Η PrEP ως εργαλείο για να τελειώνουμε με τον HIV
Η επιθυμία να τελειώνουμε με τον HIV δεν αποτελεί ουτοπία. Η Κύπρος έχει δεσμευθεί στους διεθνείς στόχους 95‑95‑95[1] του UNAIDS και στο όραμα της εξάλειψης της μετάδοσης του HIV έως το 2030. Ο στόχος 95-95-95 έχει σημασία αφού αν πετύχουμε το πρώτο 95 (δηλαδή το 95% των ανθρώπων που ζουν με HIV να το γνωρίζουν), τότε προχωράμε στο δεύτερο 95 (δηλαδή, από όσους ανθρώπους γνωρίζουν ότι ζουν με HIV, το 95% αυτών να λαμβάνει αντιρετροϊκή αγωγή), για να πετύχουμε τελικά το τρίτο 95 (δηλαδή, από όσους ανθρώπους γνωρίζουν ότι ζουν με HIV και λαμβάνουν την αντιρετροϊκή τους αγωγή, το 95% αυτών να έχουν μη-ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο). Με μη-ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο, ΔΕΝ μπορεί να μεταδοθεί ο HIV με σεξουαλική επαφή, που αποτελεί και τον κύριο τρόπο μετάδοσης του ιού στην Κύπρο, ακόμα και αν δεν γίνεται χρήση προφυλακτικού ή άλλου εργαλείου προφύλαξης.
Η προληπτική φαρμακευτική αγωγή πριν από την έκθεση στον HIV, που ακούει στο όνομα PrEP[2] (Pre-Exposure Prophylaxis), αποτελεί κεντρικό στοιχείο αυτής της προσέγγισης. H PrEP επιτρέπει στα άτομα που είναι αρνητικά στον HIV να παραμείνουν αρνητικά, εφόσον χρησιμοποιούν την αγωγή σωστά και εξετάζονται κάθε τρείς μήνες. Παράλληλα, όλοι οι άνθρωποι που ζουν με τον HIV, ανεξαρτήτως εθνικής προέλευσης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας - έκφρασης ή/και χαρακτηριστικών φύλου, και ανεξαρτήτως του τρόπου ή των λόγων που βρίσκονται στο νησί, θα πρέπει να έχουν απρόσκοπτη, ασφαλή και δωρεάν πρόσβαση σε αντιρετροϊκή θεραπεία για τον HIV, ώστε ο ιός να μπορεί να κατασταλεί αποτελεσματικά σε μη ανιχνεύσιμα επίπεδα, καθιστώντας τη μετάδοση 100% αδύνατη στους ερωτικούς τους συντρόφους. Άλλωστε, “Μη-Ανιχνεύσιμος σημαίνει Μη-Μεταδοτικός[3]” (U=U: Undetectable equals Untransmittable). Ταυτόχρονα, η θεραπεία διασφαλίζει ότι η HIV λοίμωξη δεν επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα της ζωής των ανθρώπων αυτών, επιτρέποντας τους να ζουν μια γεμάτη, υγιή ζωή, να δημιουργούν σχέσεις, να κάνουν οικογένεια εάν το επιθυμούν, να συνεχίζουν τη ζωή τους με ασφάλεια και χωρίς φόβο απόρριψης ή στιγματισμού.
Στην Κύπρο, η μη διαθεσιμότητα της PrEP έως πρόσφατα αποτελούσε ένα τεράστιο κενό στη στρατηγική πρόληψης. Η Κίνηση Συμπαράστασης για το AIDS (στο εξής η “Κίνηση”) το είχε ήδη επισημάνει: “χωρίς πρόσβαση σε αυτό το σημαντικό και εξαιρετικά οικονομικό εργαλείο πρόληψης, η επίτευξη των στόχων 95‑95‑95 είναι αδύνατη”. Η PrEP δεν είναι «πολυτέλεια». Είναι αναγκαιότητα. Η αξία της δεν εξαντλείται σε επιστημονικά δεδομένα και στατιστικά. Είναι ζήτημα δικαιώματος στην υγεία, ζήτημα ποιοτικής ζωής, ζήτημα ελευθερίας στην απόλαυση. Η χρήση της PrEP δεν σημαίνει φόβο, ούτε καταστολή της σεξουαλικότητας, αλλά υπεύθυνη φροντίδα του εαυτού και των άλλων. Ισχύει ό,τι ακριβώς ισχύει και για τη χρήση προφυλακτικού. Πρέπει να ενθαρρύνουμε τη χρήση αυτών των εργαλείων και όχι να την αποτρέπουμε με αρνητικά σχόλια ή ανώριμες ειρωνείες και μικρότητες. Ένας άνθρωπος που επιλέγει τα εργαλεία αυτά για πρόληψη και προστασία από τον HIV είναι ένας υπεύθυνος άνθρωπος.
Μέσα σε αυτό το τοπίο, η Κίνηση δημιούργησε το Cyprus PrEP Point, ένα κέντρο αναφοράς για την κοινότητα, από την κοινότητα, σε ό,τι έχει να κάνει με την PrEP. Πρόκειται για το Κέντρο Ενημέρωσης και Ενδυνάμωσης της κοινότητας, που λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στα άτομα που ενδιαφέρονται να μάθουν περισσότερα και επιθυμούν να λαμβάνουν PrEP, και στις υπηρεσίες υγείας του κράτους. Η ‘γέφυρα’ αυτή ενημερώνει και διασυνδέει τα άτομα με το σύστημα υγείας και τις κλινικές PrEP. Δημιουργήθηκε ως απάντηση σε συγκεκριμένες και επίμονες ελλείψεις: τη χρόνια μη διαθεσιμότητα της PrEP, την ανάγκη πληροφόρησης, την ανάγκη για ασφαλή και μη-επικριτικά περιβάλλοντα. Στο Cyprus PrEP Point κάθε άτομο μπορεί να λάβει δωρεάν και ανώνυμα πληροφόρηση, συμβουλευτική και υποστήριξη, ώστε να μειώσει τον πιθανό κίνδυνο μετάδοσης HIV/ΣΜΛ, συνεχίζοντας να απολαμβάνει το σεξ όπως το ίδιο επιλέγει, αλλά και καθοδήγηση, εάν το επιθυμεί, ώστε να αποκτήσει πρόσβαση στην PrEP.
H PrEP στην Κύπρο παρέχεται πλέον επίσημα, εντελώς δωρεάν και χωρίς την προϋπόθεση να είναι κανείς εγγεγραμμένος στο Γενικό Σύστημα Υγείας (ΓΕΣΥ). Οποιοσδήποτε, οποιαδήποτε και οποιοδήποτε μπορεί να έχει πρόσβαση στην PrEP, αν θεωρεί ότι ο τρόπος αυτός προστασίας από τον HIV είναι ο επιθυμητός για το ίδιο το άτομο. Εξειδικευμένες κλινικές PrEP προσφέρουν την αγωγή με επίβλεψη από ειδικούς ιατρούς, στα Γενικά Νοσοκομεία Λευκωσίας και Λάρνακας. Το σχέδιο για την PrEP θα εφαρμοστεί σε τρεις φάσεις: αρχικά στις δύο πόλεις (Λευκωσία και Λάρνακα), σε ένα έτος θα επεκταθεί στα νοσοκομεία των υπόλοιπων επαρχιών της χώρας, και στην τρίτη φάση, θα ενταχθεί στην καθημερινή ιατρική φροντίδα, μέσω των προσωπικών ιατρών και φαρμακείων. Η διαδικασία περιλαμβάνει προληπτικές εξετάσεις πριν την έναρξη, τακτικό έλεγχο και ιατρική παρακολούθηση. Είναι μια προσέγγιση που, εφόσον υποστηριχθεί ενεργά, μπορεί να αποτελέσει πρότυπο. Για την καλύτερη ενημέρωση, η Κίνηση εξέδωσε οδηγό[4] στα ελληνικά, τα τουρκικά, τα αγγλικά, τα γαλλικά που μπορεί κανείς να βρει εδώ.
Τίποτα από τα παραπάνω, όμως, δεν θα είχε γίνει πράξη χωρίς την αποφασιστική παρουσία της κοινότητας. Από το 2018, η Κίνηση, μαζί με την Accept ΛΟΑΤΙ Κύπρου, αλλά και άλλους οργανωμένους φορείς, διεκδίκησαν με σταθερότητα και γνώση τη θεσμοθέτηση της PrEP στην Κύπρο. Με έρευνες, παρεμβάσεις, εκστρατείες ενημέρωσης, κινητοποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο και, κυρίως, με την καταγραφή της εμπειρίας των ίδιων των ομάδων-στόχου, η κοινότητα ήταν αυτή που άνοιξε τον δρόμο. Η Κίνηση σήμερα συνεχίζει να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, όχι μόνο στην παρακολούθηση της εφαρμογής του σχεδίου πρόσβασης, αλλά και στη διασφάλιση ότι αυτό υλοποιείται χωρίς αποκλεισμούς, με υπευθυνότητα, φροντίδα και κοινωνική δικαιοσύνη.
Η συμμετοχή της κοινότητας δεν είναι διακοσμητική. Είναι αυτή που μετατρέπει την PrEP από ένα απλό φαρμακευτικό σχήμα, σε εργαλείο κοινωνικής αλλαγής. Είναι αυτή που μειώνει το στίγμα, που ενισχύει την εμπιστοσύνη, που κάνει τον χώρο της πρόληψης πιο ανθρώπινο, πιο προσβάσιμο, πιο αποτελεσματικό, πιο ασφαλή. Στην τελική, είναι αυτή που φροντίζει να μην μείνει κανείς πίσω.
Η PrEP στην Κύπρο είναι μια ευκαιρία να αλλάξουμε το παιχνίδι. Όχι μόνο σε επίπεδο δημόσιας υγείας, αλλά και σε επίπεδο κοινωνικής αντίληψης, ίσων δικαιωμάτων και αυτοφροντίδας. Δεν είναι απλώς χάπι· είναι δήλωση: ότι κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα στην απόλαυση, στη σεξουαλική υγεία, χωρίς φόβο και χωρίς ντροπή.
Για να γίνει αυτό πραγματικότητα, δεν αρκεί μόνο να έχουμε την PrEP διαθέσιμη, ούτε αρκεί να έχουμε θεραπείες σε όσους ανθρώπους ζουν με HIV. Χρειάζεται να κινητοποιήσουμε όλα τα εργαλεία της συνδυαστικής πρόληψης και ταυτόχρονα να αντιμετωπίσουμε κατάματα το κοινωνικό στίγμα γύρω από τον HIV, τις Σεξουαλικά Μεταδιδόμενες Λοιμώξεις (ΣΜΛ), την ίδια την εξέταση, το σεξ και την ίδια την έννοια της απόλαυσης. Το μεγαλύτερο εμπόδιο στο να πετύχουμε τον στόχο μας είναι το στίγμα.
Χρίστος Κρασίδης
Ακτιβιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πρόεδρος της Κίνησης Συμπαράστασης για το AIDS, εξεταστής στο Cy Checkpoint, σύμβουλος στο Cyprus PrEP Point, ειδικός εμπειρογνώμονας που συμμετέχει σε ομάδες εργασίας του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας (WHO Europe) και στην επιτροπή για Σεξουαλικά Μεταδιδόμενες Λοιμώξεις του ECDC. Έχει διατελέσει πρόεδρος και μέλος του ευρωπαϊκού δικτύου AIDS Action Europe.
[2] https://www.asmcyprus.org/el/cy-prep-point
[3] https://www.asmcyprus.org/el/u-equals-u-faq
[4] https://www.asmcyprus.org/el/what-is-prep
