Η Γέσικα Μερσέδες αδυνατεί να ξεπεράσει τη σύγχυσή της και τη δυστυχία της: ο ένας αδελφός της δολοφονήθηκε από μέλη συμμορίας· ο άλλος σαπίζει στη φυλακή αφού συνελήφθη στο πλαίσιο του «πολέμου» εναντίον του οργανωμένου εγκλήματος, που εξαπέλυσε ο πρόεδρος του Ελ Σαλβαδόρ, ο Ναγίμπ Μπουκέλε, το 2022.
Η μοδίστρα μίλησε στο Γαλλικό Πρακτορείο για τη φυλάκιση, πριν από επτά μήνες, του αδελφού της Λεονέλ, 41 ετών, στο πλαίσιο της κατάστασης έκτακτης ανάγκης που επέβαλε ο πρόεδρος Μπουκέλε.
«Δεν είμαι ούτε υπέρ, ούτε κατά της κυβέρνησης, αυτό που θέλω είναι να μου δώσουν πίσω τον αδελφό μου, είναι αθώος», εξηγεί η 43χρονη.
Το 2019, έχασε άλλο αδελφό της, τον Κάρλος Αλφόνσο, 44 ετών, που δολοφόνησαν μέλη συμμορίας. Σήμερα, φοβάται πως ο Λεονέλ, που πάσχει από επιληψία, θα πεθάνει στη φυλακή.
«Δεν θέλω να βγει από τη φυλακή σε κάσα», δηλώνει η Γέσικα Μερσέδες στο μικρό σπίτι της στη Σαν Χοσέ Λας Φλόρες, στην επαρχία Τονακατεπέκε, περίπου 25 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα Σαν Σαλβαδόρ.
Ο αδελφός της Λεονέλ είναι ανάμεσα στους 82.000 Σαλβαδοριανούς που φυλακίστηκαν στο πλαίσιο της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, του «καθεστώτος εξαίρεσης» που παραμένει σε ισχύ από τον Μάρτιο του 2022 κι επιτρέπει ιδίως η αστυνομία και ο στρατός να προχωρούν σε συλλήψεις δίχως ένταλμα.
Ο «πόλεμος» κατά των συμμοριών επέτρεψε να μειωθεί κατά πολύ ο αριθμός των ανθρωποκτονιών στο Ελ Σαλβαδόρ, όμως ΜΚΟ κάνουν λόγο για σωρεία παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η μοδίστρα πιστεύει πως ο αδελφός της συνελήφθη αποκλειστικά και μόνο διότι είχε ποινικό μητρώο: είχε συλληφθεί και κρατηθεί για μερικές ημέρες το 2015, μαζί με άλλους περίπου εκατό ανθρώπους, εξαιτίας καβγά σε γιορτή. Αλλά προσεχώς θα δικαστεί ως μέλος συμμορίας.
«Τώρα δεν γινόμαστε πλέον θύματα των εγκληματιών, αλλά του καθεστώτος, που μας παίρνει αθώους», προσθέτει η γυναίκα ανάμεσα σε λυγμούς.
«Εκτιμάμε ότι τουλάχιστον το 30% των ανθρώπων που δικάζονται είναι αθώοι», τονίζει στο Γαλλικό Πρακτορείο η Ίνγκριντ Εσκομπάρ, διευθύντρια της μη κυβερνητικής οργάνωσης Socorro Jurídico Humanitario (SJH). Υπογραμμίζει πως 311 άνθρωποι πέθαναν στις σαλβαδοριανές φυλακές αφότου επιβλήθηκε η κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Κάτι εξαιρετικά ανησυχητικό, με δεδομένο πως, στη θεωρία τουλάχιστον, «τελούσαν υπό την προστασία του κράτους».
Οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία και το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch, HRW) έχουν επίσης καταγγείλει «φυλακίσεις αδιακρίτως», υπερπληθυσμό εγκλείστων και δεκάδες θανάτους στις φυλακές — κατηγορίες που απορρίπτει συλλήβδην η κυβέρνηση του προέδρου Μπουκέλε.
Ο Φιδέλ Αντόνιο Σαβάλα, επιχειρηματίας 30 ετών, που εκτίει ποινή 13 μηνών φυλάκισης για «διακεκριμένη απάτη», τονίζει πως έγινε μάρτυρας «βασανισμών», «επιθέσεων» και «διαφθοράς» από πλευράς φρουρών στη φυλακή Λα Εσπεράνσα της πρωτεύουσας.
Λέει πως είδε φύλακα «να σπρώχνει κρατούμενο στο έδαφος και με μια κλωτσιά στον θώρακα να τον εκσφενδονίζει πάνω σε πόρτα».
Ο διευθυντής της φυλακής Λα Εσπεράνσα, ο Χουάν Χοσέ Μοντάνο, αρνείται μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο πως γίνονται βασανιστήρια στο κέντρο κράτησης. «Αν κάποιος εργαζόμενος ασκεί πρακτικές αυτού του είδους, αν χτυπήσει κρατούμενο, τιμωρείται», διαβεβαιώνει.
Η ΜΚΟ Socorro Juridico Humanitario έχει κάνει 2.700 προσφυγές habeas corpus, που επιτρέπουν την αμφισβήτηση κράτησης αν θεωρείται αυθαίρετη, στο Ανώτατο Δικαστήριο — όμως το 95% των διαδικασιών αυτών δεν είχε καμιά συνέχεια.
Στην προσπάθειά της να εξασφαλίσει δικαιοσύνη, η ΜΚΟ ετοιμάζεται να καταθέσει προσφυγή για παραβιάσεις υπό το καθεστώς των μέτρων εκτάκτου ανάγκης στη Διαμερικανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, με έδρα την Ουάσιγκτον.
Αφορά ιδίως τον θάνατο στη φυλακή του συνδικαλιστή Χοσέ Λεονίδας Μπονίγια, 42 ετών, υπαλλήλου της τοπικής αυτοδιοίκησης που συνελήφθη στο σπίτι του τον Απρίλιο του 2022, έπειτα από ανώνυμη καταγγελία. Αφού υπέστη άγριο ξυλοδαρμό στη φυλακή, πέθανε μερικούς μήνες αργότερα, σύμφωνα με τη μη κυβερνητική οργάνωση SJH.
«Αυτό που επιδιώκουμε είναι να υπάρξει καταδίκη του κράτους του Σαλβαδόρ για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, για τα βασανιστήρια εναντίον του συντρόφου μας συνδικαλιστή υπό καθεστώς εξαίρεσης» (των μέτρων εκτάκτου ανάγκης), εξηγεί η Ίνγκριντ Εσκομπάρ.
