Η οικονομική επισκόπηση για την περίοδο 2004 – 2011 που παρουσίασε πριν από μερικές μέρες η Ελληνική Τράπεζα, εμπεριέχει ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στοιχεία σε σχέση με την πορεία της κυπριακής οικονομίας τα τελευταία 7 χρόνια και καταδεικνύει ταυτόχρονα ότι τα σημάδια που έδειχναν ότι η κρίση έρχεται, φάνηκαν νωρίς. Ωστόσο, η παρουσία στο νησί της Τρόικας, δείχνει ότι οι αρμόδιοι φορείς δεν έλαβαν έγκαιρα τα μηνύματα αυτά.
Από την οικονομική ευμάρεια και ανάπτυξη της περιόδου 2004 – 2007, στα δύσκολα χρόνια που ξεκίνησαν από την κρίση στην Αμερική το 2008 και στην αύξηση της ανεργίας, την ύφεση και την έξοδο από τις διεθνείς αγορές την περίοδο 2010 – 2011, η επισκόπηση της Ελληνικής δείχνει τον κατήφορο της οικονομίας. Ας πάρουμε τα δεδομένα χρόνο με το χρόνο.

2004: Ο δρόμος της ΟΝΕ και το Ιράκ
Η ανάλυση ξεκινά από το Μάρτιο του 2004, όπου κύριο στοιχείο είναι τα «απομεινάρια» που άφησε ο πόλεμος στο Ιράκ, αλλά και η άτυπη πνευμονία, κυρίως στον τομέα του τουρισμού. Όπως αναφέρεται, οι ανησυχίες ήταν τότε μεγάλες, αφού το 2002 καταγράφηκε μια μεγάλη μείωση στις αφίξεις της τάξης του 10,3% και ακολούθησε η πτώση του 2003 της τάξης του 4,8%.
Πέραν αυτού, επισημαίνεται χαρακτηριστικά ότι «το αστέρι» του οικονομικά υποτονικού 2003 ήταν ο κλάδος των κατασκευών και αξιοποίησης ακινήτων. Οι λόγοι, προστίθεται, που οδήγησαν στην αυξημένη δραστηριότητα του κλάδου ήταν τα χαμηλά επιτόκια, η διαθεσιμότητα μακροπρόθεσμων στεγαστικών δανείων, η ζήτηση για εξοχικές κατοικίες από κατοίκους εξωτερικού λόγω της επικείμενης ένταξης της Κύπρου στην Ε.Ε. και ορισμένοι δημογραφικοί παράγοντες.
Ένα άλλο σημείο που φαίνεται να προβληματίζει, είναι η εντυπωσιακή άνοδος της τιμής του πετρελαίου μέσα στη χρονιά, η οποία έφτασε σε ποσοστό στο 51%. Από 33 ευρώ το βαρέλι στην αγορά της Νέας Υόρκης στις αρχές του χρόνου, έφτασε στα 50 ευρώ το βαρέλι στο τέλος Νοεμβρίου.
Όσον αφορά στο δρόμο προς την ΟΝΕ, επισημαίνεται ότι ο προϋπολογισμός του 2005 έχει ξεκάθαρα ως στόχο τη δημοσιονομική εξυγίανση ώστε να πειστεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΕΚΤ να εγκρίνουν τη μελλοντική μας αίτηση για ένταξη στο Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 2.

2005: Ένταξη στο Μηχανισμό
Η σημαντικότερη οικονομική εξέλιξη το 2005, αναφέρεται, ήταν η ένταξη της Κύπρου στο Μηχανισμό στις αρχές Μαϊου. Η επιτυχής ένταξη, είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση των επιτοκίων από την Κεντρική κατά 1%, πρόσθετα της μείωσης κατά 0,25% πριν από την ένταξη. Έτσι, το επιτόκιο διευκόλυνσης της οριακής χρηματοδότησης ήταν στο 4,25% από 5,50% στην αρχή του έτους.
Στους επιμέρους κλάδους, αναφέρεται ενδεικτικά ότι αξιόλογες επιδόσεις σημείωσε το λιανικό εμπόριο καταγράφοντας αύξηση 6,3% των πωλήσεων σε όγκο κατά τους πρώτους πέντε μήνες του έτους. Για να δοθεί η διευκρίνιση ότι η αύξηση του πληθωρισμού προέρχεται κυρίως από τα καύσιμα και τις υπηρεσίες και σε μικρό βαθμό από εμπορευόμενα προϊόντα.
Σ ένα εξειδικευμένο κλάδο της κατανάλωσης, οι εγγραφές οχημάτων μειώθηκαν κατά το διάστημα Ιανουαρίου – Αυγούστου κατά 7,7%, ενώ οι εγγραφές ιδιωτικών σαλούν κατά 10,2%.
Για ολόκληρη τη χρονιά, καθώς και την επόμενη, οι εκτιμήσεις έκαναν λόγο για μείωση της ανεργίας γύρω στο 3,5%. «Το κυρίαρχο και ίσως πιο προβλεπτό χαρακτηριστικό του επόμενου χρόνου αναμένεται να είναι η διαδικασία σύγκλισης με τις χώρες της Ευρωζώνης», υπογραμμίζεται. Εξού και η μεγαλύτερη πρόκληση, οριοθετείται ως η ικανοποίηση του σχετικού κριτηρίου του δημόσιου χρέους μέχρι την είσοδο στην Ευρωζώνη.

2006: Εκτόξευση χορηγήσεων
Στην ανάλυση για το πρώτο τρίμηνο του έτους, επισημαίνεται ότι το 2005 μπορεί να χαρακτηριστεί ως θετικό έτος από οικονομικής σκοπιάς αφού ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης εκτιμάται ότι έφτασε στο 3,8%.  Η βελτίωση των δημόσιων οικονομικών, προστίθεται, οφειλόταν μερικώς σε μη επαναλαμβανόμενα μέτρα όπως η φορολογική αμνηστία, αλλά η Κυβέρνηση έδειξε να υιοθετεί και μέτρα με πιο μακροπρόθεσμο χαρακτήρα όπως η αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης στο δημόσιο τομέα.
Όσον αφορά στο Πρόγραμμα Σύγκλισης, αναφέρεται ότι αυτό αποτελεί μια σειρά μέτρων και προβλέψεων που κατατέθηκαν από την Κυβέρνηση προς την Ευρωπαϊκή Ένωση με στόχο να πετύχουν την οικονομική σύγκλιση μεταξύ των δυο πλευρών και ιδιαίτερα τη δημοσιονομική εξυγίανση.
Ενδεικτικά, επισημαίνεται ότι στα μέτρα περιορισμού του ρυθμού αύξησης των δαπανών περιλαμβάνονται ο περιορισμός του ρυθμού αύξησης των υπαλλήλων που απασχολούνται στο δημόσιο καθώς και ο περιορισμός του ρυθμού αύξησης των μισθών στο δημόσιο. Επιπρόσθετα, τα διάφορα τμήματα του δημοσίου θα πρέπει να διατηρήσουν το ρυθμό αύξησης των τρεχουσών δαπανών κάτω από το 2%, ενώ οι κεφαλαιουχικές δαπάνες δεν θα πρέπει να αυξάνονται με ρυθμό μεγαλύτερο του 6%.
Σημείο αναφοράς της συγκεκριμένης χρονιάς, σύμφωνα με τα στοιχεία που συνέλεξε η Ελληνική στη μελέτη της, είναι η επιτάχυνση των χορηγήσεων. Αναφέρεται ενδεικτικά ότι ο ρυθμός αύξησης των χορηγήσεων από 7,7% το Νοέμβριο του 2005 έφθασε στο 15,2% το Σεπτέμβριο του υπό αναφορά έτους. Στη σημαντική αυτή αύξηση συνέβαλε η κατά 52% αύξηση των χορηγήσεων σε ξένο νόμισμα με το συνολικό ποσό να ανέρχεται στα 2,28 δις λίρες. Αύξηση κατέγραψαν και οι καταθέσεις κατά 22,8% γεγονός που οφείλεται στην αύξηση κατά 34,5% των καταθέσεων μη κατοίκων Κύπρου.

2007: Τα πρώτα σημάδια
Η χρονιά ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς. Μια ανασκόπηση στο 2006 αναφέρει ότι η προηγούμενη χρονιά έχει περάσει στην ιστορία ως ένα ακόμη έτος ικανοποιητικής ανάπτυξης το οποίο ήταν όμοιο σε ρυθμούς ανάπτυξης με τα έτη 2004 – 2005. Ο τομέας των κατασκευών παρουσίασε αρκετά ικανοποιητικούς ρυθμούς δραστηριότητας. Εκτιμάται ότι το 2006 ήταν η Πέμπτη συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία η κατασκευαστική δραστηριότητα αναπτύχθηκε με ρυθμούς που ξεπερνούσαν το ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ. Ο τουρισμός κατέγραψε μέτριες επιδόσεις κατά το 2006 ενώ ο δείκτης βιομηχανικής παραγωγής κατέγραψε οριακή ετήσια αύξηση της τάξης του 0,3%.
Οι ενδείξεις για την οικονομική δραστηριότητα το 2007 είναι αρκετά θετικές. Ταυτόχρονα, κατά το δελτίο του β’ τριμήνου η διεθνής οικονομία διανύει περίοδο οικονομικής ανάπτυξης, αφού σύμφωνα και με το ΔΝΤ ο ρυθμός ανάπτυξης διεθνώς αναμένεται να φτάσει στο 4,9% κατά το 2007. Αιχμή του δόρατος στη θετική πορεία της διεθνούς οικονομίας είναι οι αναπτυσσόμενες χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία.
Στο οικονομικό δελτίο του τρίτου τριμήνου του έτους και ενώ η Κύπρος φαίνεται να προετοιμάζεται για την είσοδο της στην ζώνη του ευρώ, αναφέρεται ότι η κρίση που ξέσπασε γύρω από τις ζημιές διεθνών τραπεζών που είχαν επενδύσει σε οικιστικά δάνεια χαμηλής ποιότητας στις ΗΠΑ έχει επεκταθεί εκτός των συνόρων των ΗΠΑ, με αποτέλεσμα οι επενδυτές να ανησυχούν ότι οι απώλειες από χρεόγραφα που είναι συνδεδεμένα με τέτοια δάνεια θα είναι ακόμα μεγαλύτερες στο μέλλον.

2008: Στο επίκεντρο η κρίση
Το 2008 είναι ένα έτος που χαρακτηρίζεται από σημαντικές οικονομικές προκλήσεις. Αναφέρεται χαρακτηριστικά στο δελτίο β’ και γ’ τριμήνου του εν λόγω έτους ότι η πιστωτική κρίση και τα προβλήματα στις αγορές χρήματος και στις αγορές ακινήτων έχουν επηρεάσει και την Κύπρο, αλλά φαίνεται σε περιορισμένο βαθμό.
Από τα μέχρι τότε δεδομένα, φαινόταν ότι ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης υποχώρησε μετά το υψηλό σημείο του 4,6% που έφτασε κατά το τρίτο τρίμηνο του 2007, στο 3,9% το δεύτερο τρίμηνο του 2008.
Την ίδια ώρα, έκαναν την εμφάνιση τους τα πρώτα ανησυχητικά σημάδια σε σχέση με την ατμομηχανή μέχρι τότε της οικονομίας, δηλαδή τις κατασκευές. Σημειώνεται χαρακτηριστικά ότι οι άδειες οικοδομής σε εμβαδό έχουν υποχωρήσει σε σημαντικό βαθμό καταγράφοντας ετήσια μείωση που ξεπέρασε το 15% το Μάιο του 2008. Το Μάιο του 2007 ο αντίστοιχος ετήσιος ρυθμός αύξησης ήταν 8,7% ενώ το Μάιο του 2006 ο ρυθμός αύξησης ήταν 10,4%. Το συμπέρασμα από τα στοιχεία αυτά, είναι ότι ενώ στο παρόν στάδιο η κατασκευαστική δραστηριότητα βρίσκεται σε ψηλά επίπεδα, οι προοπτικές για τους επόμενους 6 – 12 μήνες δεν είναι καλές και πρέπει να αναμένεται επιβράδυνση της δραστηριότητας.
Σε σχέση με τις προοπτικές για το 2009, αναφέρεται ότι δεδομένης της διεθνούς οικονομικής επιβράδυνσης, οι προοπτικές παρουσιάζονται ικανοποιητικές. Ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ αναμένεται να κυμανθεί στο 2,8% σε σύγκριση με 3,6% το 2008. Είναι δύσκολο, τονίζεται, να διατηρηθούν οι ρυθμοί ανάπτυξης της κατανάλωσης στα ψηλά επίπεδα του 2008, ενώ την ίδια στιγμή οι προοπτικές για τον τουρισμό δεν φαίνονται ιδιαίτερα ενθαρρυντικές.

2009: Η ανεργία χτυπά την πόρτα
Άκρως ενδεικτική, αλλά και προφητική, παρουσιάζεται η αναφορά στο οικονομικό δελτίο της Ελληνικής για το β’ τρίμηνο του 2009 στο οποίο καταγράφεται επί λέξει το εξής: «Οι κολακευτικές για την Κύπρο διεθνείς εκθέσεις και απόψεις οικονομολόγων, ότι η εγχώρια οικονομία κατάφερε να αποφύγει τα χειρότερα κατά την παγκόσμια οικονομική κρίση, φαίνεται ότι «μάτιασαν» την κυπριακή οικονομία κατά το β’ τρίμηνο και τις αρχές του β’ εξαμήνου του 2009. Έτσι η εικόνα των οικονομικών στατιστικών παρουσίασε σημαντική χειροτέρευση τους μήνες Απρίλιο μέχρι Ιούλιο του 2009, γεγονός που επιβεβαιώθηκε και από την ανακοίνωση του ρυθμού ανάπτυξης για το δεύτερο τρίμηνο του έτους».
Ιδιαίτερη επιδείνωση παρουσίασαν ο τομέας του τουρισμού, το χονδρικό και λιανικό εμπόριο, η βιομηχανική παραγωγή και η ανεργία. Αρνητική παρέμεινε η εικόνα στις κατασκευές, ενώ τον Ιούλιο παρατηρήθηκε και το φαινόμενο του αποπληθωρισμού.
Στο δελτίο του γ’ τριμήνου γίνεται για πρώτη φορά αναφορά στο θέμα της ανεργίας και στην αισθητή αύξηση που καταγράφει. Αναφέρεται ενδεικτικά ότι ο στόχος της πλήρους απασχόλησης ή της ελαχιστοποίησης της ανεργίας αποτελεί τον ψηλότερο στόχο της οικονομικής πολιτικής κάθε Κυβέρνησης. Μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της κυπριακής οικονομίας, ήταν ότι η ανεργία ήταν παραδοσιακά πολύ χαμηλή. Υπήρχαν μάλιστα προβλήματα έλλειψης εργατικού δυναμικού, τα οποία οδήγησαν σε εισροή ξένων εργατών. Δυστυχώς όμως, η πρόσφατη οικονομική κρίση, έχει οδηγήσει σε ουσιαστική αύξηση της ανεργίας. Από το χαμηλό επίπεδο του 3,5% το Σεπτέμβριο του 2008, μέσα σε ένα χρόνο, η ανεργία αναρριχήθηκε στο 5,9%.
Καταλήγοντας για το 2009, επισημαίνεται ότι είναι η πρώτη χρονιά κατά τα τελευταία 20 περίπου χρόνια που η οικονομία κατέγραψε συρρίκνωση.

2010: Οι προειδοποιήσεις από την Ε.Ε.
Στο δελτίο του α’ και β’ τριμήνου της Ελληνικής για το 2010, γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά την εαρινή της έκθεση για την κυπριακή οικονομία. Συγκεκριμένα, αναφέρεται ότι μετά από πλεονάσματα το 2007 και το 2008, καταγράφηκε έλλειμμα ύψους 6,1% του ΑΕΠ, αφού ταυτόχρονα μειώθηκαν τα κυβερνητικά έσοδα και αυξήθηκαν οι δημόσιες δαπάνες.

Οι κυριότεροι λόγοι της επιδείνωσης των δημόσιων οικονομικών ήταν η μείωση των εσόδων από την αγορά ακινήτων και η αύξηση του κυβερνητικού μισθολογίου και των κοινωνικών παροχών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προστίθεται, λόγω της συντηρητικής μεθόδου με την οποία υπολογίζει το μελλοντικό έλλειμμα χρησιμοποιώντας μέτρα που έχουν ήδη εγκριθεί και όχι διακηρύξεις, προβλέπει ότι το έλλειμμα θα φτάσει στο 7% του ΑΕΠ το 2010 και θα αναρριχηθεί στο 7,7% το 2011. Η έκθεση της Ε.Ε. θίγει παράλληλα ορισμένες άλλες αδυναμίες όπως είναι για παράδειγμα η αύξηση της ανεργίας και η διατήρηση της σε σχετικά ψηλά επίπεδα, παράγοντας ο οποίος εκτιμάται ότι θα συγκρατήσει και την ιδιωτική ζήτηση. Ο ψηλός βαθμός χρέωσης των νοικοκυριών και ο περιορισμός της πιστωτικής επέκτασης ίσως επηρεάσουν αρνητικά την κατανάλωση. Η Ε.Ε. επισημαίνει ακόμα ότι οι αυξήσεις των μισθών δεν είναι συνδεδεμένες με την παραγωγικότητα, γεγονός που υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα.

2011: Στη δίνη του χρέους
Ενώ η δημοσιονομική κρίση στην Ελλάδα συνεχίζει να επηρεάζει και την Κύπρο, το μεγάλο ερώτημα που ταλανίζει πολύ κόσμο είναι: Γιατί οι οίκοι αξιολόγησης προχώρησαν σε σειρά υποβαθμίσεων, ενώ τόσο το έλλειμμα όσο και το χρέος ήταν σημαντικά χαμηλότερα από το μέσο όρο της Ευρωζώνης; Κύριο δικαιολογητικό των προηγούμενων υποβαθμίσεων ήταν ο σημαντικός βαθμός έκθεσης του τραπεζικού συστήματος στο δημόσιο και ιδιωτικό χρέος της Ελλάδας και ο πιθανός αρνητικός αντίκτυπος στα κυπριακά δημόσια οικονομικά σε περίπτωση που ο τραπεζικός τομέας καταγράψει ζημιές και χρειαστεί κρατική στήριξη. Πρόσθετα, ορισμένοι οίκοι επισήμαναν ως αδυναμίες το μέγεθος του τραπεζικού τομέα σε σχέση με το ΑΕΠ, τη φθίνουσα ανταγωνιστικότητα της Κύπρου, και την ανελαστικότητα των κρατικών δαπανών όσον αφορά στο κρατικό μισθολόγιο και τις κοινωνικές παροχές. Όλα τα πιο πάνω, οδήγησαν στην ομαδοποίηση της Κύπρου με τις σχετικά αδύναμες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου.