Στην εποχή μας οι ραγδαίες αλλαγές στα κοινωνικοοικονομικά δεδομένα επέφεραν διαφοροποιήσεις στη δομή και τη λειτουργία της οικογένειας με αποτέλεσμα οι γονείς να περνούν τον περισσότερο χρόνο μακριά από τα παιδιά τους. Συναισθηματικά προβλήματα των παιδιών και αντικοινωνικές συμπεριφορές έχουν τη ρίζα τους στην έλλειψη επικοινωνίας στους κόλπους της οικογένειας και στα προβλήματα στις σχέσεις γονιών- παιδιών. Ψυχολόγοι και παιδαγωγοί εισηγούνται στους γονείς να περνούν ποιοτικό χρόνο με τα παιδιά τους και εξηγούν ότι η διάρκεια του χρόνου που περνούν μαζί δεν είναι τόσο σημαντική όσο είναι η ποιότητα.
Σε ποια ηλικία αναφερόμαστε όταν λέμε παιδί;
Τυπικά παιδί θεωρείται κάθε άτομο ηλικίας 0 - 18 χρονών δηλ. από τη γέννηση μέχρι την ενηλικίωση.
Σ΄ αυτή την εισήγηση ο όρος παιδί θα σημαίνει παιδιά προσχολικής ηλικίας δηλ. από τη γέννηση μέχρι τα 6 χρόνια, γιατί αποτελούν την πιο σημαντική περίοδο της ζωής του ανθρώπου. Τα χρόνια αυτά είναι τα πιο καθοριστικά για τη μεγιστοποίηση της ανάπτυξής του, τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού και τη θεμελίωση της εκπαίδευσής του. Επιστήμονες και παιδαγωγοί τονίζουν ότι (1)
«Τα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού είναι χρόνος εξαιρετικών δυνατοτήτων. Ωστόσο αυτές οι δυνατότητες μπορούν να χαθούν εάν γονείς και παιδαγωγοί συνδέονται με χαλαρούς δεσμούς με τα βρέφη και τα μικρά παιδιά ή εάν οι εμπειρίες παιγνιδιού και γνώσης των βρεφών και των μικρών παιδιών προσφερθούν μέσα σε ένα «στενό» πλαίσιο δράσης ακατάλληλο για την εξέλιξή τους».
Τι σημαίνει ποιοτικός χρόνος;
Είναι αυτός κατά τον οποίο οι γονείς μοιράζονται εμπειρίες με τα παιδιά τους, κάνουν δραστηριότητες από κοινού που αποτελούν πηγή ικανοποίησης για τα παιδιά και συμβάλλουν στην εξέλιξή τους και στην ολόπλευρη ανάπτυξή τους σε όλους τους τομείς, γνωσιολογικό, ψυχοκινητικό και συναισθηματικό.
Πώς μπορούν οι γονείς να κατανοήσουν τι σημαίνουν οι τομείς ανάπτυξης του παιδιού;
Ο γνωσιολογικός τομέας περιλαμβάνει τη γλωσσική συγκρότηση του παιδιού δηλ. την καλλιέργεια της κατανόησης, της προφορικής έκφρασης, των δεξιοτήτων επικοινωνίας, δεξιοτήτων αλφαβητισμού και την καλλιέργεια διανοητικών λειτουργιών, της μνήμης, κρίσης, φαντασίας, δημιουργικότητας, την καλλιέργεια επιστημονικής και λογικομαθηματικής σκέψης.
Ο συναισθηματικός τομέας περιλαμβάνει την καλλιέργεια προσωπικής αυτονομίας και την κοινωνικοποίηση. Οι παράμετροι σύμφωνα με τη θεωρία της συναισθηματικής νοημοσύνης είναι η ανάπτυξη της αυτεπίγνωσης, (θετικής αυτοεικόνας) της αυτορύθμισης (αυτοελέγχου), κινήτρων συμπεριφοράς, δεξιοτήτων επικοινωνίας και ενσυναίσθησης (της ικανότητας να μπαίνουν στη θέση του άλλου).
Ο ψυχοκινητικός τομέας περιλαμβάνει α) την αδρή κινητικότητα: βάδισμα, τρέξιμο, πήδημα, τον έλεγχο μεγάλων κινήσεων και β) τη λεπτή κινητικότητα πιάσιμο, πέρασμα, συναρμολόγηση, κόψιμο, κούμπωμα, γράψιμο, κράτημα εργαλείων κ.λ.π.
Τα σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα αναφορικά με τη σχέση γνωστικής ανάπτυξης και νευροφυσιολογίας του εγκεφάλου επισημαίνουν την ανάγκη για δημιουργία σύνθετων νευρώνων που είναι οι υποδομές των μελλοντικών γνώσεων και ενισχύουν την περαιτέρω μάθηση.
Γι αυτό οι γονείς θα πρέπει να δημιουργούν πολλές ευκαιρίες μάθησης με τα παιδιά τους. Ευκαιρίες για να προβληματιστούν, να πειραματιστούν, να επεξεργαστούν, να παρατηρήσουν, να ανακαλύψουν, να διαπιστώσουν, να κατανοήσουν, να αναθεωρήσουν, να βιώσουν.
Υπάρχουν κάποιοι κανόνες που πρέπει να διέπουν αυτή τη συνεργασία, το μοίρασμα εμπειριών γονιών – παιδιών;
Είναι κάποιες βασικές παιδαγωγικές αρχές που πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς ούτως ώστε ο χρόνος που περνούν με τα παιδιά τους να είναι ποιοτικός. Μερικές από αυτές είναι οι ακόλουθες:
- Τα παιδιά δεν είναι μικροί ώριμοι. Είναι ξεχωριστές προσωπικότητες με ιδιαίτερο τρόπο σκέψης, διαφορετικό από των ενηλίκων και με αυξημένες συναισθηματικές ανάγκες λόγω του νεαρού της ηλικίας τους.
- Οι γονείς πρέπει να αφιερώνουν στα παιδιά τους χρόνο που να είναι εναρμονισμένος με τους ρυθμούς ανάπτυξης, τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα κάθε παιδιού.
- Θα πρέπει να δημιουργούν περιβάλλον, πλούσιο σε μέσα, υλικά, μαθησιακές εμπειρίες και ευκαιρίες αλληλεπίδρασης με συνομηλίκους και ενήλικες
- Οι δραστηριότητες να εστιάζονται σε όλους τους τομείς ανάπτυξης και να προσαρμόζονται στην ηλικία και τις δυνατότητες του παιδιού για μάθηση
- Στη μικρή ηλικία, φροντίδα και εκπαίδευση είναι αδιαχώριστες για τα παιδιά
- Οι διαδικασίες φροντίδας είναι σημαντικές γιατί μπορούν να αποτελέσουν ευκαιρίες για θερμή επικοινωνία και ανάπτυξη στενής σχέσης μεταξύ γονιών παιδιών αλλά και ευκαιρίες μάθησης
- Το πρόγραμμα είναι σημαντικό για τα παιδιά γιατί η ρουτίνα αποτελεί πόλο ασφάλειας.
- Το παιγνίδι είναι η πιο αναπτυξιακή δραστηριότητα του παιδιού προσχολικής ηλικίας. Είναι ο φορέας ανάπτυξης και ο τρόπος που τα παιδιά μαθαίνουν τον κόσμο.
- Υπάρχουν πολλές μορφές παιγνιδιού: μοναχικό, κοινωνικό, κινητικό, εξερευνητικό, με κανόνες, φανταστικό ή συμβολικό.
