Πέντε οικονομολόγοι αναλύουν στο InBusinessNews τα συν και τα πλην του μνημονίου. Μιχάλης Σαρρής, Γιώργος Θεοχαρίδης, Αλέξανδρος Μιχαηλίδης, Θεόδωρος Παναγιώτου και Στέλιος Πλατής δίνουν τις δικές τους απόψεις για το καταρχήν μνημόνιο στο οποίο συμφώνησε η Κύπρος με τους δανειστές της.


Μιχάλης Σαρρής-Πρώην υπουργός Οικονομικών

Θετικά

•    Ανάμεσα στα θετικά στοιχεία του Μνημονίου συγκαταλέγω πρωτίστως τη σημαντική διόρθωση των δημοσίων οικονομικών και μάλιστα κατά ένα τρόπο βιώσιμο, κάτι που ήταν απαραίτητο για την Κύπρο. Σημειώνω την όχι και τόσο απότομη προσαρμογή, το σχετικά μεγαλύτερο χρονικό διάστημα της προσαρμογής που θα μας φέρει σε ισορροπημένο δημοσιονομικό ισοζύγιο, με αποτέλεσμα οι συνέπειες να μην είναι ιδιαίτερα αρνητικές οι επιδράσεις στην κατανάλωση. Για παράδειγμα, η αύξηση του ορίου αφυπηρέτησης είναι επαρκώς πειστική σε ότι αφορά τη βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών. Το κόστος στην οικονομία μας, με βάση τα δεδομένα όπως προβλέπονται στο Μνημόνιο που έχουμε στα χέρια μας σήμερα, μπορούμε να το σηκώσουμε.
•    Το πιο σημαντικό από όλα για την Κύπρο είναι ότι με την πιστή εφαρμογή του Μνημονίου θα μπορέσει να πείσει για την αξιοπιστία της και σταδιακά να επιστρέψει στις διεθνείς αγορές, που είναι ουσιαστικά το ζητούμενο. Φυσικά και τα μέτρα όπως επιβάλλονται θα επηρεάσουν την κατανάλωση αλλά κυρίως την κατανάλωση που στοχεύει τις εισαγωγές και αυτό δεν είναι αρνητικό για την οικονομία μας ως σύνολο. Ορισμένες τάξεις καλούνται να κάνουν μεγαλύτερες θυσίες από άλλες και αυτό είναι αρνητικό, αλλά σίγουρα η οικονομία ως σύνολο δεν επηρεάζεται δραματικά.
•    Από τα πολύ θετικά στοιχεία του Μνημονίου είναι οι καλοί κανόνες διαφάνειας, διαχείρισης και ελέγχου που επιβάλλονται για το φυσικό αέριο. Με τη βοήθεια της Τρόικας θα εντοπίσουμε ένα λογικό τρόπο διαχείρισης των εσόδων που θα προσεγγίζει πιο πολύ το Νορβηγικό μοντέλο. Τελικά θα επενδύσουμε στις επόμενες γενιές περισσότερο.
•    Το Μνημόνιο θέτει επίσης το χρηματοπιστωτικό σύστημα σε τάξη και κυρίως το συνεργατισμό. Πρέπει να αισθανόμαστε πραγματικά ευγνώμων για το γεγονός ότι θα τεθούν κανόνες διαφάνειας και εταιρικής διακυβέρνησης στο συνεργατισμό. Αυτό θα μας σώσει από περιπέτειες που θα προέκυπταν στο μέλλον. Καλό είναι να ξεκινήσουμε το συντομότερο δυνατό την υλοποίηση των διατάξεων του Μνημονίου έχοντας υπόψη ότι αν προσεγγίσει κανείς όλα αυτά με καλή θέληση τότε θα αποφύγουμε δυσάρεστες εκπλήξεις στο μέλλον.
•    Στα θετικά θα σημειώσω και το γεγονός ότι αναγκαζόμαστε πλέον θα κάνουμε ένα εξορθολογισμό των κοινωνικών δαπανών με σαφή κριτήρια και στόχευση. Εφεξής θα μπορεί να γίνεται καλύτερος προγραμματισμός και σταδιακά η δημόσια διοίκηση θα καταστεί πιο αποτελεσματική.

Αρνητικά

•    Αρνητικό θεωρώ το γεγονός ότι έχουμε χάσει μια σημαντική ευκαιρία για να επιδιώξουμε τη συμμετοχή στρατηγικού επενδυτή σε δημόσιους οργανισμούς που είναι σημαντικοί για την οικονομία μας. Σε μια τέτοια περίπτωση θα ενισχύαμε τις αγορές των τηλεπικοινωνιών, του ηλεκτρισμού, της ενέργειας γενικότερα και της πληροφορικής με ευνοϊκά αποτελέσματα στον ανταγωνισμό, στην εξέλιξη και στον καταναλωτή. Αργά η γρήγορα θα αναγκαστούμε να προχωρήσουμε σε αυτό το θέμα και όσο το καθυστερούμε τόσο λιγότερα θα είναι τα έσοδα που θα κερδίσουμε.
•    Θεωρώ επίσης ότι υπάρχει μια μεγάλη δόση προχειρότητας σε ότι αφορά το σχεδιασμό της φορολογίας ακίνητης ιδιοκτησίας. Το θέμα είναι πολύ σοβαρό και ενδέχεται να είναι και ιδιαίτερα καταστροφικό. Είχαμε πολλά χρόνια να σκεφτούμε μια ορθολογική λύση αλλά δεν το κάναμε, δεν το πήραμε στα σοβαρά. Πιστεύω ότι τελικά, εάν η φορολογία ψηφιστεί όπως προτείνετε, θα είναι μπούμερανγκ για την οικονομία μας. Νομίζω ότι ανοίγουμε τους ασκούς του Αιόλου, οι συνέπειες μπορεί να είναι απρόβλεπτες και να μας οδηγήσει σε ένα φαύλο κύκλο που θα φέρει και ιδιώτες και επιχειρηματίες και τράπεζες κλπ ενώπιον αδιέξοδων καταστάσεων.
•    Επίσης θεωρώ ότι υπήρξε προχειρότητα στο θέμα των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της Παιδείας. Χρειάζεται σφαιρική αντιμετώπιση και σοβαρή μελέτη.
•    Προχειρότητα εντοπίζω και σε ότι αφορά το θέμα του ΓΕΣΥ και του τομέα της Υγείας γενικότερα.
•    Δεν θα παραλείψω να αναφέρω και το θέμα των τραπεζών. Εκεί βρίσκεται το μεγαλύτερο πρόβλημα και από εκεί πηγάζει και η λύση σε αυτό που λέμε βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους. Από τη μια μπορεί κάποιος να πει ότι μπαίνει μια κάποια τάξη, από την άλλη αν εφαρμοστούν όλα τα μέτρα της Τρόικα άμεσα θα δημιουργηθεί μεγάλη αναστάτωση. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε αυτό το θέμα για να μην ανοίξουμε τους ασκούς του Αιόλου.

Γιώργος Θεοχαρίδης - Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών στο CIIM

Θετικά
•    Η απαίτηση της Τρόικας για καλύτερη ρευστότητα στο τραπεζικό σύστημα με την επιβολή ορίων συγκέντρωσης του 25% των εποπτικών ιδίων κεφαλαίων και στο 50% για το εγχώριο δημόσιο χρέος, επενδύοντας τουλάχιστον κατά 50% της απαιτούμενης ρευστότητας σε τίτλους που είναι ασφαλείς και  ρευστοποιήσιμοι (δηλαδή σε τίτλους της χρηματαγοράς μικρής διάρκειας που είναι ρευστοποιήσιμοι), και με ελάχιστη απαίτηση ρευστότητας κατά 60% για καταθέσεις από μη-κατοίκους της Κύπρου (είτε σε ευρώ ή σε άλλο ξένο νόμισμα). Το μέτρο αυτό είναι προς την σωστή κατεύθυνση, διότι θα προσφέρει διασπορά στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών και θα βοηθήσει στο να αποφευχθούν καταστάσεις που έχουμε βιώσει στο παρελθόν, όπως στην περίπτωση με την υπερβολική συγκέντρωση σε ένα είδος τίτλων, δηλαδή στα ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου.
•    Η καθιέρωση από την Κεντρική Τράπεζα ενός Κεντρικού Πιστωτικού Μητρώου όπου καταγράφεται το σύνολο των δανειοληπτών και επικαρπωτών τόσο για τις εμπορικές τράπεζες όσο και για τα συνεργατικά πιστωτικά ιδρύματα, με σκοπό να διευκολυνθούν αυτά τα ιδρύματα να ελέγξουν νέες αιτήσεις για δάνεια, και να μπορούν να διαπιστώνουν κατά πόσο ο νέος αιτητής δανείου έχει άλλα καθυστερημένα δάνεια. Αυτή είναι μια αναγκαιότητα και θα έπρεπε να την είχαμε εφαρμόσει από μόνοι μας πριν από την άφιξη της Τρόικας.
•    Θα πρέπει να εφαρμοστούν μέτρα ισχυρότερης εταιρικής διακυβέρνησης, όπως απαγόρευση σε τράπεζες και συνεργατικά πιστωτικά ιδρύματα να παραχωρούν δάνεια ξεχωριστά σε μέλη των διοικητικών συμβουλίων (ή σε μέρη με τα οποία συνδέονται), απομάκρυνση μελών που δεν έχουν αποπληρώσει τα δάνειά τους, αποκάλυψη/δημοσιοποίηση στο κοινό των όποιων δανείων ή άλλων πιστωτικών διευκολύνσεων που τους έχουν προσφερθεί, και διασφάλιση ότι η πλειοψηφία των μελών των διοικητικών συμβουλίων θα είναι ανεξάρτητα. Η καλύτερη εταιρική διακυβέρνηση είναι κι αυτή μια αναγκαιότητα που θα έπρεπε να την είχαμε εφαρμόσει από μόνοι μας πριν από την άφιξη της Τρόικας.
•    Η ευθυγράμμιση της ρύθμισης και της εποπτείας των συνεργατικών πιστωτικών ιδρυμάτων με εκείνη των εμπορικών τραπεζών, καθώς και η αναδιάρθρωση του κλάδου των συνεργατικών ιδρυμάτων (π.χ. μέσω της εφαρμογής των συγχωνεύσεων). Αυτά τα μέτρα θα βοηθήσουν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των οργανισμών αυτών.
•    Μέτρα που θα βοηθήσουν να αυξηθεί η δημοσιονομική διαφάνεια. Αυτό μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο μέσω της αύξησης της εμπιστοσύνης των ξένων επενδυτών και των καταθετών.
•    Η Δημιουργία Εταιρείας Διαχείρισης Στοιχείων Ενεργητικού (Asset Management Company) ή άλλων οχημάτων που θα αναλάβουν τα «επισφαλή» (μη εξυπηρετούμενα) δάνεια από ιδρύματα που έχουν λάβει κρατική ενίσχυση, με στόχο την μεγιστοποίηση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων αποκατάστασης σε ένα μεσοπρόθεσμο έως μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Τα ιδρύματα που λαμβάνουν ενίσχυση από το κράτος θα μείνουν με τα «ασφαλή» δάνεια στους ισολογισμούς τους, και θα είναι σε θέση να προσελκύσουν και πάλιν νέους ξένους επενδυτές και καταθέτες.

Αρνητικά

•    Η αύξηση για όλα τα τραπεζικά ιδρύματα της αναλογίας των βασικών πρωτοβάθμιων ιδίων κεφαλαίων (Core Tier 1 capital ratio) από 8% σε 9% πριν από το τέλος του 2013.  Αυτό είναι συνετό και εφικτό σε κανονικές περιόδους, αλλά όχι σε χρόνια ύφεσης. Θα είναι δύσκολο για τα τραπεζικά μας ιδρύματα να επιτύχουν τις επιθυμητές αναλογίες σε ένα τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, γεγονός που θα σημαίνει ακόμα περισσότερη κρατική ενίσχυση, και, κατά συνέπεια, μια περαιτέρω αύξηση του επιπέδου του δημόσιου χρέους μας.
•    Η μετατροπή όλων των εκκρεμούντων κατώτερων χρεωστικών τίτλων (π.χ. τα γνωστά αξιόγραφα) σε μετοχές πριν από οποιαδήποτε κρατική ενίσχυση, με στόχο να ελαχιστοποιηθεί το κόστος για το κράτος και τους φορολογούμενους. Οι ιδιώτες επενδυτές (αλλά όχι οι θεσμικοί) θα πρέπει να προστατευθούν αφού έχουμε όλοι επίγνωση (μετά την έκθεση της Κεντρικής Τράπεζας) ότι οι τράπεζες έχουν χρησιμοποιήσει σε πολλές περιπτώσεις αθέμιτες τακτικές για προώθηση των τίτλων αυτών στο κοινό (ενώ πολλοί καταθέτες/επενδυτές πίστευαν ότι η αγορά αυτών των τίτλων ήταν ένα ακόμα καταθετικό σχέδιο).
•    Η κατάσχεση και πώληση από τις τράπεζες της πρόσθετης εξασφάλισης για εξόφληση δανείων εντός του μέγιστου χρονικού διαστήματος των 1,5 ετών (ή μέχρι και 2 χρόνια για την κύρια κατοικία) από την έναρξη των δικαστικών ή διοικητικών διαδικασιών. Το μέτρο αυτό θα μπορούσε να συνεπάγεται κατάσχεση αυτών των εξασφαλίσεων σε μαζική κλίμακα και μια αναγκαστική πώληση θα μπορούσε να έχει σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά ακινήτων. Ένα χρονικό διάστημα 3 με 5 χρόνια θα ήταν πολύ πιο λογικό.
•    Η απαίτηση από την Τρόικα όπως μη εξυπηρετούμενα θα θεωρούνται τώρα όλα τα δάνεια που είναι σε καθυστέρηση πάνω από 90 ημέρες, ανεξάρτητα από την αξία των εξασφαλίσεων. Αν και κάποιος θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι το μέτρο αυτό ευθυγραμμίζει την δική μας μεθοδολογία με την μεθοδολογία που χρησιμοποιείται αλλού στην Ευρώπη, και φέρνει περισσότερη διαφάνεια, και, κατά συνέπεια, την εμπιστοσύνη των επενδυτών (ξένων ή ντόπιων), προφανώς θα αυξήσει σημαντικά το ποσό των χρημάτων που θα χρειαστούν για την ανακεφαλαιοποίηση, και κατά συνέπεια, μια περαιτέρω αύξηση του επιπέδου του δημόσιου χρέους μας. Επίσης και σε αυτή την περίπτωση θα έπρεπε να γίνει μια πιο σταδιακή ρύθμιση.

Αλέξανδρος Μιχαηλίδης, Professor, School of Economics and Management/ Director, Center of Banking and Finance, Πανεπιστήμιο Κύπρου

Θετικά
•    Σταθερότητα στο σύστημα/μείωση αβεβαιότητας με την απλή υπογραφή. Αυτό θα βοηθήσει τα νοικοκυριά και τους επιχειρηματίες να ξέρουν που βρίσκονται και να μπορούν να παίρνουν αποφάσεις (καταναλωτικές και επενδυτικές) τις οποίες έχουν αναβάλει από το καλοκαίρι.
•    Φορολόγηση πλούτου μέσω φορολόγησης ακίνητης ιδιοκτησίας. Είναι και θετικό και αρνητικό. Είναι θετικό διότι χαμηλοί συντελεστές θα κάνουν περισσότερο δίκαιη την κατανομή των φορολογικών βαρών και ταυτόχρονα τα εισοδήματα από αυτή τη φορολογία περισσότερο σταθερά διότι το απόθεμα της ακίνητης περιουσίας είναι περισσότερο σταθερό από τις αγοραπωλησίες (στις οποίες βασίζονται τώρα οι φόροι ακίνητης περιουσίας).
•    Επανασχεδιασμός του συστήματος εποπτείας του συνόλου του τραπεζικού συστήματος (συμπεριλαμβανομένων και των Συνεργατικών) με περισσότερο αυστηρή εποπτεία και ξεκάθαρους κανόνες για τις αποφάσεις των τραπεζών.
•    Νοικοκύρεμα των δημόσιων οικονομικών: δεν μπορούσαμε ποτέ να είχαμε δημοσιονομικό έλλειμμα 1 δις ευρώ το χρόνο(περίπου 6% του ΑΕΠ) επ’άπειρον, όπως είχαμε κάθε χρόνο από το 2009 μέχρι το 2012 (το 2012 είναι δική μου πρόβλεψη, με τα στοιχεία που έχουμε μέχρι σήμερα).
•    Συζήτηση και μέτρα για συνταξιοδοτικό, υγεία και διαχείριση δημόσιου χρέους (κάτι που μόνοι μας έπρεπε να είχαμε κάνει εδώ και χρόνια).
•    Συζήτηση ιδιωτικοποήσεων ημικρατικών (ή θα έπρεπε να λέμε κρατικών) οργανισμών. Δεν είναι απαραίτητα κακή η ιδιωτικοποίηση. Αλλά αυτό έχει και τα αρνητικά του (περισσότερα στα αρνητικά).
•    Ωράριο δημόσιων υπαλλήλων ούτως ώστε να υπάρχει διάρκεια κατά την οποία να μπορούν να επικοινωνούν Κύπριοι και ξένοι πολίτες από το εξωτερικό, που τώρα λόγω της διαφοράς στην ώρα πολλές φορές δεν μπορεί να γίνει. Είτε θέλουμε να είμαστε διεθνές κέντρο σε οτιδήποτε, είτε δεν θέλουμε. Είναι τόσο απλό.
•    Στόχευση κοινωνικών παροχών: πάλι αυτό μόνοι μας έπρεπε να το είχαμε κάνει. Αυτή είναι η πραγματικά δίκαιη και αποτελεσματική πολιτική, που υποθέτει ότι παράλληλα θα έχει καταπολεμηθεί η φοροδιαφυγή.
•    Θετική και η εισήγηση για κανόνες στη διαχείριση του ταμείου φυσικού αερίου, που πρέπει να ακολουθούν τις διεθνείς πρακτικές περι διαφάνειας και χρηστής διοίκησης.
•    Οι μόνοι αξιωματούχοι που θα δικαιούνται να ταξιδεύουν πρώτη θέση είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και ο Πρόεδρος της Βουλής. Τα αφορολόγητα αυτοκίνητα, είτε για εργαζόμενους είτε για συνταξιοδοτημένους, υψηλά ιστάμενους αξιωματούχους του κράτους, καταργούνται. Όλα αυτά είναι θετικά.
Αρνητικά

•    Φορολόγηση πλούτου μέσω φορολόγησης ακίνητης ιδιοκτησίας. Είναι και θετικό και αρνητικό. Το θετικό το ανέφερα πιο πάνω. Το αρνητικό είναι ότι αυτό γίνεται στην περισσότερο κρίσιμη οικονομική συγκυρία από το 1974 και δεν ξέρουμε αν ο κόσμος θα έχει χρήματα διαθέσιμα να πληρώσει αυτή τη φορολογία αυτή τη στιγμή. Ανησυχώ επίσης για την υλοποίηση αυτής της φορολόγησης: υπάρχουν 100,000 ακίνητα χωρίς τίτλους, και άρα χωρίς ξεκάθαρο ιδιοκτήτη και χωρίς εκτιμημένη αξία του 1980. Τι θα γίνει με αυτά τα ακίνητα;
•    Συζήτηση ιδιωτικοποήσεων ημικρατικών (ή θα έπρεπε να λέμε κρατικών) οργανισμών. Δεν είναι ο καλύτερος καιρός η κρίση για την πώληση των (ημι)-κρατικών εταιρειών. Πρέπει να υπάρξει μια συζήτηση για το πως, πότε και με ποιό θεσμικό πλαίσιο θα γίνει αυτή η πιθανή πώληση και δεν ξέρω αν θα έχουμε σαν κοινωνία την πολυτέλεια να κάνουμε αυτή τη συζήτηση δεδομένου του μεγέθους του προβλήματος με το δημόσιο χρέος.
•    Γενικά, οι αλλαγές είναι πολλές μαζί και θα φέρουν ύφεση και μάλλον αβεβαιότητα λόγω της δυσκολία υλοποίησης όλων των αλλαγών σε σχετικά σύντομο διάστημα.
•    Λόγω της αύξησης του χρέους κοντά στο 140% του ΑΕΠ, θα υπάρχει τεράστια πίεση για εξοικονομήσεις γρήγορα, οι οποίες θα εμβαθύνουν την ύφεση. Μόνο τα τοκοχρεολύσια σε τέτοιο χρέος θα είναι ένα σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ πριν καν αρχίσει ο χρόνος. Αυτή η πίεση θα κάνει ακόμη περισσότερο δύσκολη την προσαρμογή.
•    Η αύξηση των πρωτοβάθμιων κεφαλαίων στις τράπεζες από 8% σε 9% μέχρι το τέλος του 2013 είναι καλύτερη πολιτική παρά την αρχική θέση για αύξηση σε 10% αλλά παραμένει αρνητική διότι δεν θα βοηθήσει ούτε τις τράπεζες, ούτε την οικονομία δεδομένης της προδιαγεγραμμένης ύφεσης. Καλύτερα να έμεναν στο 8% για ακόμη ένα χρόνο.
•    Η προσαρμογή από τα συνεργατικά θα είναι δύσκολη διότι έχω την αίσθηση ότι δεν είναι τόσο οργανωμένα τεχνικά όσο οι τράπεζες. Είναι λίγο άδικο να ζητείται άμεση προσαρμογή όταν για τόσα χρόνια κανένας δεν πίεσε για τέτοιες αλλαγές.
•    Δεν είναι καθαρό ότι χρειάζεται η Κύπρος «Κακή Τράπεζα». Τα ποσά που θα δαπανηθούν στο προσωπικό αυτής της τράπεζας δεδομένων των αριθμών που μιλάμε μπορεί να μην αξίζουν (άλλο το μέγεθος άλλων χωρών που τέτοιες πολιτικές εφαρμόστηκαν και άλλο το μέγεθος της Κύπρου).
•    Η μείωση των ωρομίσθιων από 1806 σε 804 είναι μια εύκολη λύση αλλά δεν είναι καθαρό ότι αυτή η πιθανή εξοικονόμηση θα λύσει τα προβλήματα του κράτους, ενώ μάλλον αυτά τα νοικοκυριά έχουν ψηλή κατανάλωση από αυτά τα χρήματα, η οποία τώρα θα χαθεί από την οικονομία.
•    Ανησυχώ για τη δυνατότητα του κράτους να υλοποιήσει όλα τα προτεινόμενα μέτρα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα.
•    Ανησυχώ γενικά για το μέγεθος της αλλαγής που έρχεται, κάτι που θα είναι δύσκολο να εξηγηθεί στον κόσμο, που με τη σειρά του μπορεί να αντιδράσει αρνητικά.

Θεόδωρος Παναγιώτου, Cyprus International Institute of Management

Θετικά για χρηματοπιστωτικό τομέα

•    Η αυστηρότερη εποπτεία των τραπεζών και των συνεργατικών ιδρυμάτων και το ενιαίο σύστημα αναφοράς  δεδομένων για τις τράπεζες. Αυτό θα οδηγήσει στην πιο αποτελεσματική και συνετή διαχείριση των κεφαλαίων που θα αντλήσουν από την τρόικα για την ανακεφαλαίωσή τους,  αλλά και για να αποφευχθεί η επανάληψη των  ζημιογόνων επενδύσεων και επισφαλών δανείων στο μέλλον.
•    Η δημιουργία αρχείου από την Κεντρική Τράπεζα με όλους τους δανειζόμενους για να μπορούν οι τράπεζες και τα συνεργατικά ιδρύματα  να ελέγχουν την φερεγγυότητα και τον κίνδυνο μη εξυπηρέτησης τυχόν νέου δανείου. Θετική και η σχετική παρακολούθηση των χρεών των επιχειρήσεων και νοικοκυριών και η δημιουργία πιστωτικού μητρώου.
•    Η απαγόρευση στις εμπορικές τράπεζες και τα συνεργατικά ιδρύματα να παρέχουν δανεισμό στα ανεξάρτητα μέλη του διοικητικού τους συμβουλίου και των συγγενών τους για να αποφεύγεται η σύγκρουση συμφερόντων.
•    Οι κανονισμοί ρευστότητας που απαιτούν διασπορά των επενδύσεων,  και επένδυση τουλάχιστον 50% της απαιτουμένης ρευστότητας  σε προϊόντα υψηλής πιστωτικής ποιότητας,  καθώς και η επιβολή ορίου (25%) συγκέντρωσης των εποπτικών ιδίων κεφαλαίων προς διασπορά του κινδύνου και αποφυγή της έκθεσης των τραπεζών σε μη διαχειρίσιμα ρίσκα.

Θετικά για το δημοσιονομικό τομέα

•    Η παγοποίηση πλήρωσης κενών θέσεων πρώτου διορισμού, η πολιτική πρόσληψης ενός ατόμου για κάθε τέσσερεις αφυπηρετήσεις, η επέκταση της εναλλαξιμότητας  των δημοσίων υπαλλήλων, η κατάργηση 1880 θέσεων μόνιμης απασχόλησης, η  μείωση των υπερωριών και το πάγωμα των προσλήψεων νέου ωρομίσθιου προσωπικού. Αυτό θα επιφέρει σημαντική, αν και ανεπαρκή μείωση του κρατικού μισθολογίου και θα κλείσει την ανεξέλεγκτη αύξηση του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων.
•    Η κατάργηση των αδικαιολογήτων παροχών, επιδομάτων και προνομίων των κρατικών  αξιωματούχων και η φορολόγηση των υπολοίπων. Αυτό κλείνει ακόμα μια μαύρη τρύπα μέσω της  οποίας αυξάνονται οι δημόσιες δαπάνες.
•    Η αύξηση της ελάχιστης ηλικίας σύνταξης και η σύνδεση της αύξησης της συντάξιμης ηλικίας με την αύξηση του  προσδόκιμου ζωής, γιατί μόνο έτσι θα γίνει το συνταξιοδοτικό σύστημα οικονομικά βιώσιμο.
•    Στόχευση των κοινωνικών παροχών σύμφωνα με εισοδηματικά κριτήρια που λαμβάνουν υπόψη και τα περιουσιακά στοιχεία, κινητά και ακίνητα, έτσι που να περιορίζονται οι δικαιούχοι σ’ αυτούς που έχουν πραγματική ανάγκη.  Θετική είναι και η κατάργηση της κατηγορίας  Δικαιούχων Τάξης «Β»  και όλων των εξαιρέσεων που αφορούν την πρόσβαση σε δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη που βασίζονται σε μη εισοδηματικά κριτήρια.
•    Μέτρα για βελτίωση της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας είσπραξης και διαχείρισης φόρων και πάταξης της φοροδιαφυγής, όπως η  ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των φορολογικών αρχών, περιλαμβανομένης και της κατάσχεσης περιουσιακών στοιχείων, η απόδοση προσωπικής ευθύνης για την καταβολή φόρων στους έχοντες τον αποτελεσματικό έλεγχο της εταιρείας,  η αφαίρεση της διακριτικής ευχέρειας του διευθυντή να αποσύρει αγωγές για απλήρωτους φόρους και η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ διαφόρων φορολογικών φορέων.
•     Μέτρα για ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά αγαθών και υπηρεσιών ,όπως η μετάβαση σε καθεστώς ανοικτών αιθέρων, το άνοιγμα κλειστών επαγγελμάτων,  η επίσπευση της έκδοσης τίτλων ιδιοκτησίας,   η ανάπτυξη πολυδιάστατης και υψηλής ποιότητας τουρισμού και η πιο αποτελεσματική λειτουργία της Επιτροπής Ανταγωνισμού.

Τα αρνητικά του μνημονίου

•    Ο  μεγάλος αριθμός φόρων εν συγκρίσει με τη μείωση των δαπανών που παραπέμπει σε βαθύτερη ύφεση, κλείσιμο επιχειρήσεων και αύξηση της ανεργίας. Φαίνεται ότι η τρόικα ενέδωσε στις πιέσεις της Κυβέρνησης  να περισώσει όσον περισσότερα κεκτημένα και για αντιστάθμισμα φόρτωσε τα νοικοκυριά και επιχειρήσεις με  ένα σωρό φόρους, περιλαμβανομένης αύξησης του ΦΠΑ στο 19%, αύξησης των φόρων ιδιοκτησίας και αύξησης του φόρου κατανάλωσης καυσίμων, μεταξύ άλλων.
•    Η προσωρινότητα πολλών  δημοσιονομικών μέτρων , όπως το πάγωμα της ΑΤΑ, η έκτακτη εισφορά επί των ακαθαρίστων απολαβών του ευρύτερου δημόσιου τομέα, και ο τερματισμός της κατάργησης θέσεων μέχρι το 2016. Η προσωρινότητα υποδηλοί λογιστική αντιμετώπιση του προβλήματος, δηλαδή κλείσιμο δημοσιονομικής τρύπας  και όχι οικονομική αντιμετώπιση του προβλήματος που απαιτεί ριζικά και μόνιμα μέτρα.
•    Η απουσία μέτρων αξιοκρατικής αξιολόγησης των δημοσίων υπάλληλων και σύνδεση των απολαβών με την παραγωγικότητα. Οι  κλιμακωτές αποκοπές, όπως και οι οριζόντιες,  είναι άδικες και αντιπαραγωγικές  αφού αντί να δίνουν κίνητρα αύξησης της παραγωγικότητας καταστρέφουν κι’ αυτά που υπάρχουν.
•    Η μη αποκρατικοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων και μονοπωλίων όπως η CYTA, η ΑΗΚ, η Αρχή Λιμένων και οι Κυπριακές Αερογραμμές, μέτρο που θα απάλλασσε  την οικονομία από το βάρος των υπερχρεώσεων των οργανισμών αυτών, θα αύξανε την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων,  θα έδινε το σωστό μήνυμα και μια ώθηση στην αγορά. Αυτό θα έκανε και το χρέος αποφασιστικά, αντί οριακά,  βιώσιμο.
•    Η μη πρόταση συγκεκριμένων μέτρων και πόρων για επαναδραστηριοποίηση του αυξανόμενου αριθμού ανέργων με επιμόρφωση, προώθηση της καινοτομίας και επιχειρηματικότητας, και δημιουργία κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου (venture capital).
•    Η φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας βάσει των τιμών του 1980 επί 3.5 θα δημιουργήσει τεράστιες αδικίες και συγκρούσεις καθώς και αύξηση του αριθμού των επιχειρήσεων που κλείνουν.  Θα ήταν προτιμότερο η αύξηση του φόρου ακίνητης περιουσίας να περιμένει την επαναξιολόγηση της  ακίνητης περιουσίας βάσει των τρεχουσών τιμών της αγοράς.
•    Τέλος,  απουσιάζουν από το μνημόνιο  μέτρα αντιστάθμισης των συνεπειών της  ύφεσης που το ίδιο θα εμβαθύνει, τόσο για τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, όσο και για τις επιχειρήσεις που κινδυνεύουν να κλείσουν και τη συνεπαγόμενη αύξηση της φτώχιας  και της ανεργίας.

Στέλιος Πλατής  - οικονομολόγος και καθηγητής χρηματοοικονομικών
 
«Το μνημόνιο ήταν ένα αναγκαίο κακό με σκοπό τη στήριξη του τραπεζικού τομέα και την διακοπή της φυγής καταθέσεων.

Στο μνημόνιο υπάρχουν πρόνοιες που κοινωνικά είναι αρνητικές, όπως η αύξηση φόρων κατανάλωσης και ΦΠΑ. Άλλες πρόνοιες είναι εξισορροπητικές, όπως η μείωση του χάσματος στις απολαβές μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών υπαλλήλων. Υπάρχουν και πρόνοιες που είναι υποβοηθητικές προς τη λειτουργία του κράτους, όπως είναι οι διαδικασίες για πάταξη της φοροδιαφυγής.

Την ίδια στιγμή θεωρώ ότι το κόστος ανακεφαλαιοποίησης των κυπριακών τραπεζών είναι υπερβολικό με βάση την ευρωπαϊκή πραγματικότητα και αυτό θα πλήξει τη δυνατότητα των τραπεζών να υποστηρίξουν την ανάπτυξη».