H αβεβαιότητα για το μέλλον, σε συνδυασμό με τη μειωμένη ρευστότητα και την αύξηση της ανεργίας αποτελούν το τρίπτυχο, το οποίο εν πολλοίς αποτελεί τροχοπέδη για κάθε είδους επιχειρηματική ανάπτυξη στο νησί. Η αγορά ακινήτων δεν θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση

Ρευστότητα, ανεργία και αβεβαιότητα για το μέλλον, είναι το τρίπτυχο, το οποίο εν πολλοίς αποτελεί τροχοπέδη για κάθε είδους επιχειρηματική ανάπτυξη στο νησί, μετά τις γνωστές αποφάσεις του Μαρτίου. Η αγορά ακινήτων δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση. Ειδικότερα αυτή, η οποία προ Eurogroup, ήταν εν πολλοίς εξαρτώμενη από τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Μετά τις εξελίξεις στις κυπριακές τράπεζες, τα δεδομένα στο real estate δεν θα μπορούσαν να είναι αισιόδοξα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία τα οποία δημοσιεύει τόσο το Κτηματολόγιο, όσο και η Στατιστική Υπηρεσία, καθώς και τα όσα καταγράφουν οι επαγγελματίες του κλάδου, η αγορά ακινήτων έχει περιέλθει σε τέλμα. Οι αγοραπωλησίες από Κυπρίους είναι από ελάχιστες ως μηδαμινές, ενώ την κατάσταση φαίνεται να σώζουν οι λίγες έστω πράξεις που γίνονται από ξένους, κυρίως Κινέζους και Άραβες. Και μπορεί αυτό να μην ακούγεται τραγικό για τον περισσότερο κόσμο, ωστόσο για τους επιχειρηματίες ανάπτυξης γης, τους εργολάβους, και γενικά όλους τους εμπλεκόμενους, η κατάσταση είναι οριακή.

Για να αναστραφεί η κατάσταση, σημειώνουν οι αρμόδιοι, θα πρέπει να ενισχυθεί σημαντικά η ρευστότητα στην αγορά και να επανέλθει η εμπιστοσύνη γενικά στη χώρα ως ένας αξιόπιστος επενδυτικός προορισμός.

Ο παράγοντας ανεργία
Στο μεταξύ, δύο στοιχεία, τα οποία είδαν το φως της δημοσιότητας τη βδομάδα που πέρασε, είναι χαρακτηριστικά της δύσκολης κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει η κυπριακή οικονομία και επηρεάζει σαφώς και τον κλάδο της αγοράς ακινήτων. Το ένα αφορά στα στοιχεία της ανεργίας και το δεύτερο στο ενδεχόμενο να χρειαστούν οι τράπεζες πρόσθετα κεφάλαια.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα νέα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, το Σεπτέμβριο, ο αριθμός των εγγεγραμμένων ανέργων ανήλθε στα 47.017 άτομα σε σχέση με 48.451 τον προηγούμενο μήνα και 33.866 τον Αύγουστο του 2012. Τα στοιχεία διορθωμένα για εποχικές διακυμάνσεις, που δείχνουν την τάση της ανεργίας, καταδεικνύουν ότι ο αριθμός των εγγεγραμμένων ανέργων το Σεπτέμβριο 2013 αυξήθηκε στα 52.112 πρόσωπα σε σύγκριση με 51.275 τον προηγούμενο μήνα και 37.901 το Σεπτέμβριο του 2012. Τον προηγούμενο μήνα Αύγουστο, η άνοδος της ανεργίας ήταν η μεγαλύτερη από τον Απρίλιο του 2013, την περίοδο αμέσως μετά τις αποφάσεις του Eurogroup για τις τράπεζες.
Σε σύγκριση με το Σεπτέμβριο του 2012, σημειώθηκε αύξηση 13.151 προσώπων ή 38,8%.

Η αύξηση αποδίδεται κυρίως στους τομείς του εμπορίου (αύξηση 2.515 ανέργων), των χρηματοπιστωτικών και ασφαλιστικών δραστηριοτήτων (αύξηση 1.747), της εκπαίδευσης (αύξηση 1.742), των κατασκευών (αύξηση 1.264), της μεταποίησης (αύξηση 1.150), των δραστηριοτήτων υπηρεσιών παροχής καταλύματος και υπηρεσιών εστίασης (αύξηση 614).

Πρόσθετα κεφάλαια στις τράπεζες
Οι κυπριακές τράπεζες και τα συνεργατικά ενδέχεται να χρειαστούν μέχρι €1,5 δισ. περισσότερα από όσα προνοεί το κυπριακό πρόγραμμα, σύμφωνα με τον οίκο Moody’s, που διατηρεί το outlook του κυπριακού τραπεζικού κλάδου αρνητικό. Οι προοπτικές του κυπριακού τραπεζικού συστήματος παραμένουν αρνητικές, αναλλοίωτες από το Μάιο του 2009, σύμφωνα με έκθεση του οίκου.

Όπως αναφέρεται, η οικονομική κρίση στην Κύπρο προκάλεσε μια βαθιά και παρατεταμένη οικονομική ύφεση που εκτιμάται να επιβαρύνει το ήδη δύσκολο λειτουργικό περιβάλλον.

Το outlook αντανακλά τις σημαντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι τράπεζες, δηλαδή την οξεία επιδείνωση της ποιότητας ενεργητικού, τις συνεχείς ανησυχίες για τη φερεγγυότητα τους, τη χρηματοδότηση και τις πιέσεις ρευστότητας. Σημειώνεται ότι οι τράπεζες θα συνεχίσουν να λειτουργούν σε ένα δύσκολο περιβάλλον. Ο οίκος αναμένει συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 12% φέτος και 6,4% το 2014.
Στην έκθεση, αναφέρεται ότι οι ακραίες συνθήκες, θα χαρακτηρίζονται από μια απότομη πτώση στην εγχώρια κατανάλωση, γεγονός που αντικατοπτρίζει τη διάβρωση των εισοδημάτων των νοικοκυριών και του πλούτου, σε συνδυασμό με τη ραγδαία αύξηση της ανεργίας (17,3% τον Ιούνιο του 2013 από 13,8% στα τέλη του 2012). Επίσης, εκτιμάται να υπάρξει περαιτέρω συρρίκνωση του τομέα των ακινήτων και μειωμένος όγκος δραστηριότητας στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών (που ιστορικά αποτελούσε ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας), δεδομένης της επιδείνωσης της κατάστασης του υπεράκτιου επιχειρηματικού μοντέλου του τραπεζικού συστήματος.

Η πτώση στις πωλήσεις
Τα τελευταία στοιχεία του Σεπτεμβρίου σε σχέση με τις πωλήσεις ακινήτων, τις οποίες ανακοίνωσε προ ημερών το Κτηματολόγιο, καταγράφουν νέα πτώση. Εμπλεκόμενοι της αγοράς ακινήτων εκτιμούν  ότι η συρρίκνωση θα συνεχιστεί και τους επόμενους μήνες λόγω της έλλειψης ρευστότητας και της αβεβαιότητας που επικρατεί σε σχέση με τις μελλοντικές εξελίξεις.

Σύμφωνα λοιπόν με τα στοιχεία του Κτηματολογίου, τα πωλητήρια έγγραφα μειώθηκαν το Σεπτέμβριο στα 285 τεμάχια έναντι 442 το Σεπτέμβριο του 2012, καταγράφοντας ετήσια μείωση 36% από τα ήδη χαμηλά περσινά επίπεδα. Η μείωση στις πωλήσεις το Σεπτέμβριο αποδίδεται κυρίως στη ντόπια αγορά, καθώς η εξωγενής ζήτηση δεν παρουσίασε μεταβολή. Οι πωλήσεις σε ντόπιους μειώθηκαν κατά 43% στα 208 τεμάχια από 365 το Σεπτέμβριο του 2012, ενώ οι πωλήσεις σε ξένους διαμορφώθηκαν στα 77 τεμάχια όσα ήταν και τον αντίστοιχο περσινό μήνα.

Μείωση των πωλήσεων παρατηρείται σε όλες τις πόλεις. Οι μεγαλύτερες μειώσεις παρατηρούνται στην Αμμόχωστο (-64%) με τις πωλήσεις να μειώνονται στα 172 τεμάχια από 472 πέρσι και στη Λευκωσία (-59%) καθώς από 1210 πέρσι μειώθηκαν φέτος στα 501.
Μειωμένες κατά 46% και 45% αντίστοιχα είναι και οι πωλήσεις σε Λάρνακα και Λεμεσό.
Στην Πάφο η μείωση περιορίζεται στο 21% με τις πωλήσεις να φθάνουν τις 860 από 1088.

Οι αιτίες
Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι η αγορά θα συνεχίσει να κινείται στα ίδια χαμηλά επίπεδα και το επόμενο διάστημα λόγω ακριβώς της έλλειψης ρευστότητας που επικρατεί στην αγορά, καθώς και της αβεβαιότητας για το μέλλον. «Αγορές από ντόπιους, ουσιαστικά δεν υπάρχουν. Υπάρχουν ευκαιριακά κάποιοι ξένοι κυρίως κινέζοι και άραβες που αγοράζουν οικιστικά ακίνητα άνω των €300 χιλιάδων για την εξασφάλιση βίζας».
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι «το όνομα της Κύπρου έχει πληγεί στο εξωτερικό μετά τις καταστροφικές αποφάσεις του Eurogroup το Μάρτιο. Ένεκα του γεγονότος ότι δεν αναμένεται ανάκαμψη στην εγχώρια ζήτηση, θα πρέπει να δοθεί βαρύτητα στους ξένους, οι οποίοι θα φέρουν φρέσκο χρήμα στην αγορά. Πρέπει το κράτος να δώσει χειροπιαστά κίνητρα στους ξένους επενδυτές για να επενδύσουν στην Κύπρο», αναφέρεται χαρακτηριστικά.

Προσπάθειες αναθέρμανσης από τράπεζες
Προσπάθειες αναθέρμανσης της στεγαστικής αγοράς καταβάλλουν οι τραπεζίτες με την προσφορά χαμηλότοκων δανείων με ευνοϊκούς όρους πληρωμής. Την αρχή έκανε η Τράπεζα Κύπρου, που μετά από αρκετούς μήνες και την ολοκλήρωση της διαδικασίας ανακεφαλαιοποίησης της, προχώρησε σε προϊοντικές διαφημίσεις νέου στεγαστικού δανείου. Από την τελευταία φορά που παρουσιάστηκαν στην αγορά προϊόντα στεγαστικής πίστης πολλά έχουν αλλάξει. Οι τράπεζες αποφεύγουν νέες δανειοδοτήσεις λόγω των κεφαλαιακών προκλήσεων που αντιμετωπίζουν ενώ τα νοικοκυριά δεν προχωρούν σε δανειοληπτικά ανοίγματα. Το σύνολο των στεγαστικών δανείων στην αγορά συρρικνώθηκε σε ένα χρόνο από €15,1 δισ. σε €14 δισ. καθώς αρκετά δάνεια αποπληρώθηκαν ή συμψηφίστηκαν με καταθέσεις. Το 2005 τα στεγαστικά δάνεια ήταν μόλις €4 δισ. Η στεγαστική πίστη αυξήθηκε απότομα τα επόμενα χρόνια συμβάλλοντας στην υπερ-μόχλευση των κυπριακών νοικοκυριών.

Η κυριαρχία των κινέζων αγοραστών
Την ίδια ώρα, την εξάρτηση της κυπριακής αγοράς ακινήτων από την Κίνα καταδεικνύουν τα εξαμηνιαία αποτελέσματα της Dolphin Capital στα οποία περιλαμβάνονται και τα αποτελέσματα της Aristo Developers. Όπως αναφέρεται, το 80.2% των αγοραστών ακινήτων της Aristo κατά το πρώτο οκτάμηνο του 2013 προερχόταν από την Κίνα. Την αντίστοιχη περίοδο του 2012, το ανάλογο ποσοστό ήταν μόλις στο 21.9%. Από εκεί και πέρα, 14.4% (37.2% το 2012)των αγοραστών της εταιρείας προέρχεται από τη Ρωσία, 2.7% (19.5 το 2012)από άλλους προορισμούς, μόλις 2.2% (4.7 το 2012 )από το Ηνωμένο Βασίλειο και 0.5% (16.7% το 2012) από Κύπρο. Μάλιστα, η Dolphin δεν κρύβει την ανησυχία της για το φαινόμενο, σημειώνοντας πως δημιουργείται ρίσκο συγκέντρωσης για την εταιρεία, η οποία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην κινεζική αγορά. Πάντως, η Aristo κατέγραψε πωλήσεις 21.9εκ. ευρώ το πρώτο οκτάμηνο του 2013 μόλις 7% κάτω από τις πωλήσεις της αντίστοιχης περιόδου του 2012. Παράλληλα, η μέση τιμή πώλησης ανά τετραγωνικό μέτρο αυξήθηκε κατά 30%. Τους πρώτους οκτώ μήνες του 2013 η εταιρεία πούλησε 63 μονάδες σε σχέση με 105 την ίδια περίοδο του 2012.
 
Venus Rock: Κολλά στους περιορισμούς το deal
Οι διαδικασίες ελέγχου εξαγωγής συναλλάγματος με βάση την κινέζικη νομοθεσία καθυστερούν την ολοκλήρωση της συμφωνίας των 241εκ. ευρώ μεταξύ Dolphin- Aristo και China Glory International Investment Group σε σχέση με το έργο Venus Rock. Αυτό αναφέρεται στα αποτελέσματα εξαμήνου της Dolphin Capital Investors. H εταιρεία σημειώνει πάντως, πως στη συμφωνία υπάρχει πρόνοια για χρέωση 6% ανά έτος για όποιο ποσό καθυστερεί. Πάντως, μέχρι τώρα Dolphin και Aristo έλαβαν μόλις 2εκ. ευρώ –μη επιστρέψιμα- για τη συμφωνία. Με βάση τη συμφωνία, επιπρόσθετο ποσό έπρεπε να αποδεσμευτεί στις 17 Αυγούστου. Αναμένεται πως οι κινεζικές Αρχές θα δώσουν την έγκρισή τους μέχρι το τέλος του έτους.
Παρά την καθυστέρηση που υπάρχει στην ολοκλήρωση της συμφωνίας, η CGIG προχώρησε αρκετές διαδικασίες σε σχέση με το έργο. Συγκεκριμένα, έλαβε 252 νέες πολεοδομικές άδειες ενώ ετοιμάζεται να καταθέσει σχετικές αιτήσεις για ακόμα 919 οικίες. Όπως αναφέρει η Dolphin, η CGIG ήδη μιλά για σημαντικό ενδιαφέρον για το project από πιθανούς πελάτες. Γι’ αυτό άλλωστε, και έχει προχωρήσει σε σημαντικές επενδύσεις τόσο στην Κύπρο όσο και στην Κίνα.

9ο Συνέδριο Ανάπτυξης Γης και Οικοδομών
Οι νέες πραγματικότητες
Ο τομέας Ανάπτυξης Γης πάντα αποτελούσε μια από τις ατμομηχανές της κυπριακής οικονομίας. Ο κλάδος είναι ένας από τους μεγαλύτερους εργοδότες στην Κύπρο και συνέβαλε με εκατοντάδες εκατομμύρια έσοδα στα κρατικά ταμεία. Η 15η Μαρτίου 2013 όμως σηματοδότησε μια νέα και οδυνηρή αρχή για την Κύπρο, την οικονομία της και για τον κλάδο των ακινήτων, που ήδη μετρο πληγές και απώλειες χρόνια πριν. Σήμανε παράλληλα και επίσημα, πλέον, το τέλος μιας εποχής που χαρακτηριζόταν από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη, υπερμεγέθη δανεισμό και μεγάλα, μη βιώσιμα χρέη. Σήμερα, η μείωση των πόρων χρηματοδότησης, τα πολλά ενυπόθηκα δάνεια με τα ψηλά επιτόκια, η κάθετη πτώση στις τιμές των ακινήτων και η έλλειψη στρατηγικής για αντιμετώπιση των προβλημάτων σείουν συθέμελα τον τομέα.  Γίνεται αντιληπτό ότι δημιουργείται μια νέα τάξη πραγμάτων. Πολλοί μιλούν για μια διόρθωση, που ήταν αναπόφευκτη. Ήρθε, όμως, σε στιγμή και με τρόπο που αναγκάζει τον κλάδο να αναμετρηθεί με προκλήσεις που συχνά υπερβαίνουν τις δυνατότητές του. Την ίδια ώρα, οι επενδυτές - καταναλωτές παρουσιάζονται πιο διστακτικοί από ποτέ.

Μια νέας μορφής αγορά δημιουργείται. Πρωτόγνωρη για την Κύπρο. Άλλες πραγματικότητες και τάσεις διαμορφώνουν, τώρα, το σκηνικό. Οι εταιρείες του τομέα καλούνται να ανταποκριθούν με ευελιξία, τόλμη και κυρίως διορατικότητα, όμως συχνά τους λείπουν εχέγγυα, όπως η έγκυρη πληροφόρηση και η στήριξη, ώστε να ελιχθούν. Το 9ο Συνέδριο Ανάπτυξης Γης και Οικοδομών που οργανώνεται στις 12 Νοεμβρίου στο ξενοδοχείο Hilton Park (Λευκωσία), με έγκυρους αναλυτές, έχει αυτόν ακριβώς το σκοπό. Να στηρίξει τον κλάδο, μέσω της ολοκληρωμένης πληροφόρησης για τις πραγματικότητες του σήμερα και για το τι πρόκειται να φέρει το αύριο. Να συμβάλει στην ανάπτυξη, να βοηθήσει στους εταιρικούς σχεδιασμούς και στις επόμενες στρατηγικές κινήσεις κάθε εταιρείας, που είτε προχωρά μόνη είτε αποφασίζει να τολμήσει το δικό της deal συνεργασίας. Την ίδια ώρα διεισδύει στην αγορά και με οδηγό τη γνώση διακεκριμένων επαγγελματιών - ομιλητών αποκαλύπτει ευκαιρίες για επενδυτές, επισημαίνοντας τα πλεονεκτήματα, αλλά και τις παγίδες της δεδομένης χρονικής στιγμής.

Συγκεκριμένα αναλύει, μεταξύ άλλων:
•    Emerging Trends in European Real Estate
•    What next for the Cyprus economy?
•    Real Estate Investment Outlook and Private Equity Positioning – New RE Investment Instruments
•    Η Αγορά Ακινήτων στην Κύπρο – Προβλέψεις 2014-2015
•    Φορολόγηση Ακίνητης Ιδιοκτησίας – Επιτακτική Ανάγκη για Φορολογική Απλοποίηση
•    Επενδύσεις σε ακίνητα ως μέρος ενός επενδυτικού χαρτοφυλακίου
•    Πως διαμορφώνεται η σχέση των τραπεζών με τις εταιρείες ανάπτυξης γης και οικοδομών;
•    Αναπτυξιακά Έργα Δημοσίου και Συγχρηματοδοτούμενα Έργα από ΕΕ  για τα επόμενα χρόνια
•    Πόσο απέχουμε από την κατάσχεση και εκποίηση ακινήτων από τις τράπεζες;
•    Spain: SAREB (Company for the Management of Assets proceeding from Restructuring of the Banking System) and its effect on the Real Estate Sector in Spain
•    Alternative Financing in a New Era
•    Eξαγορές και Συγχωνεύσεις Εταιρειών: Διέξοδος για τις εταιρείες Ανάπτυξης Γης;
•    Εκτιμήσεις Ακινήτων: Η νέα τάξη πραγμάτων

Το συνέδριο απευθύνεται σε εταιρείες ανάπτυξης γης και ακινήτων, κατασκευαστικές, εργολάβους, κτηματομεσίτες, επιμετρητές ποσοτήτων, εκτιμητές ακινήτων, αρχιτέκτονες, πολιτικούς μηχανικούς, χρηματοοικονομικούς οργανισμούς (τράπεζες, συνεργατικά), δικηγόρους και νομικούς συμβούλους, λογιστές, ιδιώτες επενδυτές, στελέχη κυβερνητικών τμημάτων και τοπικής αυτοδιοίκησης.