Αναταράξεις προκαλεί στην Εκκλησία της Ελλάδος η πρόσφατη επίσκεψη στη Μόσχα του Μητροπολίτη Κερκύρας, Παξών και Διαποντίων Νήσων Νεκταρίου, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις της Ρωσικής Εκκλησίας με την Αθήνα και το Οικουμενικό Πατριαρχείο παραμένουν τεταμένες.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Euronews, Μητροπολίτης Νεκτάριος ταξίδεψε στη ρωσική πρωτεύουσα έπειτα από πρόσκληση του Πατριαρχείου Μόσχας, μεταφέροντας τη δεξιά χείρα του Αγίου Σπυρίδωνος, πολιούχου της Κέρκυρας, προκειμένου να τεθεί σε προσκύνημα.
Τον Μητροπολίτη συνόδευσε ολιγομελής αντιπροσωπεία της Μητρόπολης Κέρκυρας. Το ταξίδι πραγματοποιήθηκε μέσω Βελιγραδίου, καθώς δεν υπάρχουν απευθείας πτήσεις από την Ελλάδα ή άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τη Μόσχα, λόγω των κυρώσεων που επιβλήθηκαν στη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Ο ίδιος έχει ήδη επιστρέψει στην Ελλάδα μέσω Κωνσταντινούπολης, ενώ, όπως γνωστοποίησε, το ιερό λείψανο παραμένει στη Μόσχα, συνοδευόμενο από αντιπροσώπους της Μητρόπολης Κέρκυρας που εναλλάσσονται.
Συλλείτουργο με τον Πατριάρχη Κύριλλο
Σύμφωνα με ανακοίνωση του Πατριαρχείου Μόσχας, στις 19 Αυγούστου ο Πατριάρχης Μόσχας και Πασών των Ρωσιών Κύριλλος και ο Μητροπολίτης Κέρκυρας Νεκτάριος συλλειτούργησαν στον Καθεδρικό Ναό του Σωτήρος Χριστού στη Μόσχα.
Στη Θεία Λειτουργία συμμετείχαν επίσης ιεράρχες και κληρικοί του Πατριαρχείου Μόσχας, καθώς και μέλη της αποστολής της Μητρόπολης Κέρκυρας, μεταξύ των οποίων ο προϊστάμενος του Ιερού Προσκυνήματος του Αγίου Σπυρίδωνος, πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Βλάχος, και ο αρχιμανδρίτης Δοσίθεος Παπαμήτρος.
Κατά τη διάρκεια της τελετής, απονεμήθηκε στον Μητροπολίτη Νεκτάριο το παράσημο του Οσίου Σεραφείμ του Σαρόφ Β΄ Τάξεως, για τη συμβολή του, όπως αναφέρθηκε, στην ενίσχυση των φιλικών σχέσεων μεταξύ των Ορθόδοξων Εκκλησιών Ρωσίας και Ελλάδος.
Από την πλευρά του, ο Μητροπολίτης Κέρκυρας απένειμε στον Πατριάρχη Κύριλλο την ανώτατη τιμητική διάκριση της Μητρόπολής του, το Τάγμα του Χρυσού Σταυρού μετά του Αστέρος του Αγίου Σπυρίδωνος.
Η αναφορά στον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο
Ο Μητροπολίτης Νεκτάριος ανέφερε ότι γνώριζε τον Κύριλλο πριν από την εκλογή του στον πατριαρχικό θρόνο, όταν εκείνος ήταν Μητροπολίτης Σμολένσκ και πρόεδρος του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων.
Μάλιστα, τον παρομοίασε με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλο:
«Είχα τη χαρά να σας γνωρίσω προτού γίνετε Πατριάρχης, όταν ήσασταν πρόεδρος του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων. Επισκεπτόσασταν τη Μητρόπολή μας και τελούσατε τη Θεία Λειτουργία. Και τότε ακόμη σας παρομοίασα με τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο, ο οποίος σε δύσκολους καιρούς μπόρεσε να “ορθοτομήσει τον λόγο της αληθείας”».
Σύμφωνα με το Πατριαρχείο Μόσχας, ο Έλληνας ιεράρχης χαρακτήρισε επίσης τον Πατριάρχη Κύριλλο «πνευματικό μαγνήτη», ο οποίος προσελκύει ανθρώπους και ιδιαίτερα νέους στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Συνάντηση με τον Μητροπολίτη Βολοκολάμσκ
Μία ημέρα νωρίτερα, στις 18 Αυγούστου, ο Μητροπολίτης Κέρκυρας είχε επισκεφθεί την έδρα του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας, όπου συναντήθηκε με τον πρόεδρό του, Μητροπολίτη Βολοκολάμσκ Αντώνιο.
Στο τέλος της συνάντησης οι συμμετέχοντες προσκύνησαν τη δεξιά χείρα του Αγίου Σπυρίδωνος και αντάλλαξαν αναμνηστικά δώρα. Ο Μητροπολίτης Αντώνιος ευχαρίστησε τον Μητροπολίτη Νεκτάριο για τη μεταφορά του ιερού λειψάνου στη Μόσχα.
Επικρίσεις και αντιδράσεις
Η επίσκεψη και, κυρίως, το συλλείτουργο με τον Πατριάρχη Κύριλλο προκάλεσαν αντιδράσεις σε εκκλησιαστικούς κύκλους στην Ελλάδα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του ελληνικού Τύπου, το θέμα φέρεται να απασχόλησε ακόμη και το Μέγαρο Μαξίμου.
Εκκλησιαστικοί κύκλοι χαρακτήρισαν την κίνηση «πραξικόπημα», θέτοντας το ερώτημα πώς ένας μητροπολίτης της Εκκλησίας της Ελλάδος συλλειτούργησε με τον Πατριάρχη Μόσχας, ο οποίος δεν μνημονεύει τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο.
Το ζήτημα αναμένεται να απασχολήσει τη διήμερη συνεδρίαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, η οποία άρχισε την Τρίτη 25 Αυγούστου και ολοκληρώνεται την Τετάρτη 26 Αυγούστου. Ο Μητροπολίτης Νεκτάριος συμμετέχει στην παρούσα σύνθεση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου και βρίσκεται ήδη στην Αθήνα.
Το υπόβαθρο της εκκλησιαστικής σύγκρουσης
Το Πατριαρχείο Μόσχας αποφάσισε τον Οκτώβριο του 2019 να διακόψει την ευχαριστιακή κοινωνία με την Εκκλησία της Ελλάδος, αντιδρώντας στην αναγνώριση της Αυτοκέφαλης Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας. Έκτοτε, ο Πατριάρχης Κύριλλος δεν μνημονεύει τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο.
Είχε προηγηθεί, τον Σεπτέμβριο του 2018, η διακοπή της μνημόνευσης του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Οι σχέσεις Μόσχας και Φαναρίου επιδεινώθηκαν περαιτέρω μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης έχει κατηγορήσει τη Ρωσική Εκκλησία ότι φέρει ευθύνη για τη ρωσική επίθεση, υποστηρίζοντας ότι η εκκλησιαστική και η κρατική ηγεσία της Ρωσίας συνεργάστηκαν και μοιράζονται την ευθύνη για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν. Η Μόσχα, από την πλευρά της, κατηγορεί τον Βαρθολομαίο για διχαστικές ενέργειες που οδηγούν σε νέο σχίσμα στην Ορθοδοξία.
Ο Μητροπολίτης Κέρκυρας συγκαταλεγόταν στους ιεράρχες της Εκκλησίας της Ελλάδος που δεν υπερψήφισαν την αναγνώριση της Αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ουκρανίας. Εκκλησιαστικές πηγές αναφέρουν επίσης ότι ουδέποτε έκρυψε τις σχέσεις που διατηρεί με τη Ρωσία.
«Είχα άδεια από την Ιερά Σύνοδο»
Ο Μητροπολίτης Νεκτάριος, μιλώντας στην ομογενειακή εφημερίδα των Ηνωμένων Πολιτειών «Εθνικός Κήρυκας», υποστήριξε ότι είχε ζητήσει και λάβει την άδεια της Ιεράς Συνόδου για το ταξίδι του:
«Λάβαμε πρόσκληση από τον Πατριάρχη Μόσχας για να μεταφέρουμε το χέρι του Αγίου Σπυρίδωνος. Κατέθεσα την επιστολή στην Ιερά Σύνοδο και ζήτησα άδεια. Η Ιερά Σύνοδος μού παρείχε την άδεια να πάω».
Όπως ανέφερε, ο Άγιος Σπυρίδων είναι «οικουμενικός Άγιος», ο οποίος δεν περιορίζεται στα όρια της Κέρκυρας, αλλά ανήκει σε ολόκληρη την Ορθοδοξία.
Ερωτηθείς για το γεγονός ότι το Πατριαρχείο Μόσχας έχει διακόψει την ευχαριστιακή κοινωνία με την Εκκλησία της Ελλάδος και δεν μνημονεύει τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο, απάντησε:
«Εφόσον η Εκκλησία της Ελλάδος, η Σύνοδος και ο Μακαριότατος μού έδωσαν την άδεια, δεν είχα λόγο να αρνηθώ. Ας το εξέταζαν εκείνοι. Μέλος της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος είμαι και, εφόσον μου έδωσαν την άδεια, πήγα».
Ο ίδιος αποκάλυψε ότι μετέφερε στη ρωσική πλευρά και τον χαιρετισμό του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου. Πρόσθεσε ότι κατά τη Θεία Λειτουργία ο Πατριάρχης Κύριλλος απέφυγε να μνημονεύσει οποιονδήποτε προκαθήμενο, ώστε να μην τον φέρει σε δύσκολη θέση.
Η θέση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου
Εκπρόσωπος της Ιεράς Συνόδου, μιλώντας υπό το καθεστώς ανωνυμίας στο Euronews, υποστήριξε ότι «δεν υπάρχει κανένα θέμα» και επιβεβαίωσε ότι ο Μητροπολίτης Κέρκυρας είχε λάβει άδεια για το ταξίδι του.
Άλλοι ιεράρχες, ωστόσο, επισημαίνουν ότι η έγκριση τέτοιων αιτημάτων αποτελεί συνήθως τυπική διαδικασία, κατά την οποία δεν εξετάζονται πάντοτε λεπτομερώς ο σκοπός και το πρόγραμμα της επίσκεψης. Υποστηρίζουν, μάλιστα, ότι λόγω της ευαισθησίας του θέματος θα έπρεπε να είχε προηγηθεί εκτενέστερη ενημέρωση της Συνόδου.
«Θεωρώ ότι είναι ένα άνοιγμα»
Ο Μητροπολίτης Νεκτάριος εξέφρασε την εκτίμηση ότι η πρόσκληση του Πατριάρχη Κυρίλλου και η έγκριση του ταξιδιού από την Εκκλησία της Ελλάδος μπορούν να θεωρηθούν ένα πρώτο βήμα για την εξομάλυνση των σχέσεων:
«Εγώ θεωρώ ότι είναι ένα άνοιγμα, διότι δεν νομίζω ότι κάποιος θέλει να υπάρχει σχίσμα μέσα στην Εκκλησία. Ούτε εγώ το επιθυμώ ούτε κάποιος επίσκοπος. Πιστεύω ότι ούτε ο Οικουμενικός Πατριάρχης θα το ήθελε και μακάρι να εξομαλυνθούν οι σχέσεις».
Ερωτηθείς, τέλος, αν θα δεχόταν να αναλάβει διαμεσολαβητικό ρόλο, εφόσον του ζητούνταν, απάντησε: «Ευχαρίστως».
