Εργαλεία με πανευρωπαϊκή ισχύ αλλά και την ευχέρεια διαμόρφωσής τους από έκαστο κράτος μέλος αναλόγως των αναγκών του, νομοθέτησε σήμερα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Η περίφημη οδηγία για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις και τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας για πιστωτικά ιδρύματα και επιχειρήσεις επενδύσεων – το γνωστό EU Bank Capital Requirements Directive – είναι πλέον ευρωπαϊκή νομοθεσία και αναμένεται πλέον η υιοθέτησή της από το Συμβούλιο ώστε να περάσει και στις εθνικές νομοθεσίες.

Μετά την χρηματοοικονομική κρίση και τα μαθήματα που αυτή αναγκαστικά έδωσε στα κράτη μέλη αλλά κυρίως στις εποπτικές αρχές, το CRD αποτελεί την αντανάκλαση των πανευρωπαϊκών προσπαθειών  για ενίσχυση του τραπεζικού τομέα και εναρμόνιση του εποπτικού πλαισίου ανάμεσα στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ. Τελικός στόχος να τεθούν οι βάσεις ώστε τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της ΕΕ να καταστούν ικανά για χρηματοδότηση της οικονομικής ανάπτυξης και δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας. 

Σημειώνεται πως η διασφάλιση της εφαρμογής της οδηγίας και των κανονισμών επαφίεται στα εθνικά εποπτικά σώματα. Με την ολοκλήρωση της τραπεζικής ενοποίησης η ευθύνη της τραπεζικής εποπτείας αναμένεται να διαφοροποιηθεί.

Η Κύπρος

Μιλώντας κατά την διάρκεια της συζήτησης στο ευρωκοινοβούλιο ο Επίτροπος αρμόδιος για θέματα Εσωτερικής Αγοράς Μισέλ Μπαρνιέρ, αναφέρθηκε και στην Κύπρο, υποστηρίζοντας ότι «αν αυτοί οι κανονισμοί και μαξιλάρια ασφαλείας ίσχυαν, τότε κατά πάσα πιθανότητα θα αποφευγόταν το πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η χώρα».

Μισθοί

Η Οδηγία στοχεύει να διασφαλίσει ότι κάθε πιστωτικό ίδρυμα και επενδυτική εταιρεία, έχουν δίκαιες πολιτικές αμοιβών, ώστε ο μισθός να αντικατοπτρίζει σωστή αποτελεσματική διαχείριση του ρίσκου χωρίς να ενθαρρύνει μη δικαιολογημένη ανάληψη κινδύνου.
Για την αποφυγή ανάληψης υπερβολικού κινδύνου, η Οδηγία επιβάλλει όριο στην αναλογία μισθού- μπόνους που καταβάλλεται. Βάσει της Οδηγίας το μπόνους δεν μπορεί να υπερβαίνει το βασικό μισθό του κάθε αξιωματούχου. Υπάρχει όμως ένα παράθυρο που επιτρέπει την αύξηση της αναλογίας στο 1:2 (δηλαδή το μπόνους να είναι διπλάσιο από τον μισθό) εφόσον όμως αυτό εγκριθεί με ενισχυμένη πλειοψηφία από την Γενική Συνέλευση των μετόχων.

Ένα αξιοσημείωτο ποσοστό του μπόνους (μέχρι και 25%) θα πρέπει να καταβάλλεται υπό μορφή περιουσιακών στοιχείων/ αξιών που θα έχουν μακροπρόθεσμο ορίζοντα (τουλάχιστον 5 χρόνια). Η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών έχει επιφορτιστεί με τη μεθοδολογία για το πώς θα γίνονται οι υπολογισμοί των αξιών.

Κεφαλαιακά μαξιλάρια

Παρόλο που το ενιαίο εποπτικό πλαίσιο της ΕΕ προβλέπει ένα πακέτο εναρμονισμένων κανόνων προληπτικής εποπτείας, τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να επιβάλλουν στα πιστωτικά ιδρύματα τα οποία εποπτεύουν να διατηρούν επιπρόσθετα κεφαλαιακά μαξιλάρια. Το δικαίωμα αυτό ισχύει ανά χώρα αλλά και ανά πιστωτικό ίδρυμα. Η οδηγία προτείνει ένα μείγμα υποχρεωτικών και εθελοντικών κεφαλαιουχικών «μαξιλαριών» ώστε να βοηθήσει τα κράτη μέλη να περιορίσουν τους κινδύνους που προέρχονται από τους παράγοντες που δημιούργησαν την παρούσα οικονομική κρίση και επέτειναν τις επιδράσεις της.

Συγκεκριμένα, οι τράπεζες θα είναι υποχρεωμένες να διατηρούν το λεγόμενο «μαξιλάρι διατήρησης κεφαλαίου» (capital conservation buffer) το οποίο μπορεί να ισούται με 2,5% της συνολικής έκθεσης μιας τράπεζας και θα «ασφαλίζεται» από ένα επιπρόσθετο ποσό πρωτοβάθμιου κεφαλαίου για προστασία του κεφαλαίου της τράπεζας. Εάν μια τράπεζα παραβιάσει το τεθέν γι’ αυτή όριο, τότε θα πρέπει να περιορίσει ή να σταματήσει την πληρωμή μερισμάτων ή μπόνους.

Επίσης οι τράπεζες οφείλουν να διατηρούν το λεγόμενο «μαξιλάρι κεφαλαίου αντικυκλικότητας» (countercyclical capital buffer) ώστε να διασφαλίζεται ότι κατά τους καλούς καιρούς συσσωρεύουν επαρκή κεφαλαιουχική βάση η οποία θα τους επιτρέψει να απορροφήσουν τις ζημιές σε καιρούς δύσκολους. Και τα δύο αυτά αποθέματα έχουν υιοθετηθεί από τη Βασιλεία ΙΙΙ.

Τα κράτη μπορούν να ζητήσουν από τις τράπεζές τους να διατηρούν επίσης το λεγόμενο «μαξιλάρι συστημικού κινδύνου» (systemic risk buffer) για προστασία έναντι των διαταραχών των χρηματοοικονομικών αγορών. Από την 1η Ιανουαρίου 2014 τα κράτη μπορούν να θεσπίσουν το εν λόγω απόθεμα μεταξύ 0 και 3% και να ενημερώσουν σχετικά την ΕΤΑ και το ΕΣΣΚ. Από το 2015 το απόθεμα αυτό μπορεί να αυξηθεί μεταξύ 3% και 5% ενώ για οποιαδήποτε αύξηση άνω του 5% θα πρέπει να ληφθεί η έγκριση της Κομισιόν.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διασφάλισε την ύπαρξη ενός υποχρεωτικού μαξιλαριού πρωτοβάθμιου κεφαλαίου (Tier 1 capital requirement) το οποίο θα ισχύει για παγκοσμίως συστημικά ιδρύματα (G-SIIs). Υιοθέτησε επίσης ένα εθελοντικό μαξιλάρι για τα υπόλοιπα συστηματικά ιδρύματα ((O-SIIs)
Το μαξιλάρι G-SII buffer, Tier 1 capital το οποίο ισούται μεταξύ 1% και 3.5% της συνολικής έκθεσης μιας τράπεζας θα ισχύσει από την 1η Ιανουαρίου 2016. Το μαξιλάρι O-SIII, ίσο με 2% θα ισχύσει από το 2016 επίσης.

Ο τελικός λόγος

Όταν ζητείται η εφαρμογή αυστηρότερων μέτρων, θα πρέπει να ενημερώνεται η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Επιτροπή έχει δικαίωμα να διαφωνήσει και να εμποδίσει την εφαρμογή αυστηρότερων μέτρων σε περίπτωση που αυτά αντιβαίνουν στους κανόνες της κοινής αγοράς και μπορεί να αποτελέσουν εμπόδιο στον υγιή ανταγωνισμό. Τις αντιρρήσεις της Επιτροπής έχουν δικαίωμα να διαγράψουν οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ.

Χρονοδιαγράμματα

Μετά την έγκριση της Οδηγίας από το Ευρωκοινοβούλιο αυτή θα πρέπει να εγκριθεί και από το Συμβούλιο το οποίο θα εγκρίνει και τους λεπτομερείς κανονισμούς. Στόχος είναι να ολοκληρωθεί  η διαδικασία της ετοιμασίας των κανονισμών μέχρι το τέλος Ιουνίου ώστε αυτοί να τεθούν σε ισχύ από την 1/1/2014. Αν υπάρξει καθυστέρηση τότε θα υπάρχει εξάμηνη αναβολή της εφαρμογής. Οι Κανονισμοί έχουν άμεση ισχύ, ενώ οι Οδηγίες πρέπει πρώτα να υιοθετηθούν από τα εθνικά νομοθετικά σώματα, δηλαδή τα κοινοβούλια ή και τις κυβερνήσεις.