση των Τούρκων με τους Τρώες, σύμφωνα με ακαδημαϊκές έρευνες, δεν αποτελεί σύγχρονη επινόηση.

Ορισμένοι Ιταλοί ουμανιστές υποστήριζαν ότι οι Τούρκοι κατάγονταν από την Τροία. Ο επικός ποιητής Giovanni Mario Filelfo παρουσίαζε μάλιστα την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τον Μωάμεθ Β΄ ως εκδίκηση απέναντι στους Έλληνες για την καταστροφή της Τροίας.

Όπως σημειώνει ο Soylu, σύμφωνα με τον ιστορικό Erhan Afyoncu στο βιβλίο του «Η Εκδίκηση της Τροίας» (Truva'nın İntikamı) , ο οποίος θεωρείται προσκείμενος στον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η θεωρία της τρωικής καταγωγής των Τούρκων απαντά ήδη σε χρονικά του 7ου και του 12ου αιώνα.

Σύμφωνα με αυτά, μετά την πτώση της Τροίας οι Φράγκοι εγκαταστάθηκαν αρχικά στην Παννονία και στη συνέχεια στη Ρηνανία, ενώ οι Τούρκοι κατευθύνθηκαν προς τις σκυθικές περιοχές.

«Οι Τούρκοι εκδικήθηκαν την Τροία»

Ο Soylu παραπέμπει επίσης στη κλασσική μελέτη του ιστορικού Terence Spencer Σ«Turks and Trojans in the Renaissance», όπου γράφει: «Μια ακόμη πιο παράξενη αντίληψη, που αναπτύχθηκε τον 15ο αιώνα και ήταν διαδεδομένη τον 16ο, ήταν ότι η τουρκική κατάκτηση της Ελλάδας αποτελούσε κατά κάποιο τρόπο εκδίκηση για την ελληνική καταστροφή της Τροίας δυόμισι χιλιάδες χρόνια νωρίτερα.»

Ο Spencer σημειώνει ακόμη: «Η ταύτιση των Τούρκων με τους Τρώες ήταν ελκυστική. Οι Τρώες υπήρξαν ισχυρό έθνος στη Μικρά Ασία και οι Τούρκοι κυβερνούσαν την ίδια περιοχή για μεγάλο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, η ονομασία των Τρώων που είχε καθιερώσει ο Βιργίλιος ήταν "Teucri", γεγονός που επέτρεπε εύκολα τη σύνδεσή της με το λατινικό "Turci" ή το ιταλικό "Turchi".»

Ο Μωάμεθ στην Τροία

Σύμφωνα με τον Afyoncu, μετά την κατάκτηση της Λέσβου το 1462, ο Μωάμεθ ο Πορθητής επισκέφθηκε τα ερείπια της Τροίας κοντά στα Δαρδανέλλια.

Εξέτασε τα ερείπια της πόλης, αναζήτησε τους τάφους του Αχιλλέα και άλλων ηρώων και εξέφρασε τον θαυμασμό του για τους ήρωες του Τρωικού Πολέμου που εξυμνεί ο Όμηρος.

Ο ιστορικός του Μωάμεθ, Κριτόβουλος, καταγράφει ότι ο σουλτάνος στάθηκε ανάμεσα στα ερείπια και δήλωσε:

«Ο Θεός με διατήρησε μέχρι σήμερα ως σύμμαχο αυτής της πόλης και του λαού της. Νικήσαμε τους εχθρούς αυτής της πόλης και καταλάβαμε την πατρίδα τους. Ήταν οι Έλληνες, οι Μακεδόνες, οι Θεσσαλοί και οι Μωραΐτες που κατέστρεψαν αυτόν τον τόπο. Παρά τους πολλούς αιώνες που πέρασαν, πήραμε εκδίκηση από τους απογόνους τους για τα κακά που επανειλημμένα διέπραξαν εναντίον εμάς των Ασιατών.»