•    Η Κύπρος ήδη έπλεε σε επικίνδυνα νερά όταν χτυπήθηκε από την κρίση

•    Οι τράπεζες αναπτύσσονταν με επενδύσεις υψηλού κινδύνου μέσα και έξω από τη χώρα

•    Δημιουργήθηκε ένας εσωτερικός οικοδομικός οργασμός με αύξηση των τιμών πάνω από 200 τοις εκατό από τις αρχές του 2000

•    Ο κόσμος χρησιμοποίησε τις οικονομίες του για την εξομάλυνση των εξόδων

•    Τα αποτελέσματα ήταν καλύτερα από τα αναμενόμενα, η ύφεση ήταν βαθιά και η οικονομική κατάσταση παραμένει πολύ δύσκολη

•    Ο ρόλος του οικονομικού και κατασκευαστικού τομέα θα μειωθεί σημαντικά

•    Οι προοπτικές για την εκμετάλλευση αποθεμάτων φυσικού αερίου παρέχουν αισιοδοξία για μακροπρόθεσμη ανάπτυξη


Το πρόγραμμα διατηρεί μια ευελιξία για να προσαρμοστεί σε απρόβλεπτες περιστάσεις. Αν για παράδειγμα προέκυπτε ένα πλήγμα που δεν βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Κύπρου, οι δημοσιονομικοί στόχοι θα μπορούσαν να προσαρμοστούν ανάλογα, σημειώνει στη συνέντευξη που παραχώρησε στο InBusinessNews, η επικεφαλής του κλιμακίου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για την Κύπρο, Ντέλια Βελκουλέσκου.

Η κ. Βελκουλέσκου, σημειώνει πως είναι μάλλον απίθανη η άμεση αύξηση των πιστώσεων, ενώ η ανάκαμψη αναμένεται ότι θα είναι χωρίς πιστώσεις και ότι θα καθοδηγείται από τομείς με χαμηλά επίπεδα χρεών και με ελεύθερη ταμειακή ροή. «Οι εκτιμήσεις μας, οι οποίες είναι προκαταρκτικές και που μπορεί να αναθεωρηθούν, υποδεικνύουν ότι οι επενδύσεις θα ξαναρχίσουν μόνο σε σταδιακή βάση και ότι θα παραμείνουν σε επίπεδα χαμηλότερα από αυτά πριν από την περίοδο της κρίσης».

Η επικεφαλής των αποστολών του ΔΝΤ στην Κύπρο, σημειώνει περαιτέρω πως ο ρόλος του οικονομικού και κατασκευαστικού τομέα στην πορεία προς την ανάπτυξη, θα μειωθεί σημαντικά.

Σε σχέση με τον χρηματοπιστωτικό τομέα, τονίζει πως οι τράπεζες και τα συνεργατικά πιστωτικά ιδρύματα διαθέτουν επαρκή κεφάλαια για την αντιμετώπιση μίας περαιτέρω αύξησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Παράλληλα, τονίζει πως αν και θα πρέπει να εντοπιστούν πρόσθετα δημοσιονομικά μέτρα στα επόμενα χρόνια, ώστε να διασφαλιστεί ένα πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα της τάξης του 4 τοις εκατό του ΑΕΠ μέχρι το 2018, δεν προβλέπεται από το πρόγραμμα αλλαγή του φορολογικού καθεστώτος.


Στην περίπτωση της Κύπρου, οι αριθμοί ήταν καλύτεροι απ’ ότι αναμένονταν για το 2013. Πώς το εξηγείτε; Αυτό οφείλεται μόνο στην κατανάλωση;

Το ΑΕΠ της Κύπρου μειώθηκε κατά 5,4 τοις εκατό σε αντίθεση με τις προβλέψεις μας για 6 τοις εκατό κατά την επιθεώρηση του οικονομικού προγράμματος που στηρίζεται από οικονομική βοήθεια του ΔΝΤ (και που ήταν 8,7 τοις εκατό κατά την έναρξη του προγράμματος το Μάιο του 2013).

Η ιδιωτική κατανάλωση δεν μειώθηκε όσο αναμέναμε, καθώς ο κόσμος χρησιμοποίησε τις οικονομίες του για την εξομάλυνση των εξόδων. Οι επενδύσεις επίσης συρρικνώθηκαν λιγότερο απ’ ότι προβλέπονταν. Από την πλευρά της προσφοράς, ενώ οι ο κατασκευαστικός τομέας και οι οικονομικές υπηρεσίες μειώθηκαν σημαντικά, ο τουρισμός ξεπέρασε τις προσδοκίες, ενώ ο τομέας των υπηρεσιών αποδείχτηκε ανθεκτικός. Όμως, παρά το γεγονός ότι τα αποτελέσματα ήταν καλύτερα από τα αναμενόμενα, η ύφεση ήταν βαθιά και η οικονομική κατάσταση παραμένει πολύ δύσκολη.

Μήπως η Κύπρος γίνει ένα ακόμη παράδειγμα χώρας όπου οι αριθμοί αρχίζουν να εμφανίζονται καλοί ενώ οι άνθρωποι υποφέρουν σαν συνέπεια;

Η Κύπρος περνάει μια επώδυνη αλλά αναπόφευκτη προσαρμογή για την εξομάλυνση των μεγάλων ανισορροπιών που δημιουργήθηκαν πριν από την κρίση. Σαν αποτέλεσμα, το ΑΕΠ και οι μισθοί εξακολουθούν να μειώνονται, ενώ έχει αυξηθεί η ανεργία. Η οικονομική βοήθεια από το ΔΝΤ και από τους Ευρωπαίους εταίρους που ανέρχεται περίπου σε 10 δισεκατομμύρια Ευρώ, ή πάνω από το πενήντα τοις εκατό του ΑΕΠ της Κύπρου, παρέχεται για να βοηθήσει στην άμβλυνση της προσαρμογής. Χωρίς τη βοήθεια αυτή, η προσαρμογή θα ήταν πιο οξεία και πολύ πιο επώδυνη για το λαό.

Ταυτόχρονα, το πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής των Αρχών που υποστηρίζεται από τη διεθνή κοινότητα σκοπεύει στη δρομολόγηση ορθών μακροοικονομικών πολιτικών και θεσμών ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την επιστροφή της ανάπτυξης και των θέσεων εργασίας πάνω σε μια πιο ισορροπημένη και βιώσιμη βάση. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης μια μεταρρύθμιση του συστήματος προνοίας που έχει σαν στόχο την προστασία των πιο ευάλωτων ομάδων κατά τη διάρκεια της ύφεσης με την επέκταση της κάλυψης κοινωνικής βοήθειας σ’ αυτούς που τη χρειάζονται περισσότερο, περιλαμβανομένων των εργαζομένων με πολύ χαμηλά εισοδήματα και των ατόμων που έχουν εξαντλήσει το επίδομα ανεργίας τους.

Ο Γερμανός Υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόϊμπλε είπε τον περασμένο Μάρτιο ότι το οικονομικό μοντέλο της Κύπρου έφτασε στο τέλος του. Με βάση τη δουλειά που έχετε κάνει στην Κύπρο, ποιο μοντέλο ανάπτυξης θα θεωρούσατε πιο κατάλληλο για το νησί; Ή μήπως διαφωνείτε με την άποψη του κυρίου Σόϊμπλε;

Μια από τις πιο σημαντικές ανισορροπίες και τρωτότητες της Κύπρου όταν μπήκε στην κρίση ήταν το πολύ μεγάλο μέγεθος του χρηματοοικονομικού τομέα, ο οποίος ήταν οκτώ φορές μεγαλύτερος από την εθνική οικονομία. Οι τράπεζες αναπτύσσονταν με επενδύσεις υψηλού κινδύνου μέσα και έξω από τη χώρα. Η ραγδαία αυξανόμενη παροχή εγχώριων δανείων οδήγησε στην αύξηση των χρεών στις επιχειρήσεις και στους πολίτες της Κύπρου, το μέγεθος των οποίων σήμερα είναι 3 φορές μεγαλύτερο από την εθνική οικονομία. Δημιούργησε επίσης έναν εσωτερικό οικοδομικό οργασμό με αύξηση των τιμών πάνω από 200 τοις εκατό από τις αρχές του 2000.

Αυτά τα υψηλά επίπεδα ιδιωτικού χρέους και τιμών ακινήτων δεν είναι βιώσιμα και πρέπει να μειωθούν. Σαν αποτέλεσμα, ο ρόλος του χρηματοοικονομικού και κατασκευαστικού τομέα κατά τη στήριξη της ανάπτυξης αναμένεται ότι θα μειωθεί σημαντικά σε σύγκριση με τα χρόνια πριν την κρίση. Όμως, τομείς όπως οι επιχειρηματικές υπηρεσίες και ο τουρισμός, όπου η Κύπρος έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα και είναι πιθανόν ότι θα στηρίξουν την ανάκαμψη στην πορεία εμπρός. Αυτοί οι τομείς επωφελούνται από ένα ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς, ένα μορφωμένο εργατικό δυναμικό, ισχυρούς θεσμούς, και χαμηλά διαρθρωτικά εμπόδια στην ανάπτυξη. Οι προοπτικές για την εκμετάλλευση αποθεμάτων φυσικού αερίου παρέχουν αισιοδοξία για μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.  

Αν το Κυπριακό πρόγραμμα παρέκκλινε από την πορεία του, θα βλέπατε την πιθανότητα ενός περαιτέρω κουρέματος στις τραπεζικές καταθέσεις;

Το Κυπριακό πρόγραμμα, το οποίο περιελάμβανε πολύ δύσκολες και προκαταβολικές αποφάσεις για να αντιμετωπιστούν οι ρίζες της κρίσης, βρίσκεται σε καλό δρόμο. Αυτό οφείλεται στη σθεναρή εφαρμογή της πολιτικής και στην αφοσίωση των Κυπριακών Αρχών, καθώς και στην ευρεία υποστήριξη από το λαό και τη βοήθεια από τη διεθνή κοινότητα. Οι προσπάθειές μας επικεντρώνονται στη διατήρηση του προγράμματος προς τη σωστή κατεύθυνση, ώστε η Κύπρος να παραμείνει στο δρόμο προς την ανάπτυξη και την αυτάρκεια. Όμως, οι κίνδυνοι του προγράμματος παραμένουν. Αν παρουσιαστούν δυσκολίες στην εφαρμογή του προγράμματος, θα χρειαστεί να αξιολογήσουμε τις αιτίες τους -δηλαδή δημοσιονομικές, διαρθρωτικές ή χρηματοοικονομικές- και να βρούμε τις κατάλληλες λύσεις. Όσον αφορά τον χρηματοοικονομικό τομέα, οι τράπεζες και τα  συνεργατικά πιστωτικά ιδρύματα έχουν ανακεφαλαιοποιηθεί βάσει συντηρητικών παραδοχών, ενώ το πρόγραμμα έχει ενσωματώσει ένα προστατευτικό στρώμα για την αντιμετώπιση δυνητικών κινδύνων.

Αν οι ζημίες από τα δάνεια υπερβούν τις προβλέψεις του αρνητικού σεναρίου της PIMCO,  ποια θα είναι η θεραπεία;

Οι τράπεζες θα πρέπει να αντιμετωπίσουν αποφασιστικά τις ζημίες από τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει μία στρατηγική που βασίζεται σε δύο πυλώνες: Ο ένας με μέτρα εποπτείας, περιλαμβανομένης της παρακολούθησης και της αξιολόγησης της προόδου των τραπεζών προς την κατεύθυνση των στόχων αναδιάρθρωσης των δανείων και της δρομολόγησης διορθωτικών μέτρων ανάλογα με τις ανάγκες, ενώ ο άλλος με μια μεταρρύθμιση του νομικού πλαισίου για την αναδιάρθρωση των χρεών, ώστε να δοθούν ισορροπημένα κίνητρα σε πιστωτές και οφειλέτες για τη διευθέτηση των προβληματικών δανείων. Οι τράπεζες και τα συνεργατικά πιστωτικά ιδρύματα διαθέτουν επαρκή κεφάλαια για την αντιμετώπιση μιας περαιτέρω αύξησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων, ενώ το πρόγραμμα περιλαμβάνει ένα προστατευτικό στρώμα το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση  αναγκών κεφαλαιοποίησης αν προκύψουν πρόσθετοι απρόβλεπτοι κίνδυνοι.

Στην τελευταία επίσκεψη σας στην Κύπρο αναφέρθηκε ότι εκφράσατε την έκπληξή σας ότι οι ξένες εταιρείες δεν είχαν εγκαταλείψει το νησί μετά το κούρεμα και την αύξηση του φορολογικού συντελεστή στις επιχειρήσεις. Με δεδομένο ότι τώρα η Κύπρος αναζητά τη σταθερότητα, μπορείτε να δεσμευτείτε ότι η Τρόικα δεν θα ζητήσει και άλλες αλλαγές στο φορολογικό καθεστώς;

Σύμφωνα με το πρόγραμμα, θα πρέπει να εντοπιστούν πρόσθετα δημοσιονομικά μέτρα στα ερχόμενα χρόνια, ώστε να διασφαλιστεί ένα πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα της τάξης του 4 τοις εκατό του ΑΕΠ μέχρι το 2018. Αυτό είναι απαραίτητο για να μπει το χρέος του δημόσιου τομέα σε μια σταθερή πτωτική πορεία. Ωστόσο, η ανάκαμψη της Κύπρου αναμένεται να οδηγηθεί από τον τομέα των υπηρεσιών ο οποίος, μεταξύ άλλων παραγόντων, βασίζεται σε ένα ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς. Το πρόγραμμα δεν προβλέπει αλλαγές στο καθεστώς αυτό.

Αν η κυπριακή κυβέρνηση πρότεινε έναν εναλλακτικό τρόπο για τη συγκέντρωση 1,4 δισεκατομμυρίων ευρώ αντί της διαδικασίας της ιδιωτικοποίησης, ποια θα ήταν η αντίδραση σας;

Η ιδιωτικοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων που προβλέπεται από το πρόγραμμα έχει τρείς στόχους: Πρώτον, τη μείωση του δημόσιου χρέους το οποίο είναι πολύ υψηλό βάσει διεθνών και ιστορικών προτύπων και το οποίο αποτελεί τροχοπέδη στην ανάπτυξη. Δεύτερον, τη βελτίωση της οικονομικής αποτελεσματικότητας με τη μεταφορά πόρων από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα που επιτρέπει τον ανταγωνισμό και την παροχή καλύτερων και φθηνότερων υπηρεσιών στο λαό, και τρίτον, την προσέλκυση ξένων άμεσων επενδύσεων που μπορεί να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και να αυξήσουν τη ρευστότητα στην οικονομία. Έτσι λοιπόν, η ιδιωτικοποίηση δεν αποσκοπεί μόνο στην αύξηση των βραχυπρόθεσμων πόρων για τον προϋπολογισμό, αλλά περισσότερο στο να φέρει μια σειρά από οφέλη στην οικονομία.

Το ΔΝΤ στην έκθεση του για την Κύπρο το Νοέμβριο του 2011 ανέφερε ότι: «Η Κυπριακή οικονομία αντιμετωπίζει ισχυρούς αντίθετους ανέμους και κίνδυνους ύφεσης λόγω της χρηματοοικονομικής αναταραχής στη ζώνη του Ευρώ, των μεγάλων ανοιγμάτων των Κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα, και της ανάγκης για ουσιαστική δημοσιονομική εξυγίανση για τη σταθεροποίηση των δημόσιων οικονομικών. Αντανακλώντας αυτές τις εξελίξεις, οι κυβέρνηση έχει χάσει την πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές και αντιμετωπίζει δυσκολίες χρηματοδότησης για την κάλυψη των δημοσιονομικών αναγκών για το 2012 και μετά». Αυτή ήταν η «Τέλεια Καταιγίδα» που αναφέρατε πρόσφατα σε μια συνέντευξη;

Η Κύπρος μπήκε στην κρίση με μεγάλες ανισορροπίες. Ο τραπεζικός τομέας ήταν υπερφορτωμένος και ιδιαίτερα ευάλωτος σε πλήγματα. Ο ιδιωτικός τομέας είχε γίνει ένας από τους μεγαλύτερους στων ζώνη του Ευρώ. Οι τιμές των ακινήτων είχαν φθάσει σε πρωτοφανή επίπεδα. Το έλλειμα τρεχουσών συναλλαγών είχε φθάσει σε διψήφιους αριθμούς. Η κυβέρνηση ξόδευε σε μόνιμη βάση περισσότερα απ’ ότι μπορούσε να συγκεντρώσει από φόρους και από άλλες πηγές. Το χρέος του δημόσιου τομέα είχε φθάσει σχεδόν στο 90 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2012. Έτσι λοιπόν, η Κύπρος ήδη έπλεε σε επικίνδυνα νερά όταν χτυπήθηκε από την κρίση. Όμως, η Κύπρος δεν αφέθηκε στη μοίρα της. Παρέχεται διεθνής υποστήριξη για να βοηθήσει την Κύπρο να βγει από την κρίση και για να μπορέσει να αποκαταστήσει την ανάπτυξη και την απασχόληση.

Τα μηνύματα από την Τράπεζα Κύπρου δείχνουν ότι η κατάσταση είναι υπό έλεγχο και ότι το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης είναι μπροστά από το χρονοδιάγραμμα. Αληθεύει αυτό;

Μετά την ανακεφαλαιοποίηση της και από την έξοδο της από το καθεστώς εξυγίανσης, η Τράπεζα Κύπρου σημείωσε καλή πρόοδο με τη δρομολόγηση και την εφαρμογή ενός περιεκτικού προγράμματος αναδιάρθρωσης με στόχο τη μείωση των μορφών λειτουργικού κόστους, με την εκχώρηση μη-βασικών λειτουργιών και με την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Αυτό συμπληρώνει την ευρύτερη πρόοδο στο συνολικό χρηματοοικονομικό τομέα: Η Ελληνική Τράπεζα ανακεφαλαιοποιήθηκε πέρυσι με ιδιωτικά κεφάλαια, περιλαμβάνοντας επενδύσεις από το εξωτερικό, και συνεργατικός πιστωτικός τομέας ανακεφαλαιοποιήθηκε νωρίτερα εφέτος με δημόσια κονδύλια, και αναδιατάχθηκε από 93 σε 18 ιδρύματα. Κτίζοντας πάνω στην πρόοδο αυτή, οι τράπεζες έχουν σημαντική δουλειά μπροστά τους για την εφαρμογή των σχεδίων αναδιάρθρωσης και για την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, ώστε να αποκατασταθούν οι κανονικές λειτουργίες και η ροή πιστώσεων στην οικονομία.

Στην τρίτη επιθεώρηση του ΔΝΤ για την Κύπρο, δίνεται έμφαση στην ανάκαμψη χωρίς πιστώσεις. Είναι εφικτός ο στόχος των ελεύθερων ταμειακών ροών των 2 δισεκατομμυρίων Ευρώ;

Στο εγγύς μέλλον, αναμένεται ότι οι τράπεζες θα συνεχίσουν τις εργασίες αναδιάρθρωσης και ότι θα αντιμετωπίσουν τα υψηλά επίπεδα των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ταυτόχρονα, πολίτες και νοικοκυριά αναμένεται ότι θα μειώσουν τα υψηλά επίπεδα των χρεών τους. Στο πλαίσιο αυτό, είναι μάλλον απίθανη η άμεση αύξηση των πιστώσεων, ενώ η ανάκαμψη αναμένεται ότι θα είναι χωρίς πιστώσεις και ότι θα καθοδηγείται από τομείς με χαμηλά επίπεδα χρεών και με ελεύθερη ταμειακή ροή. Οι εκτιμήσεις μας, οι οποίες είναι προκαταρκτικές και που μπορεί να αναθεωρηθούν, υποδεικνύουν ότι οι επενδύσεις θα ξαναρχίσουν μόνο σε σταδιακή βάση και ότι θα παραμείνουν σε επίπεδα χαμηλότερα από αυτά πριν από την περίοδο της κρίσης.

Σε μια πρόσφατη επίσκεψή του στην Κύπρο, ο Πρόεδρος του Eurogroup Γερούν Ντάισενμπλουμ ανέφερε ότι αν το πρόγραμμα παρέμενε σε καλό δρόμο και οι στόχοι επιτυγχάνονταν με σημαντικά περιθώρια θα μπορούσε να υπάρξει κάποια ευελιξία. Σε ποιους τομείς θα μπορούσε να δείξει ευελιξία το ΔΝΤ;

Συνεργαζόμαστε με τις Αρχές για να διασφαλίσουμε ότι η εφαρμογή της πολιτικής βάσει του προγράμματος προσαρμογής τους παραμένει ισχυρή και ότι συνεχίζεται η επίτευξη των στόχων. Αυτό αναμένεται ότι θα βοηθήσει την ενίσχυση των μακροοικονομικών πολιτικών και των θεσμών και ότι θα αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για μια βιώσιμη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Το πρόγραμμα διατηρεί μια ευελιξία για να προσαρμοστεί σε απρόβλεπτες περιστάσεις. Για παράδειγμα, αν προέκυπτε ένα πλήγμα που δεν βρισκόταν υπό τον έλεγχο της Κύπρου, οι δημοσιονομικοί στόχοι θα μπορούσαν να προσαρμοστούν ανάλογα. Σε ευρύτερο πλαίσιο, καθώς εφαρμόζονται οι πολιτικές, επαναξιολογούνται και τροποποιούνται συνεχώς για να διασφαλιστεί ότι θα επιτευχθούν οι απώτεροι στόχοι των Κυπριακών Αρχών. Αυτοί οι στόχοι είναι η εξυγίανση το τραπεζικού τομέα, να τεθούν τα δημόσια οικονομικά σε βιώσιμα θεμέλια, και να ανοίξει ο δρόμος για μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και ευημερία  για την Κύπρο.