Το ερώτημα για το ποιος θα επικρατήσει στη νέα εποχή του οικονομικού προστατευτισμού θέτουν οι Financial Times σε άρθρο με τίτλο «Who will win the war of neo-mercantilists?» («Ποιος θα κερδίσει τον πόλεμο των νεο-μερκαντιλιστών;»).

Η βρετανική οικονομική εφημερίδα εξετάζει την επιστροφή των μεγάλων δυνάμεων σε πολιτικές κρατικής παρέμβασης, δασμών και προστασίας της εγχώριας παραγωγής, υποστηρίζοντας ότι το μοντέλο της παγκοσμιοποίησης και του ελεύθερου εμπορίου υποχωρεί μπροστά σε μια νέα γεωοικονομική πραγματικότητα.

Τι είναι ο νεο-μερκαντιλισμός

Ο νεο-μερκαντιλισμός αποτελεί τη σύγχρονη εκδοχή του ιστορικού μερκαντιλισμού των 16ου έως 18ου αιώνα. Βασίζεται στην αντίληψη ότι τα κράτη πρέπει να ενισχύουν την οικονομική τους ισχύ μέσω εμπορικών πλεονασμάτων, δασμών, επιδοτήσεων και προστασίας στρατηγικών βιομηχανιών.

Σε αντίθεση με το φιλελεύθερο μοντέλο των τελευταίων δεκαετιών, η νέα αυτή προσέγγιση αντιμετωπίζει το διεθνές εμπόριο ως πεδίο ανταγωνισμού, όπου η οικονομική ισχύς συνδέεται άμεσα με την εθνική ασφάλεια, την τεχνολογική υπεροχή και τη γεωπολιτική επιρροή.

Οι βασικοί πρωταγωνιστές

Οι Financial Times επισημαίνουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, έχουν υιοθετήσει μια ιδιαίτερα επιθετική εμπορική πολιτική, με υψηλούς δασμούς –κυρίως απέναντι στην Κίνα–, επαναφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων στις ΗΠΑ και αυστηρότερους περιορισμούς σε κρίσιμους τομείς όπως οι ημιαγωγοί και η ενέργεια.

Από την άλλη πλευρά, η Κίνα συνεχίζει να στηρίζει εκτεταμένα τις βιομηχανίες της μέσω κρατικών επιδοτήσεων, επιδιώκοντας να διατηρήσει την κυριαρχία της στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και να ενισχύσει τα εμπορικά της πλεονάσματα.

Παράλληλα, τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και η Ινδία εφαρμόζουν πολιτικές που ενισχύουν τη βιομηχανική τους βάση και προωθούν τη στρατηγική αυτονομία, γεγονός που αντανακλά μια ευρύτερη διεθνή τάση απομάκρυνσης από το μοντέλο της πλήρους απελευθέρωσης του εμπορίου.

Γιατί επιστρέφει ο προστατευτισμός

Σύμφωνα με την ανάλυση, η ενίσχυση αυτών των πολιτικών οφείλεται στις αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις, στις ανησυχίες για την εθνική ασφάλεια, στις διαταραχές των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού μετά την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και στην επιθυμία των κυβερνήσεων να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο σε κρίσιμους οικονομικούς τομείς.

Ποιος θα είναι ο νικητής;

Οι Financial Times δεν επιχειρούν να δώσουν μια οριστική απάντηση στο ερώτημα του τίτλου τους. Αντίθετα, επισημαίνουν ότι η έκβαση αυτής της οικονομικής αντιπαράθεσης θα επηρεάσει την παγκόσμια ανάπτυξη, τον πληθωρισμό, τις τιμές των προϊόντων, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις μικρότερες οικονομίες που εξαρτώνται από το διεθνές εμπόριο.

Οι επιπτώσεις για Κύπρο και Ευρώπη

Για την Κύπρο, ως μικρή και ανοιχτή οικονομία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ενίσχυση του προστατευτισμού δημιουργεί νέες προκλήσεις. Ενδεχόμενη κλιμάκωση των εμπορικών εντάσεων θα μπορούσε να επηρεάσει το εξωτερικό εμπόριο, τις ναυτιλιακές υπηρεσίες, τις ξένες επενδύσεις, αλλά και το κόστος της ενέργειας και των καταναλωτικών αγαθών.

Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατήρηση των ανοιχτών αγορών και στην προστασία στρατηγικών τομέων της οικονομίας της, διαμορφώνοντας μια κοινή στάση απέναντι στις αυξανόμενες γεωοικονομικές πιέσεις.