H δικαστική απόφαση που ακύρωσε το συνέδριο του 2023 και απομάκρυνε την ηγεσία του κύριου κόμματος της τουρκικής αντιπολίτευσης, του Κεμαλικού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (CHP), έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και βαθιά πολιτική κρίση στην Τουρκία. Οι εικόνες με δυνάμεις καταστολής να εισβάλλουν στα γραφεία του κόμματος με δακρυγόνα και πλαστικές σφαίρες, στελέχη να οχυρώνονται στο εσωτερικό και υποστηρικτές να καταγγέλλουν «δικαστικό πραξικόπημα», ενίσχυσαν το αίσθημα αγανάκτησης στην κοινωνία, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων γενιών.

Η υπόθεση, που αρχικά παρουσιαζόταν ως εσωκομματική νομική διαμάχη, εξελίσσεται πλέον σε ευρύτερη σύγκρουση γύρω από τη δημοκρατική νομιμοποίηση, τη λειτουργία των θεσμών και το κατά πόσον η πολιτική εξουσία στην Τουρκία εξακολουθεί να στηρίζεται στη λαϊκή συναίνεση ή επιβάλλεται μέσω κρατικών και δικαστικών μηχανισμών.

Απώτερος στόχος της ισλαμικής κυβέρνησης Ερντογάν – ΑKP είναι να αποδυναμωθούν δημοφιλείς προσωπικότητες της αντιπολίτευσης, όπως ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου και ο δήμαρχος Άγκυρας, Μανσούρ Γιαβάς, οι οποίοι θεωρούνται ισχυροί πιθανοί αντίπαλοι του Ερντογάν σε προεδρικές εκλογές. Στο πλαίσιο αυτό, Τούρκοι αναλυτές εκτιμούν ότι η δικαστική παρέμβαση στο CHP δεν αποτελεί ένδειξη ισχύος του Ερντογάν, αλλά σημάδι ανησυχίας για τη φθίνουσα λαϊκή απήχηση του κυβερνώντος στρατοπέδου. Προειδοποιούν, μάλιστα, ότι η υπονόμευση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και η πολιτική αβεβαιότητα ενδέχεται να επιβαρύνουν περαιτέρω την ήδη ευάλωτη τουρκική οικονομία.

Κρίση χρέους σε εξέλιξη

Η τουρκική λίρα δέχεται νέες ισχυρές πιέσεις τον Μάιο 2026, κυρίως λόγω του ενεργειακού σοκ από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και τις διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ. Η απότομη άνοδος της τιμής του πετρελαίου (πάνω από $110-120 το βαρέλι) επιβάρυνε δραστικά το εισαγωγικό κόστος της ενεργοβόρου τουρκικής οικονομίας, αυξάνοντας τον πληθωρισμό και το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών.

Στις 26 Μαΐου το δολάριο ξεπέρασε τις 45,9 τουρκικές λίρες, ενώ η Κεντρική Τράπεζα έχει δαπανήσει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε παρεμβάσεις - πωλήσεις συναλλάγματος και χρυσού - για να συγκρατήσει την πτώση. Ο υψηλός πληθωρισμός (πάνω από 32% τον Απρίλιο), το ενεργειακό σοκ από τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή και οι πολιτικές αβεβαιότητες έχουν εντείνει την πίεση. Παρόλο που τα επιτόκια παραμένουν υψηλά (37%), η τράπεζα χρησιμοποιεί πρόσθετα εργαλεία ρευστότητας, ενώ οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι παρεμβάσεις δεν είναι βιώσιμες μακροπρόθεσμα. Οι αγορές έχουν σταθεροποιηθεί κάπως μετά τις έντονες διακυμάνσεις του Μαρτίου-Απριλίου, αλλά η λίρα παραμένει κοντά σε ιστορικά χαμηλά. Οικονομολόγοι χαρακτηρίζουν την κατάσταση «ελεγχόμενη φθορά» παρά πλήρη κρίση, όμως η εξάντληση αποθεμάτων και η δημοσιονομική επιβάρυνση από τις επιδοτήσεις ενέργειας δημιουργούν ανησυχία για νέες αναταράξεις. Η Τουρκία κατατάσσεται στην 38η θέση παγκοσμίως, με συνολικό χρέος νοικοκυριών 151 δισ. δολάρια. Παρά το γεγονός ότι ξεπερνά αρκετές αναπτυσσόμενες οικονομίες, παραμένει χαμηλότερα σε σύγκριση με τις ευρωπαϊκές και τις χώρες του ΟΟΣΑ.

Η κρίση χρέους δεν αφορά απλώς τους δείκτες δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ. Αυτή είναι η απλοποιημένη προσέγγιση που χρησιμοποιούν οι οικονομολόγοι όταν θέλουν ν’ αγνοήσουν τις ροές κεφαλαίων. Το πραγματικό πρόβλημα της Tουρκίας είναι η εξωτερική ευαλωτότητα, ο πληθωρισμός, η πίεση στα συναλλαγματικά αποθέματα, η εξάρτηση από ξένα κεφάλαια και το αυξανόμενο κόστος αναχρηματοδότησης του χρέους σε έναν κόσμο όπου οι αγορές δεν χρηματοδοτούν πλέον αδιακρίτως τους πάντες. Σύμφωνα με εκτίμηση της ING, οι συνολικές δανειακές ανάγκες της Τουρκίας ενδέχεται να αυξηθούν φέτος πάνω από 62%, φτάνοντας τα 6,382 τρισεκατομμύρια τουρκικές λίρες, λόγω λήξεων χρέους και υψηλότερου κόστους δανεισμού. Αυτή, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι η κρίση χρέους σε εξέλιξη.

Σενάρια πρόωρων εκλογών

Ο οθωμανολόγος Δρ Δημήτρης Σταθακόπουλος εκτιμά ότι ο Τούρκος Πρόεδρος Ερντογάν δεν προτίθεται ν’ αποχωρήσει από την εξουσία μετά τη λήξη της τρέχουσας θητείας του και αναζητεί τρόπους να παραμείνει στην προεδρία πέραν των συνταγματικών περιορισμών.

Μιλώντας στη «Σημερινή», υποστήριξε ότι το άρθρο 116 του τουρκικού Συντάγματος δίνει τη δυνατότητα προκήρυξης πρόωρων εκλογών εφόσον εξασφαλιστεί η στήριξη των τριών πέμπτων της Εθνοσυνέλευσης. Κατά τον ίδιο, ο Ερντογάν επιχειρεί να συγκεντρώσει την απαιτούμενη κοινοβουλευτική στήριξη μέσω μικρότερων κομμάτων, ανεξάρτητων βουλευτών αλλά και στελεχών της αντιπολίτευσης που μετακινούνται προς το κυβερνών κόμμα.

Ο κ. Σταθακόπουλος θεωρεί ότι οι εξελίξεις στο Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα εξυπηρετούν τον σχεδιασμό του Τούρκου Προέδρου, καθώς ένας πολιτικά αποδυναμωμένος ή διχασμένος αντιπολιτευτικός χώρος θα διευκόλυνε την επανεκλογή του. Εκτίμησε μάλιστα ότι ο Ερντογάν ενδέχεται να οδηγήσει τη χώρα σε πρόωρες εκλογές το φθινόπωρο του 2027, επιδιώκοντας μια νέα πλήρη πενταετή θητεία.

Η τουρκική παράδοση διαδοχής

Αναφερόμενος στο μέλλον της τουρκικής πολιτικής σκηνής, ο κ. Σταθακόπουλος διατύπωσε την άποψη ότι δεν θα πρέπει ν’ αποκλειστεί το ενδεχόμενο ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου ν’ αναδειχθεί σε διάδοχη κατάσταση στο μέλλον, ακόμη και με την ανοχή ή στήριξη του ίδιου του συστήματος εξουσίας που έχει διαμορφώσει ο Ερντογάν. Όπως υποστήριξε, στην τουρκική πολιτική παράδοση η διαδοχή συχνά καθορίζεται από τον ισχυρότερο πολιτικό παράγοντα που μπορεί να διασφαλίσει τη συνέχεια του συστήματος.

Παράλληλα, σχολίασε τις εξελίξεις γύρω από το υπό συζήτηση τουρκικό νομοσχέδιο για τις θαλάσσιες ζώνες, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι μετά το τέλος των εορτών του Κουρμπάν Μπαϊράμ θα προωθηθεί προς ψήφιση. Σύμφωνα με τον ίδιο, παρότι πρόκειται για εσωτερική νομοθεσία της Τουρκίας, ενδέχεται να έχει πρακτικές συνέπειες για την Ελλάδα και την Κύπρο, όπως συνέβη στο παρελθόν με το casus belli του 1995.

Ο κ. Σταθακόπουλος υποστήριξε ότι η απάντηση απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις δεν είναι η κλιμάκωση της έντασης, αλλά η άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο, σε συνδυασμό με την ενεργοποίηση συμμαχιών και τη διατήρηση σαφών «κόκκινων γραμμών», τις οποίες, όπως είπε, η Τουρκία ιστορικά τείνει να λαμβάνει υπόψη όταν εφαρμόζονται με συνέπεια.

Δημογραφική κρίση

Αξίζει να σημειωθεί πως η Τουρκία αντιμετωπίζει παράλληλα ολοένα και βαθύτερη δημογραφική κρίση, καθώς ο δείκτης γεννήσεων υποχώρησε στο 1,42 παιδί ανά γυναίκα, κάτω από το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού.

Σύμφωνα με τα νέα στοιχεία της TurkStat, η οικονομική πίεση, η ακρίβεια, τα υψηλά ενοίκια και η αβεβαιότητα οδηγούν τους νέους σε καθυστερημένους γάμους και μικρότερες οικογένειες. Ιδιαίτερα σε μεγάλες πόλεις όπως η Κωνσταντινούπολη, η Άγκυρα και η Σμύρνη, η γεννητικότητα βρίσκεται πολύ κάτω από τον εθνικό μέσο όρο.

Η κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν χαρακτηρίζει τη μείωση των γεννήσεων «εθνική απειλή», προειδοποιώντας για επιπτώσεις στην οικονομία, το ασφαλιστικό σύστημα και τη στρατιωτική ισχύ της χώρας. Παρά τα σχέδια στήριξης οικογενειών και κινήτρων για γάμο και τεκνοποίηση, οι οικονομικές δυσκολίες συνεχίζουν να επηρεάζουν τις αποφάσεις των νέων ζευγαριών.

Ενοχλεί ο άξονας Ινδίας-Κύπρου-Ελλάδας-Ισραήλ

Την ώρα που η Τουρκία αντιμετωπίζει πολυεπίπεδες προκλήσεις στο εσωτερικό, παρακολουθεί με ιδιαίτερη ανησυχία Ινδία και Κύπρο να αναβαθμίζουν τις σχέσεις τους σε πλήρη Στρατηγική Εταιρική Σχέση. Μετά την πρόσφατη επίσκεψη του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη στο Νέο Δελχί άνοιξε πλέον ένα νέο κεφάλαιο συνεργασίας σε άμυνα, κυβερνοασφάλεια, ναυτιλία, διάστημα και υγεία. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Οδικός Χάρτης Αμυντικής Συνεργασίας 2026–2031, που προβλέπει συνεργασία στην αμυντική βιομηχανία, τεχνολογικές συνέργειες, εκπαίδευση και ανάπτυξη δυνατοτήτων. Σύμφωνα με ινδικά ΜΜΕ, η Λευκωσία φέρεται να εξετάζει και ινδικά οπλικά συστήματα όπως οι υπερηχητικοί πύραυλοι BrahMos και περιφερόμενα πυρομαχικά, εξέλιξη που, αν προχωρήσει, θα μπορούσε ν’ αποτελέσει την πρώτη σημαντική αμυντική συμφωνία της Ινδίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συγκυρία θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς έρχεται σε περίοδο ενίσχυσης των σχέσεων Τουρκίας - Πακιστάν, προσδίδοντας γεωπολιτική διάσταση στη νέα στρατηγική σύμπλευση Λευκωσίας και Νέου Δελχί, στην οποία ευθυγραμμίζεται και το Ισραήλ.

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου εξήρε την Πέμπτη, γι’ ακόμη μια φορά, τις σχέσεις του Ισραήλ με την Ινδία, υποστηρίζοντας ότι το Νέο Δελχί αποτελεί έναν από τους πιο σταθερούς υποστηρικτές του Τελ Αβίβ στη διεθνή σκηνή. Μιλώντας σε συνέδριο στη Δυτική Όχθη, ο Νετανιάχου αναφέρθηκε στη «μοναδική σχέση» που διατηρεί το Ισραήλ με τη μεγάλη ασιατική δύναμη, σημειώνοντας ότι, σε αντίθεση με άλλες χώρες όπου αντιμετωπίζει προσπάθειες απονομιμοποίησης, στην Ινδία υπάρχει «απίστευτα ισχυρή» και «πραγματικά τρελή» υποστήριξη προς το Ισραήλ.

Τούρκοι στρατηγικοί αναλυτές παρακολουθούν τις πληροφορίες περί στενότερης αμυντικής συνεργασίας μεταξύ Ινδίας και Ελλάδας, ιδιαίτερα σε σχέση με πιθανή απόκτηση των υπερηχητικών πυραύλων BrahMos και από την Αθήνα. Σύμφωνα με τουρκικά και ινδικά αμυντικά μέσα, αναλυτές στην Τουρκία θεωρούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει τις ισορροπίες ισχύος στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ εκφράζονται και σενάρια για ενδεχόμενη έμμεση προμήθεια μέσω Κύπρου. Τούρκοι σχολιαστές υποστηρίζουν ότι προηγμένα ινδικά πυραυλικά συστήματα κοντά στην Ανατολική Μεσόγειο θα μπορούσαν ν’ αποτελέσουν πρόκληση για τις στρατηγικές δυνατότητες και την αεράμυνα της Τουρκίας, περιλαμβανομένων των S-400.

Στρατηγική στροφή Αρμενίας σε Ινδία

Η Αρμενία στράφηκε προς την Ινδία σε μια μεγάλη στρατηγική στροφή που αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες ισχύος στον Νότιο Καύκασο. Μετά την απώλεια του Ναγκόρνο-Καραμπάχ και ενώ Πακιστάν, Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν ενισχύουν τη στρατιωτική τους συνεργασία, το Εριβάν επενδύει πλέον δυναμικά σε ινδικά οπλικά συστήματα. Η Ινδία έχει ήδη προμηθεύσει την Αρμενία με πυραυλικά συστήματα Pinaka, αντιαεροπορικά συστήματα Akash, ραντάρ Swathi και πλατφόρμες πυροβολικού. Τώρα, η Αρμενία φέρεται να οριστικοποιεί μεγάλη συμφωνία για μαχητικά Sukhoi-30MKI από την Ινδία.

Η συνεργασία αυτή, αξίας δισεκατομμυρίων, σηματοδοτεί την ανάδειξη της Ινδίας ως σοβαρού παγκόσμιου εξαγωγέα αμυντικού εξοπλισμού. Ωστόσο, η υπόθεση ξεπερνά τις απλές πωλήσεις όπλων. Το Πακιστάν και η Τουρκία στηρίζουν ανοιχτά το Αζερμπαϊτζάν απέναντι στην Αρμενία, ενώ παράλληλα υποστηρίζουν θέσεις αντίθετες προς την Ινδία στο ζήτημα του Κασμίρ.

Δημοσιεύτηκε στην Σημερινή (31/06/26)