Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει συχνά την Τουρκία με μια επιφυλακτική και «χαμηλών τόνων» στάση, αποφεύγοντας τις ευθείες συγκρούσεις. Αυτό όμως δημιουργεί στην Άγκυρα την εντύπωση ότι μπορεί να πετύχει στρατηγικά και οικονομικά οφέλη χωρίς ουσιαστικές δεσμεύσεις. Η πρόσφατη επίσκεψη της Επιτρόπου Διεύρυνσης, Μάρτα Κος, στην Άγκυρα έδειξε αυτή την αντίφαση: η Τουρκία ζητά συγκεκριμένες αναβαθμίσεις στις σχέσεις της με την Ε.Ε., ενώ η ευρωπαϊκή πλευρά περιορίζεται σε γενικές αναφορές για κράτος δικαίου και δημοκρατία. Προχωρώντας ένα βήμα πάρα πέρα μάλιστα η Κος μίλησε για την ανάγκη «να δούμε με νέα ματιά τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας».

Από την πλευρά της, η Άγκυρα επιδιώκει δύο βασικά πράγματα: να συμμετάσχει στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας και να αναβαθμίσει την οικονομική της σχέση με την Ένωση. Προβάλλει ως βασικά της «πλεονεκτήματα» τη γεωστρατηγική της θέση, τη στρατιωτική της ισχύ και τον ρόλο της σε περιφερειακές κρίσεις. Ωστόσο, η Τουρκία δεν δεσμεύεται ότι θα ευθυγραμμιστεί με τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες αλλά συνεργάζεται όταν αυτό εξυπηρετεί τα δικά της συμφέροντα.

Από την πλευρά της, η Ε.Ε., μέσα σε ένα περιβάλλον διεθνούς αβεβαιότητας, αναζητά νέες ισορροπίες και εταίρους. Για ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, η Τουρκία θεωρείται χρήσιμη: μεγάλη αγορά, κρίσιμος παράγοντας στο μεταναστευτικό, δύναμη με επιρροή στη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο. Το ερώτημα όμως είναι αν τα στρατηγικά συμφέροντα των δύο πλευρών συμπίπτουν. Σε αρκετά μέτωπα, όπως η Γάζα, η Συρία ή η στάση της Τουρκίας σε άλλες κρίσεις όπως η Ουκρανία. υπάρχουν σαφείς αποκλίσεις.

Ιδιαίτερο βάρος έχει η επιδίωξη της Άγκυρας για αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης του 1996, ώστε να επεκταθεί σε γεωργία, υπηρεσίες και δημόσιες συμβάσεις. Πρόκειται για ένα σημαντικό οικονομικό όφελος για την Τουρκία. Η Ε.Ε. συνδέει θεωρητικά το θέμα με τον σεβασμό του κράτους δικαίου, όμως οι παρεμβάσεις της παραμένουν ήπιες και χωρίς σαφείς όρους.

Στο Κυπριακό που αποτελεί ζήτημα εισβολής και κατοχή, το βασικό εμπόδιο παραμένει η μη αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Τουρκία. Μια αναβαθμισμένη σχέση με την Ε.Ε. δεν μπορεί να προχωρήσει ουσιαστικά όσο υπάρχει αυτό το θεμελιώδες ζήτημα. Η απλή συμμετοχή της Τουρκίας σε διαδικασίες υπό τον ΟΗΕ δεν αρκεί χωρίς συγκεκριμένη συμβολή σε λύση στη βάση των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Παράλληλα, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρά θέματα, όπως η απειλή casus belli απέναντι σε κράτος-μέλος και οι αμφισβητήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων. Αν η Ε.Ε. επιθυμεί μια πραγματικά στρατηγική σχέση με την Τουρκία, θα χρειαστεί πιο καθαρούς όρους και σαφείς προϋποθέσεις. Διαφορετικά, η σχέση θα παραμείνει μια διαρκής διαπραγμάτευση χωρίς σταθερό πλαίσιο και χωρίς πραγματική σύγκλιση.

Συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν 

Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μεταβαίνει στην Άγκυρα όπου θα συναντηθεί τηνς Τετάρτη με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας–Τουρκίας. Οι προσδοκίες για την συνάντηησ παραμένουν χαμηλές ως προς ουσιαστικά αποτελέσματα, έπειτα από ενάμιση χρόνο χωρίς κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον Τούρκο Πρόεδρο. Στόχος της Αθήνας είναι η διατήρηση των ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας και των «ήρεμων νερών», χωρίς μετακίνηση από τις πάγιες θέσεις των δύο πλευρών.

Το κλίμα έχει επιβαρυνθεί από τις τουρκικές NAVTEX και τις αναφορές στη «Γαλάζια Πατρίδα», με την Άγκυρα να επιδιώκει μηνύματα τόσο προς το εσωτερικό της όσο και προς την Αθήνα. Το μομέντουμ του 2023 έχει ουσιαστικά χαθεί, ενώ πολιτικό κόστος και εκλογικοί κύκλοι σε Ελλάδα (2027) και Τουρκία (2028) περιορίζουν τα περιθώρια τολμηρών πρωτοβουλιών. Οι μέχρι σήμερα γύροι πολιτικού διαλόγου και διερευνητικών επαφών δεν απέδωσαν ουσιαστική πρόοδο, αν και διατηρούνται οι μηχανισμοί επικοινωνίας και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.

Στην ατζέντα αναμένεται να βρεθούν οι διμερείς σχέσεις σε γενικό πλαίσιο, ζητήματα μειονοτικά και θρησκευτικά, περιφερειακές εξελίξεις, καθώς και η ενίσχυση εμπορικών και οικονομικών συνεργασιών. Η Τουρκία δίνει έμφαση στο μήνυμα σταθερότητας και στην ανάγκη απευθείας διαλόγου χωρίς διαμεσολαβητές.

Παράλληλα, διαφαίνεται κινητικότητα στον τομέα της ενέργειας με αμερικανικό ενδιαφέρον στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η Άγκυρα ανέβαλε την άσκηση «Γαλάζια Πατρίδα» για να διευκολυνθεί η επίσκεψη.