Ο καθηγητής χρηματοοικονομικών και διοικητικής επιστήμης του Πανεπιστημίου Κύπρου και Πρόεδρος των Πρυτάνεων των Πανεπιστημίων Ευρωπαϊκών Πρωτευουσών, καθηγητής Σταύρος Α. Ζένιος μιλά για το νέο του βιβλίο, αλλά και για την κυπριακή οικονομία

«Αν δεν διορθώσουμε την οικονομία, ώστε να μπει σε τροχιά ανάπτυξης και να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας, τότε οι άνεργοι γίνονται μη εργοδοτήσιμοι. Το ζητούμενο επομένως πρέπει να είναι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας μας», σημειώνει μεταξύ άλλων σε συνέντευξη που παραχώρησε στη BusinessWeekly, ο κ. Ζένιος.

Τι σας ώθησε στη συγγραφή του συγκεκριμένου βιβλίου;
Τόσο με τις γνώσεις μου σε θέματα οικονομίας όσο και με τις εμπειρίες από τη θητεία μου στην Πρυτανεία του Πανεπιστημίου Κύπρου, από όπου και έζησα την κυπριακή κοινωνία από διαφορετικές διαστάσεις, κατέληξα σε κάποιες διαπιστώσεις, οι οποίες τεκμηριώνονται μέσα στο βιβλίο. Ότι δηλαδή η  χώρα μας βρίσκεται σε μια μεταιχμιακή κατάσταση. Εξελίσσεται από ένα κράτος με αποικιακά κατάλοιπα και με έλλειψη υπευθυνότητας, όσον αφορά την τύχη μας, σε μια σύγχρονη κοινωνία, όπου αναλαμβάνουμε τις ευθύνες των πράξεων μας και τις τύχες διαχείρισης της χώρας μας.
Από τη μια, υπάρχουν ορισμένες διαπιστώσεις, μερικές από τις οποίες παραμένουν «ανησυχητικά επίκαιρες», όπως αυτό που έγραφα πριν από δυο χρόνια ότι πάμε να δημιουργήσουμε την τέλεια κρίση. Τα μηνύματα όμως είναι πρωτίστως θετικά, είναι η πρόκληση να πάρουμε την πρωτοβουλία να δημιουργήσουμε μια νέα Κύπρο, σύγχρονη, διαφορετική. Όπως λέει και ο τίτλος του βιβλίου, μια Δημιουργική Κύπρο.

Σε ποιους άξονες πρέπει να κινηθούμε ως κοινωνία για να δημιουργηθούν αυτές οι προϋποθέσεις για μια διαφορετική Κύπρο;
Δημιουργείς την κοινωνία σου αν έχεις τις σωστές αξίες. Αν και πρόκειται για ένα βιβλίο πολιτικής και οικονομίας, υπάρχει μέσα ένα κεφάλαιο που αφορά στις αξίες. Θέματα όπως ο πατριωτισμός και η σύγχρονη έννοια του. Η σύγχρονη έννοια της υπευθυνότητας. Πρέπει να είμαστε υπεύθυνοι για το Κράτος στο οποίο ζούμε, δεν είναι το κράτος της βασίλισσας ή του σουλτάνου, όπου αυτοί αποφασίζουν και εσύ προσπαθείς να τους ξεγελάσεις.
Η σημασία της ανεκτικότητας, του σεβασμού προς τους νέους, το χιούμορ και η αξία του, η σημασία να παίρνουμε κάποια πράγματα όχι και τόσο σοβαρά. Ο επαγγελματισμός. Ή και η έλλειψη του. Κάτι δηλαδή που βλέπουμε και σήμερα στη διαχείριση της οικονομικής κρίσης.  Όπου επικρατεί ο αυτοσχεδιασμός αντί ο επαγγελματισμός, οι τακτικισμοί αντί  η χάραξη στρατηγικής. Όλα αυτά είναι θέματα τα οποία θίγονται στο βιβλίο.

Αρκετά σημεία μέσα στο βιβλίο σας παραμένουν επίκαιρα, αν και το γράψατε πριν από δυο χρόνια. Ωστόσο σήμερα τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα όσον αφορά στην οικονομία. Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τη σημερινή κατάσταση;
Αυτά που λέω στο βιβλίο για την οικονομία, αν και δεν πηγάζουν από τις σημερινές εξελίξεις, παραμένουν επίκαιρα. Γίνεται λόγος κατ’ αρχήν για την ανάγκη εκσυγχρονισμού του κράτους και τον ρόλο του κράτους και των ημικρατικών οργανισμών σε μια σύγχρονη κοινωνία. Το σημείο στο οποίο πρέπει να εστιάσουμε εδώ, δεν είναι η κρατική επιχείρηση, αλλά η καλύτερη διαχείριση του εθνικού πλούτου. Λόγου χάρη, τα λιμάνια μας. Το θέμα δεν είναι η Αρχή Λιμένων, αλλά η καλύτερη δυνατή διαχείριση και αξιοποίηση τους. Όπως επίσης, το θέμα είναι η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και όχι η Αρχή Ηλεκτρισμού.
Ένα άλλο σημείο, αφορά στη δημόσια υπηρεσία και την ανάγκη να υιοθετηθούν διεθνή πρότυπα ποιότητας. Υπάρχουν οι πελάτες (οι φορολογούμενοι πολίτες) που πρέπει να εξυπηρετηθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Η έλλειψη ανταγωνιστικότητας, είναι επίσης ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο. Πρέπει να επιδιώξουμε μια στροφή της οικονομίας προς σύγχρονες κατευθύνσεις όπως είναι οι επαγγελματικές υπηρεσίες, η καινοτομία και η γνώση. Ακόμα πρέπει να επιδιώξουμε την αποσύνδεση της πλήρους εξάρτησης της οικονομίας μας από την εισαγόμενη ενέργεια.

Συνέχεια γίνεται λόγος για ανάπτυξη, ωστόσο αυτή η έννοια δεν είναι κενού περιεχομένου. Σε αυτή την κατάσταση που βρίσκεται σήμερα η οικονομία, πώς μπορεί να επιτευχθεί ανάπτυξη;
Όταν όλοι είναι χρεωμένοι, τόσο τα νοικοκυριά, όσο και οι επιχειρήσεις, δεν είναι εύκολο να πείσεις κάποιον, να επενδύσει στην ανάπτυξη. Πρέπει επομένως να κάνεις κάτι πολύ πιο έξυπνο. Να βρεις τους τομείς της οικονομίας που δεν είναι παραγωγικοί και να μεταφέρεις τους πόρους στους τομείς της οικονομίας που θα μπορούσαν να είναι παραγωγικοί. Όπως για παράδειγμα οι επαγγελματικές υπηρεσίες, η καινοτομία και η γνώση. Να πω ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα. Αντί να φτιάχνουμε συνέχεια δρόμους στην Κύπρο, θα ήταν καλύτερα να επενδύσουμε στην δημιουργία υποδομής δικτύων τηλεπικοινωνιών και διαδικτύου. Δεν θα αυξηθεί το εμπόριο μας και οι εξαγωγές μας με την δημιουργία και άλλων δρόμων. Εάν όμως βελτιώσουμε τις τηλεπικοινωνίες και τη διαδικτυακή σύνδεση με υψηλές ταχύτητες, αυτόματα δημιουργούνται τεράστιες ευκαιρίες για ανάπτυξη.
Δεύτερο παράδειγμα. Αντί να διαφημίζουμε ότι όποιος αγοράσει μια κατοικία με 300.000 ευρώ παίρνει άδεια παραμονής, γιατί δεν λέμε ότι όποιος επενδύσει 300.000 σε μια κυπριακή startup επιχείρηση παίρνει άδεια παραμονής. Με αυτό τον τρόπο φέρνεις στο νησί χρήματα που ενθαρρύνουν νέους επιστήμονες και νέους επιχειρηματίες να πάρουν πρωτοβουλίες.

Η ανεργία αυξάνεται μήνα με το μήνα δημιουργώντας ένα φαινόμενο το οποίο ταράζει τον κοινωνικό ιστό της χώρας. Υπάρχουν τρόποι να ανακοπεί αυτή η κατάσταση;
Η ανεργία πρέπει να μας ανησυχεί όχι ως ένα προσωρινό φαινόμενο, κατά το οποίο, ορισμένοι δεν έχουν εισόδημα. Ακόμα και ένα μήνα να μείνει κάποιος στην ανεργία είναι ένας μήνας περισσότερο από ότι θα θέλαμε. Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι αν δεν διορθώσουμε την οικονομία, ώστε να μπει σε τροχιά ανάπτυξης και να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας, τότε οι άνεργοι γίνονται μη εργοδοτήσιμοι. Το ζητούμενο επομένως πρέπει να είναι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας μας. Η απάντηση λοιπόν έρχεται από τα προηγούμενα που έχουμε πει. Δηλαδή να εγκαταλείψουμε αυτά που δεν αποδίδουν και να διοχετευτούν οι πόροι στους τομείς που μπορούν να αποδώσουν.

Υπάρχει λύση για το χρέος
Ο καθηγητής Σταύρος Ζένιος δεν παρέλειψε να τοποθετηθεί και σε ορισμένα θέματα της επικαιρότητας που άπτονται του ευρύτερου οικονομικού περιβάλλοντος, αλλά και της ίδιας της οικονομικής κρίσης. Έκανε λόγο για τη δημιουργία «μιας τέλειας κρίσης», εκτίμησε ότι θα βγούμε από αυτή σε μια περίοδο τριετίας, σημείωσε ότι δεν υπάρχει η απαιτούμενη διαφάνεια στα θέματα του φυσικού αερίου και τόνισε ότι γι αυτό το θέμα, θα πρέπει να καθορίσουμε μια ξεκάθαρη στρατηγική σύνδεσης μας με τη μεγάλη ευρωπαϊκή αγορά.

Η τέλεια κρίση
Στην Κύπρο έχουμε δημιουργήσει την τέλεια κρίση. Αυτή τη στιγμή, συνυπάρχει το μεγάλο χρέος των νοικοκυριών, των επιχειρήσεων και η μεγάλη κρίση στον τραπεζικό τομέα. Δυστυχώς, το κράτος δεν έχει αφήσει στον εαυτό του τα δημοσιονομικά περιθώρια για να διαχειριστεί την κρίση. Άρα, όλοι οι παράγοντες της οικονομίας είναι υπερχρεωμένοι και ταυτόχρονα τα τελευταία χρόνια υπάρχει μείωση της ανταγωνιστικότητας.

Πώς θα αντιμετωπιστεί
Η κρίση αυτή πρέπει να αντιμετωπιστεί με μια ομάδα διαχείρισης διεθνών προδιαγραφών.
Συγκεκριμένα, το μήνυμα μου προς τους προεδρικούς υποψηφίους, είναι η ανάγκη δημιουργίας μιας ομάδας, που να μπορεί να διαχειριστεί την κρίση, σύσταση συμβουλίου οικονομικών εμπειρογνωμόνων, που να έχει διεθνών προδιαγραφών γνώση, για ότι συμβαίνει, με ένα Υπουργό Οικονομικών που να μπορεί να διαχειριστεί από τη μια την πολιτική διαδικασία, αλλά από την άλλη να έχει εις βάθος κατανόηση περί κρίσεων.
Από πλευράς του νέου Προέδρου, πρέπει να εκπεμφθεί ένα μήνυμα αποφασιστικότητας διαχείρισης της κρίσης με βάση τις σύγχρονες αντιλήψεις περί κρίσεων και όχι με κριτήρια την εσωτερική κατανάλωση. «Αν τα καταφέρουμε μετά από μια περίοδο χρόνου, που την εκτιμώ σε τριετία, θα αρχίσουμε να βλέπουμε την ανάκαμψη».

Πρακτική εισήγηση
Πιστεύω ότι θα πρέπει να συζητήσουμε αναδιάρθρωση του χρέους, όχι τόσο όσον αφορά στο κούρεμα, με το οποίο δεν συμφωνώ, αλλά με την επιμήκυνση του χρέους, αντικαθιστώντας το υφιστάμενο χρέος, που είναι υπερβολικό, με ομόλογα που είναι συνδεδεμένα με τη μεγέθυνση του ΑΕΠ, τα λεγόμενα GDP-linkedbonds, που μας επιτρέπουν να καθυστερήσουμε κάποιες πληρωμές με αντάλλαγμα τις πληρωμές όταν η οικονομία θα ανακάμψει.

«Η κατάρα των φυσικών πόρων»
Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως θα πρέπει να γίνουν σωστοί χειρισμοί την επόμενη διετία. Μετά θα αρχίσει η κατασκευή έργων, που θα είναι μια μικρή τόνωση στην οικονομία και με την ολοκλήρωση των έργων θα αρχίσει πλέον να φαίνεται η ροή του φυσικού αερίου.
Είναι σημαντικό πάντως να ληφθούν αποφάσεις πολιτικής. Προς ποια αγορά απευθυνόμαστε; Απευθυνόμαστε στις διεθνείς αγορές, ελπίζοντας να εξασφαλίζουμε ανά πάσα στιγμή την καλύτερη τιμή ή απευθυνόμαστε -και είναι και δική μου άποψη- σε ευρωπαϊκές αγορές, για να δέσουμε την τύχη μας με τη μεγάλη αγορά της Ευρώπης που μας δημιουργεί και γεωστρατηγικό πλεονέκτημα στην πολιτική διάσταση;
Πέραν αυτών, πρέπει να τονίσουμε και το εξής. Οι φυσικοί πόροι, πέραν όλων των καλών, δημιουργούν ενίοτε και αυτό που είναι γνωστό ως «η κατάρα των φυσικών πόρων». Ξαφνικά έρχονται πολλά χρήματα, δημιουργείται πληθωρισμός και προκύπτουν μεγάλα προβλήματα στην οικονομία. Θεωρώ λοιπόν σημαντικό σημείο τους στρατηγικούς σχεδιασμούς που πρέπει να γίνουν.