Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την Τρίτη κατά τη συνεδρίαση του Κολλεγίου των Επιτρόπων Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα με στόχο να αντιμετωπίσει την εκτίναξη των τιμών που πλήττει τους Ευρωπαίους αγρότες και να θωρακίσει την επισιτιστική ασφάλεια της ΕΕ, με τον Επίτροπο Γεωργίας Κριστόφ Χάνσεν, να υπογραμμίζει από το Στρασβούργο ότι αυτή τη στιγμή στην ΕΕ δεν υπάρχει θέμα επάρκειας λιπασμάτων, αλλά θέμα βιωσιμότητας εξαιτίας των υψηλών τιμών λόγω του υψηλού κόστους ενέργειας που μετακυλίεται στο κόστος παραγωγής, που σχετίζεται και με την κρίση στη Μέση Ανατολή.

«Θα υποστηρίξουμε τους Ευρωπαίους αγρότες ώστε να μπορούν να αγοράσουν τα λιπάσματα που χρειάζονται για την επόμενη περίοδο συγκομιδής,» σημείωσε ο Χάνσεν. Καθώς το ένα τρίτο περίπου των λιπασμάτων που αποστέλλονται δια θαλάσσης διέρχονται από τα κλειστά Στενά του Ορμούζ, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου έχει προειδοποιήσει ότι η αναστάτωση απειλεί την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, ιδίως στην Αφρική και τη Νότια Ασία.

Ως πρώτο βήμα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αποδεσμεύσει περίπου 200 εκατ. ευρώ από το αποθεματικό της για την αγροτική κρίση, εν μέσω σχεδίων για αύξηση του ταμείου πριν από το καλοκαίρι, καθώς οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί από 380 ευρώ σε περίπου 500 ευρώ ανά τόνο, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε η Κομισιόν. 

Η πρωτοβουλία που παρουσίασε ο ίδιος, περιλαμβάνει άμεσα μέτρα στήριξης και μακροπρόθεσμες δράσεις για τη μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές, με το σχέδιο να κινείται σε τρεις άξονες: τη διαθεσιμότητα και οικονομική προσιτότητα των λιπασμάτων βραχυπρόθεσμα, την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας μέσω της ενδυνάμωσης της εγχώριας παραγωγής, αλλά και ενίσχυση της διαφάνειας στην αλυσίδα εφοδιασμού.

Στα άμεσα μέτρα, η Κομισιόν προτείνει κινητοποίηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού για ενίσχυση του αγροτικού αποθεματικού, νέο σχήμα ρευστότητας στο πλαίσιο της ΚΑΠ, καθώς και μεγαλύτερη ευελιξία στις προκαταβολές προς τους δικαιούχους. 

Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της Επιτροπής που μίλησε τη Δευτέρα σε διαπιστευμένους δημοσιογράφους στις Βρυξέλλες ενόψει της παρουσίασης της πρωτοβουλίας, θα παρασχεθεί στοχευμένη «έκτακτη στήριξη» στους πλέον πληγέντες αγρότες. Επίσης, ενεργοποιείται το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που εγκρίθηκε στις 29 Απριλίου 2026 για τους τομείς που πλήττονται από την κρίση στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας.

Ο Επίτροπος Γεωργίας Χάνσεν τόνισε ότι το ζήτημα αφορά άμεσα κάθε πολίτη. «Τα λιπάσματα ίσως να μην τραβούν την προσοχή μας στην καθημερινή ζωή, αλλά βρίσκονται πίσω από σχεδόν κάθε γεύμα που τρώμε», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε «κομβικό σημείο».

«Το καλοκαίρι πλησιάζει και μαζί του οι κρίσιμες αποφάσεις για το τι θα φυτέψουν και πόσα λιπάσματα θα αγοράσουν οι αγρότες. Ορισμένοι ενδέχεται να αποφασίσουν να μειώσουν την παραγωγή τους αν δεν μπορούν να βγουν στα ίσα», επεσήμανε.

Ο Επίτροπος κάλεσε σε δημιουργία «Ευρωπαϊκής Εταιρικής Σχέσης για τα Λιπάσματα», λέγοντας ότι «η αλλαγή απαιτεί χρόνο. Αλλά η καθυστέρηση της αναγκαίας δράσης δεν αποτελεί επιλογή, αν θέλουμε να διασφαλίσουμε την επισιτιστική μας ασφάλεια και αυτονομία».

Παράλληλα, η Επιτροπή θα συστήσει Εταιρική Σχέση για την αλυσίδα αξίας των λιπασμάτων, που θα συνενώσει παραγωγούς, αγρότες και κράτη μέλη. Στο πλαίσιο αυτής της εταιρικής σχέσης θα διοργανωθούν διαλόγοι πολιτικής για την από κοινού αναζήτηση λύσεων.

Επιπλέον, σχεδιάζεται η υποβολή νέων εξαιρέσεων βάσει της οδηγίας για τα νιτρικά άλατα έως το 2027 για την κομποστοποίηση του χωνεμένου υπολείμματος από μονάδες βιοαερίου.

Μακροπρόθεσμα, το σχέδιο προβλέπει τη στήριξη βιο-λιπασμάτων και κυκλικών λύσεων, όπως η ανάκτηση αζώτου και φωσφόρου από λυματολάσπη, η παραγωγή βιοαερίου και η αξιοποίηση χωνευμάτων. Στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του ΣΕΔΕ, η Επιτροπή θα εξετάσει επιλογές ώστε τυχόν επιπλέον ευελιξία προς τη βιομηχανία να συνδέεται με δεσμεύσεις για αποανθρακοποίηση και εγχώρια παραγωγή. Προβλέπεται επίσης εκτίμηση αποθεματοποίησης βασικών λιπασμάτων και ενίσχυση του Παρατηρητηρίου Αγοράς Λιπασμάτων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η εγχώρια παραγωγή λιπασμάτων στην ΕΕ παραμένει 10-15% χαμηλότερα από τα επίπεδα πριν από την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ενώ οι τιμές αζωτούχων λιπασμάτων βρίσκονται σήμερα 70% πάνω από τον μέσο όρο του 2024 λόγω της διαταραχής στον Πορθμό του Ορμούζ.

Το σχέδιο εντάσσεται επίσης στο ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο της ΕΕ εν όψει των διαπραγματεύσεων για τον νέο πολυετή δημοσιονομικό πλαίσιο 2028-2034, με τις αγροτικές οργανώσεις να ασκούν ήδη πίεση για διατήρηση αυτόνομου κονδυλίου της ΚΑΠ.

Ωστόσο, το σχέδιο δεν έτυχε ομόφωνης αποδοχής. Οι Πράσινοι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσαν ανακοίνωση με την οποία χαρακτήρισαν το κείμενο ανεπαρκές, εκτιμώντας ότι παρότι ορισμένα στοιχεία του σχεδίου είναι θετικά όπως η διευρυμένη χρήση κοπριάς από κτηνοτροφία, το σύνολο της πρότασης επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, χωρίς σαφές όραμα για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

«Το σχέδιο δράσης περιέχει ορισμένα υποσχόμενα σημεία, όπως η αυξημένη χρήση κόπρου από την κτηνοτροφία, αλλά είναι ανεπαρκές και ελλιπές», επεσήμαναν, προσθέτοντας ότι η πρόταση «κυρίως επιχειρεί να αντιμετωπίσει τα συμπτώματα, αλλά δεν διαθέτει σαφές όραμα για την απομάκρυνσή μας από την εξάρτηση στα λιπάσματα ορυκτής βάσης».

Πηγή: ΚΥΠΕ