Ένα ευρύ φάσμα τρόπων και στρατηγικών για να βοηθηθούν ταξιδιώτες μακρινών αποστάσεων ώστε να αποφύγουν το τζετ λαγκ, μελετούν επιστήμονες.

Συχνοί ταξιδιώτες ορκίζονται στις δικές τους μεθόδους αποφυγής του τζετ λαγκ, είτε αυτές είναι η αναμόρφωση του προγράμματος ύπνου πριν ένα μεγάλο ταξίδι, είτε η λήψη της ορμόνης μελατονίνης, είτε η αναζήτηση φωτισμένων σημείων σε κάποιες ώρες της ημέρας, ή και εξαναγκάζοντας το σώμα να φάει ή να κοιμηθεί τις τοπικές ώρες της χώρας προέλευσης σε μια διαφορετική ζώνη ώρας.

Τί δουλεύει καλύτερα; Τα νέα από τους ερευνητές είναι ότι η καλύτερη φόρμουλα είνα ένας συνδυασμός των μεθόδων αυτών.

Σαν γενικός κανόνας, το τζετ λαγκ διαρκεί τουλάχιστον μια μέρα για κάθε φορά που ο ταξιδιώτης διασχίζει μια διαφορετική ζώνη της ώρας για να προσαρμοστεί το σώμα του στην τοπική ώρα, λένε οι επιστήμονες. Η σοβαρότητα του τζέτλαγκ ποικίλλει. Το ταξίδι προς την ανατολή, σε κατοπινότερες ώρες είναι πιο δύσκολο στην προσαρμογή, από ό,τι το ταξίδι προς τα δυτικά. Όταν ο ταξιδιώτης διασχίζει  περισσότερες ζώνες τα συμπτώματα είναι ακόμη πιο δύσκολο να αποφευχθούν. Σ’ αυτά περιλαμβάνονται αϋπνία και σύγχυση. Πιο ηλικιωμένοι άνθρωποι υποφέρουν περισσότερο από το τζετ λαγκ, ίσως γιατί τα βιολογικά ρολόγια επιδεινώνονται ενώ των νεαρών ακόμη εξελίσσονται, πιστεύουν οι ερευνητές.

Η Helen Burgess, διευθύντρια του εργαστηρίου έρευνας βιολογικών ρυθμών στο Rush University Medical Center, ανέπτυξε ένα σχέδιο για τον εαυτό της για να αποφύγει το τζετ λαγκ, σε ταξίδι της στην Αίγυπτο, οκτώ ζώνες ώρας μακριά από το σπίτι της στο Σικάγο. Για μερικές μέρες πριν το ταξίδι, η Δρ Burgess προχώρησε την ώρα ύπνου της μια ώρα κάθε νύχτα, και σηκωνόταν μα ώρα πιο νωρίς κάθε πρωί. Έπαιρνε μια μικρή δόση μελατονίνης νωρίς το απόγευμα για να βοηθηθεί να αναμορφώσει το βιολογικό της ρολόι. Αναζήτησε έντονο φωτισμό νωρίς κάθε πρωί, αποφεύγοντας να φορέσει γυαλιά ηλίου για να αυξήσει έται την έκθεση στο φως και να ξυπνήσει το βιολογικό της ρολόι.

Στην Αίγυπτο, η δρ Burgess λέει ότι μόνο ένα πρωί δυσκολεύτηκε να ξυπνήσει. «Χωρίς την μετακίνηση του ωρολογίου προγράμματος πριν από την πτήση, θα υπέφερα από τζετ λαγκ για μια εβδομάδα,  περίπου δηλαδή σε όλη την διάρκεια του ταξιδιού μου,» λέει.

Ενώ οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν ότι η έκθεση στο φως και η μελατονίνη βοηθούν στην μείωση των συμπτωμάτων του τζετ λαγκ μετά την άφιξη σε μια χώρα, δεν συμφωνούν όλοι στην μεταβολή του ωρολογίου προγράμματος πριν από το ταξίδι, αφού αυτό επηρεάζει τον κοινωνικό χρόνο, πχ με την οικογένεια και τους φίλους. «Δεν βλέπω το κέρδος του να δίνεις στον εαυτό σου τζετ λαγκ πριν από το ταξίδι», δηλώνει ο Alfred J. Lewy, διευθυντής του εργαστηρίου διαταραχών του ύπνου και αντιπρόεδρος στο τμήμα ψυχιατρικής του Oregon Health & Science University.

Υπάρχει και μια άλλη εξήγηση σε σχέση με το τζέτλαγκ. Η Gene Block, καθηγήτρια ψυχιατρικής και συμπεριφεριοκρατικών σπουδών στο Πανειστήμιο της Καλιφόρνια, στο Λος Άντζελες, όπως και συνάδελφοί της, συμφωνούν ότι το σήμα που στέλνει το βιολογικό ρολόι από τον εγκέφαλο στο υπόλοιπο σώμα για να επανασυγχρονίσει τις διάφορες λειτουργίες του χώματος εξασθενεί. Σαν αποτέλεσμα, πήρε περισσότερο καιρό για γηραιότερα ποντίκια να αναπροσαρμοστούν σε αλλαγές της ώρας από ό,τι σε νεαρότερα ποντίκια. Οι ερευνητές επέλεξαν μεταβολές σε εξάωρες ζώνες της ώρας στις έρευνές τους.

Έρευνα που έγινε σε ποντίκια έδειξε ότι το βιολογικό ρολόι τυπικά προσαρμόζεται σε ζώνες της ώρας σε τρεις μέρες. Ωστόσο, σε μερικά ποντίκια τα εσωτερικά ρολόγια προσαρμόστηκαν σε διαφορετικούς ρυθμούς και δεν δούλευαν σωστά ακόμη και για οκτώ μέρες.

Ο Dr. Block, που είναι ηλικίας 64 ετών, ισχυρίζεται ότι το τζέτλαγκ διαρκεί περισσότερο, όσο μεγαλώνει. Σε πρόσφατα ταξίδια του στην Ντόχα, είπε, έφαγε τα γεύματά του στην τοπική ώρα όταν δεν πεινούσε για να βοηθήσει τον οργανισμό του να συγχρονιστεί πιο γρήγορα με την τοπική ώρα .

Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν βιολογικά ρολόγια που διαρκούν περισσότερο από 24 ώρες, κάτι που το καθιστά πιο εύκολο να πετάξει κανείς ανατολικά, λένε οι ερευνητές. Όταν οι άνθρωποι πετούν στα δυτικά, πρέπει να μείνουν ξύπνιοι για περισσότερη ώρα πριν τη πτήση. Εξάλλου το να μείνει κανείς ξύπνιος είναι ευκολότερο από το να πέσει για ύπνο νωρίτερα από το κανονικό.

Το να αναζητήσει κανείς δυνατό φωτισμό κάποιες ώρες, και να τον αποφεύγει κάποιες άλλες ώρες, είναι ακόμη μία μέθοδος που συνιστούν οι ερευνητές για πιο γρήγορη προσαρμογή στη νέα ζώνη ώρας. Το φως της ημέρας είναι ακόμη ένας παράγοντας στον οποίο πρέπει να αναπροσαρμοστεί ο κερατοειδής. Γενικά, άτομα που ταξιδεύουν ανατολικά πρέπει να αναζητήσουν το απογευματινό φως, ενώ εκείνοι που ταξιδεύουν δυτικά το πρωινό φως. Αν το κλίμα ή ή ώρα της νέας ζώνης δεν επιτρέπει πολύ φως, καλό είναι να έχει κανείς ένα μικρό φορητό κουτί φωτός το οποίο έχει και ξυπνητήρι. Αλλά, ερευνητές υποδεικνύουν ότι αυτές οι συμβουλές πρέπει να προσαρμόζονται στον κάθε ένα ατομικά ταξιδιώτη αφού εξαρτάται από το αν κανονικά το άτομο ξυπνά νωρίς ή και από την τοπική ώρα του προορισμού.

Η μελατονίνη είναι άλλος ένας δημοφιλής τρόπος να μετακινήσει κανείς το βιολογικό ρολόι σε διαφορετική ζώνη ώρας. Ο δρ Lewy, του Oregon Health & Science, συνιστά να σύντομο ύπνο πριν από την τοπική ώρα σε κάθε απόγευμα μέχρι να προσαρμοστεί το σώμα. Παρά το γεγονός ότι πωλείται χωρίς συνταγή, η μελτονινη δεν έχει εγκρθεί από την Αρχή Αδειοδότησης των Φαρμάκων - Food and Drug Administration στις ΗΠΑ, και ερευνητές διαφωνούν για την ιδανική δοσολογία. Η συμβουλή γιατρού είναι απαραίτητη.

Μερικοί άνθρωποι έχουν μετακινήσει το βιολογικό τους ρολόι, αλλά δεν έχουν όλοι την πειθαρχία ή το ενδιαφέρον για να μπαίνουν σε τέτοιες διαδικασίες πριν από το ταξίδι. Οι περισσότεροι, φτάνουν σε μια διαφορετική ζώνη ώρας, παίρνουν ένα υπνωτικό χάπι για να κοιμηθούν και πίνουν μαύρο καφέ όταν θέλουν να μείνουν ξύπνιοι, περιμένοντας μέχρι να προσαρμοστεί το σώμα τους, εξηγεί ο Charmane Eastman, καθηγητής επιστημών της συμπεριφοράς, στο Rush University Medical Center in Chicago, που έχει επινοήσει τρόπους για υπερνίκηση του τζετ λαγκ. «Πρέπει να έχεις κίνητρα για να θέλεις να κάνεις κάτι γι’ αυτό» εξηγεί.