Και αυτό το μήνα η ανοιχτή θεματική συζήτηση στο Συμβούλιο Ασφαλείας συγκέντρωσε το ενδιαφέρον πολλών κρατών-μελών του ΟΗΕ και έδωσε την ευκαιρία σε κάποιες περιπτώσεις να συγκρουστούν διαφορετικές φιλοσοφίες, αναφορικά με το κράτος δικαίου, που ήταν και το θέμα της συζήτησης.

Τα τελευταία χρόνια, τα ζητήματα του κράτους δικαίου και της δικαιοσύνης έχουν αποκτήσει εξέχουσα θέση στο σκεπτικό του Συμβουλίου και στις συζητήσεις που διεξάγονται σχετικά με τις μακροπρόθεσμες λύσεις που θα πρέπει να δοθούν σε συγκρούσεις. Έχουν, επίσης, επηρεάσει το σχεδιασμό των δραστηριοτήτων του και έχουν γίνει το επίκεντρο σε μια σειρά από άλλων θεματικών ενοτήτων στο πλαίσιο του Συμβουλίου, όπως είναι η προστασία των αμάχων και των παιδιών στις ένοπλες συγκρούσεις.

Αφορμή της συζήτησης που διεξήχθη υπό την προεδρία του Υπουργού Εξωτερικών της Λιθουανίας, Λίνας Λινκεβίσιους, η έκθεση του ΓΓ του ΟΗΕ, Μπαν Γκι-μουν με θέμα «Μέτρηση της αποτελεσματικότητας της στήριξης που παρέχεται από το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών για την προώθηση του κράτους δικαίου σε καταστάσεις συγκρούσεων και μετά τη σύγκρουση», στην οποία περιγράφονται οι προσπάθειες για την ενσωμάτωση του κράτους δικαίου στον ΟΗΕ.

Το λόγο έλαβαν συνολικά 66 χώρες, συμπεριλαμβανομένων και 10 της ΕΕ.

Ανοίγοντας τη συνεδρίαση ο Μπαν Γκι - μουν υπογράμμισε ότι σε εθνικό επίπεδο «οι άνθρωποι πρέπει να έχουν εμπιστοσύνη πως τα θεσμικά τους όργανα μπορούν να επιλύσουν τις διαφορές έγκαιρα και δίκαια» και να παρέχουν ισότιμη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι μηχανισμοί για την καταπολέμηση της ατιμωρησίας και την διασφάλιση της λογοδοσίας - συμπεριλαμβανομένων και των Ηνωμένων Εθνών, με τη βοήθεια ποινικών δικαστηρίων - ενίσχυσε την υπεροχή του δικαίου.

Υπογράμμισε παράλληλα ότι οι 18 από τις 25 ειρηνευτικές επιχειρήσεις του ΟΗΕ έχουν στους όρους εντολής τους την υποστήριξη του κράτους δικαίου και στο πλαίσιο αυτό από τα Ηνωμένα Έθνη παρέχεται ευρεία υποστήριξη προς τις κυβερνήσεις, από τη δημιουργία Συντάγματος μέχρι την ενίσχυση των θεσμών αστυνόμευσης, δικαιοσύνης και σωφρονιστικού συστήματος.

Τόσο ο ΓΓ του ΟΗΕ, όσο και η πλειοψηφία των ομιλητών υποστήριξαν ότι οι όροι εντολής θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν τις ιδιαίτερες προκλήσεις μιας χώρας και να προσδιορίζουν τους τομείς προτεραιότητας για υποστήριξη.

Ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Γαλλίας, Ζεράρ Αρό υπογράμμισε την ανάγκη οι δράσεις των Ηνωμένων Εθνών να είναι διαφανείς και να βασίζονται σε σαφείς κατευθυντήριες γραμμές. Τόνισε επίσης την ανάγκη να ευθυγραμμιστούν οι ειρηνευτικές επιχειρήσεις με δραστηριότητες που αφορούν στο κράτος δικαίου, ιδίως στα ευπαθή ή καταρρέοντα κράτη.
Η αναπληρώτρια μόνιμη αντιπρόσωπος των ΗΠΑ, Ρόζμαρι Ντεκάρλο περιέγραψε πώς θα μπορούσαν οι μεμονωμένες ειρηνευτικές αποστολές, συμπεριλαμβανομένων αυτών στην Ακτή του Ελεφαντοστού, την Αϊτή και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, να βοηθήσουν στο θέμα του κράτους δικαίου. Υπογράμμισε επίσης το ρόλο των ειρηνευτικών επιχειρήσεων στην προσαγωγή στη δικαιοσύνη των δραστών ειδεχθών εγκλημάτων και ιδιαίτερα στη σύλληψη φυγόδικων.

Ο αναπληρωτής μόνιμος αντιπρόσωπος της Ρωσίας Ευγκένι Ζαγκαϊνοφ δήλωσε πως ο πρωταρχικός στόχος των Ηνωμένων Εθνών θα πρέπει να είναι η προώθηση του κράτους δικαίου σε διεθνές επίπεδο. Ωστόσο, επισήμανε, τα Ηνωμένα Έθνη πρέπει να τηρούν και να σέβονται την ακεραιότητα των κυρίαρχων κρατών κατά την ανάπτυξη όρων εντολής των αποστολών στη διάρκεια συγκρούσεων και μετά από αυτές και να αποφεύγουν την εισαγωγή θεσμών που δεν ταιριάζουν στις κατά τόπους συνθήκες.

Ο Κινέζος πρέσβης Γουάνγκ Μιν είπε πως σε καταστάσεις συγκρούσεων και μετά, θα πρέπει να εξασφαλίζεται ο συντονισμός μεταξύ του κράτους δικαίου και των πολιτικών διαδικασιών, της οικονομικής ανάπτυξης και της εθνικής συμφιλίωσης.

Ο Βρετανός μόνιμος αντιπρόσωπος Μαρκ Λάιαλ Γκραντ ανέφερε ότι η ενδυνάμωση του κράτους δικαίου αποτελεί προτεραιότητα για το Συμβούλιο Ασφαλείας, καθώς δεν υπάρχει διαρκής ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη. Οι ειρηνευτικές αποστολές που αναπτύσσονται με εντολή του Συμβουλίου έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην ενίσχυση του κράτους δικαίου σε εθνικό επίπεδο.

Εκ μέρους της Ε.Ε. ο μόνιμος αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ, Τόμας Μέιρ-Χάρτινγκ επιβεβαίωσε ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα, το κράτος δικαίου και η δημοκρατία αλληλοσυνδέονται και τόνισε ότι οι δικαστικοί θεσμοί είχαν έναν κρίσιμο ρόλο στην εδραίωση της ειρήνης και της ασφάλειας σε καταστάσεις συγκρούσεων και μετά. Υποστήριξε, τέλος, την αποτελεσματική αλληλεπίδραση μεταξύ των εθνικών συστημάτων δικαιοσύνης και του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.

Διαφορετική ήταν η προσέγγιση του Κουβανού Υφυπουργού Εξωτερικών, Μαρσελίνο Γκονζάλες, που χαρακτήρισε δύσκολο να θεωρήσει ότι υπάρχει καν το κράτος δικαίου, με δεδομένη τη λήψη μονομερών αποφάσεων και οικονομικών και εμπορικών μέτρων, τα οποία αντίκεινται στις θεμελιώδεις αρχές του. Και τόνισε ότι η προώθηση του κράτους δικαίου προϋποθέτει σεβασμό στους κυρίαρχους θεσμούς, χωρίς διακρίσεις ή διπλά μέτρα και σταθμά.

Ο Τούρκος πρέσβης Χαλίτ Τσεβίκ ανέφερε ότι μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη βιώσιμη ειρήνη, απαιτεί ενσωματωμένη προσέγγιση βασισμένη στη συνοχή των πολιτικών παραγόντων και της ασφάλειας, της ανάπτυξης, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου και τις δραστηριότητες που σχετίζονται με τη δικαιοσύνη. Το κράτος δικαίου υπογράμμισε, πρέπει να εφαρμόζεται εξίσου σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς και σε διεθνείς οργανισμούς, όπως τα Ηνωμένα Έθνη και τα όργανά του.

Ο Ισραηλινός μόνιμος αντιπρόσωπος Ρον Προσόρ έριξε το γάντι στις αραβικές χώρες, προκαλώντας παρεμβάσεις αρκετών από αυτές. Είπε ότι σ’ όλη τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, χώρες συρρικνώνονται κάτω από το καταπιεστικό βάρος της διαφθοράς, της τυραννίας και της ανισότητας. Πέραν της διατήρησης δρακόντειων νόμων που περιθωριοποιούν τους πολίτες τους, τα δικαστικά συστήματα σε πολλές αραβικές χώρες ρίχνουν τις γυναίκες σε ανείπωτη αδικία και βία. Σε μια περιοχή που είναι γνωστή για τη μισαλλοδοξία και την καταπίεση, το Ισραήλ, είπε, ξεχώρισε για την προσήλωσή του στις αρχές του κράτους δικαίου, με μια Διακήρυξη Ανεξαρτησίας που διασφαλίζει ότι η πλειοψηφία κυβερνά, ενώ οι μειονότητες απολαμβάνουν ίσα δικαιώματα. Παράλληλα επέκρινε και το Ιράν για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο Παλαιστίνιος μόνιμος αντιπρόσωπος Ριάντ Μανσούρ είπε πως «πολύ συχνά το Συμβούλιο Ασφαλείας προστατεύει τον ισχυρό και διώχνει τον αδύναμο». Και τόνισε ότι «βάζοντας στο ράφι» το διεθνές δίκαιο στην περίπτωση της Παλαιστίνης απλά οδήγησε σε μια χρόνια αδυναμία να επιτευχθεί ειρήνη. Πρέπει, κατέληξε, να διασφαλιστεί ότι η ισραηλινή κατοχή θα τελειώσει και η σύγκρουση θα επιλυθεί νόμιμα.

Ο Ιρανός πρέσβης Μοχάμεντ Καζάι υποστήριξε ότι η προώθηση του κράτους δικαίου πρέπει να αντικατοπτρίζει το σεβασμό της νομικής, πολιτικής και πολιτιστικής ποικιλομορφίας και συνεπώς να ενθαρρύνει μια κουλτούρα διαλόγου, ανεκτικότητας και κατανόησης, σε αντίθεση με την επιβολή ενός συγκεκριμένου νομικού, πολιτικού, πολιτιστικού ή οικονομικού μοντέλου.

Χαρακτήρισε αβάσιμες τις κατηγορίες του Ισραηλινού πρέσβη κατά της χώρας του για παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, λέγοντας ότι προέρχονται από κάποιον που εκπροσωπεί ένα καθεστώς το οποίο ιδρύθηκε στη βάση κατάφωρων παραβιάσεων σε βάρος του συνόλου του γηγενούς πληθυσμού στην εν λόγω γη.

Ο Σαουδάραβας πρέσβης Αμπντάλα Αλ Μουαλίμι προασπίστηκε τις αρχές της ισλαμικής Σαρία ως ένα παράδειγμα πλήρως ολοκληρωμένου νομικού συστήματος που βασίζεται στη δικαιοσύνη, την ισότητα και την αξιοπρέπεια. Κάποιοι, πρόσθεσε, είπαν ότι η Ισλαμική πίστη κατέστειλε τις βασικές ελευθερίες και τις γυναίκες και προωθεί μόνο το μίσος. Ωστόσο, ανέφερε, στη Σαουδική Αραβία υπάρχουν πολιτικά, αστικά, οικονομικά, πολιτιστικά και κοινωνικά δικαιώματα. Τέλος εξαπέλυσε επίθεση στο Ισραήλ για την καταπάτηση των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων.

Απαντώντας, ο εκπρόσωπος του Ισραήλ είπε ότι ο Ιρανός ομόλογός αξιοποίησε πλήρως την ελευθερία της έκφρασης, την οποία οι Ιρανοί δεν απολαμβάνουν στην πατρίδα τους και επανέλαβε ότι το Ιράν είναι ένα μέρος όπου οι γυναίκες καταπιέζονται και οι μειονότητες διώκονται. Στον Παλαιστίνιο αντιπρόσωπο είπε πως λησμόνησε τις πολλές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που διαπράττονται από την Παλαιστινιακή Αρχή στη Δυτική Όχθη, αλλά και τη Χαμάς στη Γάζα. Ενώ κάλεσε τον εκπρόσωπο της Σαουδικής Αραβίας να επισκεφθεί στο Ισραήλ για να δει πώς προστατεύονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και εφαρμόζεται το κράτος δικαίου.

Ο παρατηρητής του κράτους της Παλαιστίνης ανταπάντησε ότι η αποκαλούμενη δημοκρατία του Ισραήλ είναι μόνο για τους Εβραίους κι οι μη-Εβραίοι θεωρούνται κατώτεροι.

Εντονη αντιπαράθεση ωστόσο ξέσπασε και μεταξύ των πρέσβεων της Συρίας και της Σαουδικής Αραβίας, με αφορμή επικρίσεις του τελευταίου κατά του καθεστώτος Ασαντ. Ο Σύρος πρέσβης Μπασίρ Τζααφάρι επέκρινε τη Σαουδική Αραβία για υποστήριξη της τρομοκρατίας και εξοπλισμούς τέτοιων ομάδων σε διάφορες χώρες, μεταξύ άλλων τη Συρία και το Αφγανιστάν, φαινόμενα που δεν έχουν καμία σχέση με το Ισλάμ.

«Ποιος πιστεύει ότι η φροντίδα που λένε ότι επιδεικνύουν για τους Σύριους αποδεικνύεται με τον εξοπλισμό και την αποστολή στη Συρία μισθοφόρων και τρομοκρατών από όλο τον κόσμο;», αναρωτήθηκε.

Αντιπαράθεση επίσης ξέσπασε και μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας, όταν ο Αζέρος πρέσβης Τοφίγκ Μουσάγιεφ είπε ότι η Αρμενία εισέβαλε το 1987 στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, περιοχή της χώρας του, καταλαμβάνοντας τη και σκοτώνοντας χιλιάδες πολίτες του Αζερμπαϊτζάν.

«Η ατιμωρησία που απολαμβάνουν οι δράστες συνεχίζει να παρεμποδίζει την ειρήνη και τη συμφιλίωση μεταξύ των δύο χωρών», είπε, προσθέτοντας ότι η Αρμενία υποστηρίζει σταθερά τους δράστες.

Για «Αρμενοφοβία» την οποία έχει μετατρέψει σε κρατική προπαγάνδα κατηγόρησε το Αζερμπαϊτζάν ο Αρμένιος πρέσβης, επικρίνοντας με τη σειρά του τους Αζέρους ότι απελευθέρωσαν καταδικασμένο σε ισόβια για το φόνο Αρμένιου στην Ουγγαρία (στη διάρκεια άσκησης στο πλαίσιο του Συνεταιρισμού για την Ειρήνη), μόλις μεταφέρθηκε στο Μπακού για να εκτίσει το υπόλοιπο της ποινής του.

Παρότι τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας δεν κατόρθωσαν να καταλήξουν σε προεδρική δήλωση, θεωρείται βέβαιο ότι αυτό που σχεδιαζόταν, ο Γενικός Γραμματέας να παρουσιάσει εισηγήσεις σε νέα έκθεση προς το Σ.Α. μέχρι το τέλος του 2015, θα πραγματοποιηθεί.