Όλα όσα πρέπει να γίνουν τις αμέσως επόμενες, κιόλας, εβδομάδες για επίτευξη του στόχου, αλλά και οι «σκόπελοι» που πρέπει να υπερπηδηθούν για να φτάσουμε ώς εκεί

Όταν κάποιοι λένε ότι μπορεί μέχρι τέλους του χρόνου να υπάρξει λύση, εννοούν ότι η Τουρκία θα εμφανιστεί να αλλάζει ριζικά τη στάση της σε πολλά και καυτά ζητήματα

Έχοντας παίξει τον γνωστό ρόλο το 2004, ο Νίκος Αναστασιάδης είναι ο άνθρωπος που πλείστες φορές έχει διευκρινίσει ότι δεν πρόκειται να φέρει κάποια συμφωνία στον κόσμο, παρά αν αυτή είναι «αισθητά καλύτερη» από το Σχέδιο Ανάν

Για μια φορά ακόμα επανεκκινούν οι διαπραγματεύσεις. Για μια φορά ακόμα θα εντατικοποιηθούν. Για μια φορά ακόμα όλες οι πλευρές τονίζουν ότι είναι εφικτό να βρεθεί λύση. Για μια φορά ακόμα απ' όλες τις πλευρές ακούγεται ότι δεν υπάρχει απεριόριστος χρόνος. Για μια φορά ακόμα οι εμπλεκόμενοι στον διάλογο λένε ότι η συμφωνία μπορεί να επιτευχθεί στο άμεσο μέλλον. Αυτήν τη φορά το ορόσημο είναι το τέλος του 2016. Διότι εκτός από τις πολιτικές συνθήκες στην Κύπρο, όπου είναι βέβαιο ότι μετά το τέλος του χρόνου ξεκινά ουσιαστικά προεκλογική περίοδος για τις Προεδρικές, στο τέλος του χρόνου τελειώνει και η θητεία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Μπαν Κι Μουν.

Πώς θα μπορούσε να λυθεί;

Τι είναι όμως εκείνα που θα πρέπει να γίνουν μέσα στις επόμενες εβδομάδες ή μήνες για να υπάρξει περίπτωση να κλείσει συμφωνία για το Κυπριακό;
Σε γενικές γραμμές ξέρουμε ότι για την ελληνική πλευρά δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία αν δεν καταργηθεί το σύστημα των εγγυήσεων και των δικαιωμάτων επέμβασης της Τουρκίας. Πρόσθετα ξέρουμε ότι κανένας από την ελληνική πλευρά δεν μπορεί να δεχτεί λύση παρά αν αυτή συνδυάζεται με την αποχώρηση του τουρκικού στρατού.

Είναι ακόμα καλά γνωστό ότι για να υπάρξει συμφωνία από την ελληνική πλευρά θα πρέπει να επιστραφεί ικανοποιητική έκταση εδαφών. Τέλος, θα πρέπει οπωσδήποτε, όπως το ανέφερε ξανά αυτές τις μέρες ο Πρόεδρος Αναστασιάδης, το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων να είναι καθαρά μια ομοσπονδία και όχι κάτι που θα αποκλίνει θυμίζοντας συνομοσπονδία.

Γι’ αυτό δεν φαίνεται να μπορεί να υπάρξει συμφωνία

Μέχρι στιγμής η Τουρκία σε κανένα από αυτά τα ζητήματα δεν έχει δώσει την παραμικρή ένδειξη ότι μπορεί να υπάρξει συμφωνία. Αντίθετα, επανειλημμένα Τούρκοι αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένου και του «πολλύ» Ταγίπ Ερντογάν αυτοπροσώπως, έχουν διακηρύξει το αντίθετο. Επιμένουν στις εγγυήσεις. Απλώς κατά καιρούς δόθηκαν υπόνοιες για κάποια «παραλλαγή» τους. Θεωρούν ότι η τουρκική στρατιωτική παρουσία χρειάζεται για την «προστασία των Τουρκοκυπρίων». Έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν πρόκειται να επιστραφεί καμία από τις κατεχόμενες περιοχές που ενδιαφέρουν ιδιαίτερα την ελληνική κυπριακή πλευρά. Για την περιοχή Μόρφου, για παράδειγμα, φρόντισαν να στείλουν το σαφές μήνυμα ότι «η ευκαιρία υπήρξε το 2004 και οι Ελληνοκύπριοι την έχασαν, τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει».

Πέρα και από τις «κόκκινες γραμμές»

Το πιο καθαρό δείγμα πολιτικής της τουρκικής πλευράς φαίνεται όμως να αφορά την ουσία της λύσης. Πρόκειται μάλιστα για μια θέση που φαίνεται να μοιράζονται χωρίς διαφοροποιήσεις τόσο η Άγκυρα όσο και τα κατεχόμενα. Ο ίδιος ο Μουσταφά Ακιντζί φρόντισε μάλιστα αρκετές φορές να δείξει ότι δεν διαφοροποιείται από τους «προστάτες» των Τουρκοκυπρίων.

Θεωρούν, με λίγα λόγια, ότι η λύση θα είναι μια ευκαιρία για να αναγνωριστεί υπόσταση στο κατοχικό ψευδοκράτος. Αυτός μάλιστα είναι ο πυρήνας της αξίωσης για συνομοσπονδιακό σχήμα. Μπορεί να μην επιχειρηματολογούν υπέρ συνομοσπονδίας, αλλά όπως είναι και οι πληροφορίες μας από το επίπεδο των τεχνικών επιτροπών και του διαπραγματευτή, με κάθε ευκαιρία και σε κάθε επίπεδο βάζουν στο τραπέζι στοιχεία που δυνητικά οδηγούν σε συνομοσπονδία μάλλον παρά ομοσπονδία.

Καμία ένδειξη υπέρ, αλλά πολλές εναντίον

Επομένως, όταν κάποιοι λένε ότι μπορεί μέχρι τέλους του χρόνου να υπάρξει λύση, εννοούν ότι η Τουρκία θα εμφανιστεί να αλλάζει ριζικά τη στάση της σε όλα τα πιο πάνω ζητήματα. Πόσο πιθανό φαίνεται άραγε αυτό;

Έμπειρος βετεράνος πολιτικός, που έχει ασχοληθεί επί μακρόν με το Κυπριακό, μας έλεγε ότι κάτι τέτοιο είναι εντελώς απίθανο. Αλλά εκείνο που ίσως να είναι πιθανό είναι η τουρκική πλευρά, αν βρεθεί στριμωγμένη, να δώσει ενδείξεις για ένα μόνο από τα πιο πάνω θέματα και να θολώσει απλώς τα νερά. Διευκρινίζει ότι μιλά για «ενδείξεις» και όχι απτές αποδείξεις διότι αυτή είναι πάγια αρχή της τουρκικής διπλωματίας. Μαξιμαλισμός και ουδεμία υποχώρηση.

Επομένως και να συμβεί κάτι τέτοιο, θα πρόκειται για τέχνασμα. Ότι δηλαδή ικανοποιείται μια από τις ελληνικές «κόκκινες γραμμές» και έτσι θα πρέπει να δεχτεί η ελληνική πλευρά όλα τα υπόλοιπα. Λέγεται ότι η πιθανότερη πτυχή για έναν τέτοιο ελιγμό μπορεί να είναι το ζήτημα των εγγυήσεων. Και αυτό διότι έχουν μέχρι τώρα σε διάφορα διπλωματικά επίπεδα συζητηθεί ιδέες για κάποια «παραλλαγή» των εγγυήσεων, η οποία θα διατηρεί βέβαια το δικαίωμα της Άγκυρας να «εποπτεύει» την Κύπρο, αλλά χωρίς αυτό να φαίνεται τόσο άμεσα.

Ο ίδιος παλιός γνώστης των διαπραγματεύσεων συμπληρώνει όμως ότι στην πραγματικότητα η Άγκυρα δεν είναι καθόλου στριμωγμένη και ούτε θα χρειαστεί να κάνει τέτοιον ελιγμό. Η μόνη περίπτωση που θα συμβεί κάτι τέτοιο ίσως είναι δυο βήματα πριν από το οριστικό ναυάγιο και όταν η Τουρκία θα «ακονίζει τα μαχαίρια της» για το περίφημο «blame game» που θα ακολουθήσει.

Εμπειρία Αναστασιάδη και διπλός «πονοκέφαλος»

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι σήμερα ο περισσότερο έμπειρος στο Κυπριακό απ' όλους τους μάχιμους πολιτικούς. Εξάλλου είναι και εκείνος που έχει την πιο άμεση επαφή και με την τουρκική πλευρά και με όλους τους διαμεσολαβητές και κατά καιρούς «μεσίτες». Γνωρίζει καλά ότι μέχρι τώρα και μετά από περίπου δυο χρόνια διαπραγμάτευσης, η τουρκική πλευρά δεν του έχει δώσει απολύτως τίποτα. Ο ίδιος είχε βάλει από την αρχή στη διαδικασία και στον εαυτό του κάποια χρονικά όρια και τώρα γνωρίζει ότι πρακτικά έχουν ήδη εξαντληθεί.

Εκτιμά απ' ό,τι φαίνεται ότι δεν πρόκειται να γίνουν «θαύματα» μέσα στις επόμενες λίγες εβδομάδες. Επομένως εκείνο που οφείλει να κάνει τώρα είναι να ετοιμάσει τον πολιτικό ρόλο και τους χειρισμούς στην περίπτωση «ναυαγίου». Ο πονοκέφαλος αυτός όμως είναι διπλός. Γιατί όσο κι αν λένε κάποιοι ότι ο ίδιος ο πρόεδρος προσωπικά έχει την ικανότητα να δείξει και στην τουρκική πλευρά και στη διεθνή κοινότητα ότι «γύρισε σελίδα» και ακόμα περισσότερο μπορεί να παίξει αρκετά καλά αυτό το χαρτί και στο εσωτερικό μέτωπο, αυτό δεν αρκεί.

Γιατί αμέσως μετά από ένα τέτοιο διαφαινόμενο ναυάγιο θα ξεκινήσουν οι απόπειρες για να δοθεί κάποιο «status» στους Τουρκοκυπρίους. Όπως ο ίδιος και η παράταξή του το επισημαίνουν αυτό από καιρό, είναι εξαιρετικά πιθανό να συμβεί μέσα στο 2017.

Κόκκινες γραμμές και προσωπικό στοίχημα

Επιπρόσθετα, όμως, όπως γράφαμε ήδη από το 2013 και μετά με το Κοινό Ανακοινωθέν, ο Νίκος Αναστασιάδης έχει και ένα καθαρά «προσωπικό στοίχημα».

Έχοντας παίξει τον γνωστό ρόλο το 2004, είναι ο άνθρωπος που πλείστες φορές έχει διευκρινίσει ότι δεν πρόκειται να φέρει κάποια συμφωνία στον κόσμο παρά αν αυτή είναι «αισθητά καλύτερη» από το Σχέδιο Ανάν. Όλον αυτόν τον καιρό ο Ν. Αναστασιάδης ήλπιζε ότι θα έπαιρνε κάτι «θεαματικό» από την Άγκυρα. Διότι και η τουρκική πλευρά γνωρίζει την ιδιαίτερη θέση του συγκεκριμένου πολιτικού ηγέτη. Κατά καιρούς κάποιοι μιλούσαν για την Καρπασία. Αλλά στον δρόμο οι Τούρκοι «έκοψαν» ακόμα και αυτήν τη Μόρφου!

Ακόμα και αν μπορούσε να ξεπεραστεί η τουρκική απόλυτη άρνηση για τις «κόκκινες γραμμές», γνωρίζει ότι και σε άλλα πολλά θέματα, όπως για παράδειγμα στην εσωτερική διακυβέρνηση ή τα δικαιώματα περιουσίας, η Τουρκία κάθε άλλο παρά θα επιτρέψει την παραμικρή βελτίωση από το προηγούμενο σχέδιο. Αντίθετα, σε αρκετά σημεία στην τράπεζα των διαπραγματεύσεων υπάρχει σαφής επιδείνωση, με νέες τουρκικές απαιτήσεις. Συνήθως συζητείται πολύ η «εκ περιτροπής προεδρία», αλλά στην πραγματικότητα υπάρχουν και άλλα «αγκάθια». Είναι φυσικά γι' αυτόν τον λόγο που ο Πρόεδρος έχει επιμείνει με την επανέναρξη να καταγραφούν σαφώς οι αποκλίσεις.

Πρόληψη για την «ασθένεια Έιντε» η λίστα αποκλίσεων

Φυσικά η αντιπολίτευση διαμαρτύρεται και θα ήθελε να δει να καταγράφονται και οι συγκλίσεις για να μπορέσει από τώρα να ξεκινήσει την κριτική της. Αλλά ο βασικός στόχος του Προέδρου είναι να εμποδισθεί στο άμεσο μέλλον ο Έσπεν Μπαρθ Έιντε να δημιουργεί εικόνες μεγάλης προόδου και να μιλά για «λύση έτοιμη κατά 90%». Μέχρι ενός σημείου στη διαδρομή αυτό δεν ενοχλούσε τον Πρόεδρο Αναστασιάδη. Γιατί όπως λεγόταν διατηρούσε το «μομέντουμ». Αλλά μετά από κάποιο σημείο αρχίζει να νιώθει απειλητικό τον ρόλο και το παιχνίδι του κ. Έιντε.

Αυτή όμως είναι ακόμα μια σαφής ένδειξη ότι η νέα φάση «εντατικοποίησης» είναι και η τελευταία σκηνή του έργου. Ο Νίκος Αναστασιάδης δεν θέλει κανείς να έχει την εσφαλμένη εντύπωση ότι ενώ ήταν κοντά σε συμφωνία, τελικά η άρνηση της ελληνικής πλευράς για κάποιες από τις «κόκκινες γραμμές» οδήγησε στο ναυάγιο. Θέλει να καταγραφεί ότι δεν είχε επιτευχθεί συνολικά αξιόλογη πρόοδος και ότι τα όσα μπορεί να λέει ο ειδικός απεσταλμένος είναι δικές του «κουβέντες».

Ακόμα και απ' όσους γνωρίζουν από κοντά τον Νίκο Αναστασιάδη, αυτή είναι η ισχυρότερη ένδειξη. Μια ένδειξη ότι δεν θα αφήσει τον Νορβηγό διπλωμάτη να τον «πάρει στο λαιμό του» με τις επίτηδες αισιόδοξες κορώνες που διαδίδει. Μπορεί ο κ. Έιντε να έχει κάθε λόγο και συμφέρον να παρουσιάσει σε όλους ότι είχε κάνει «πολύ καλή δουλειά» και ότι έφερε το Κυπριακό σε «ακτίνα συμφωνίας», αλλά κάποια εμμονή και από τις δυο πλευρές απέτρεψε τη λύση.

Ο Νίκος Αναστασιάδης γνωρίζει όμως ότι ούτε ο ίδιος ούτε η ελληνική πλευρά μπορεί να αντέξει κάτι τέτοιο. Ενδιαφέρεται τόσο για τη διαμόρφωση του «εσωτερικού μετώπου», όσο και για την πιθανή διπλωματική «δοκιμασία» που θα ζήσει μετά από τυχόν ναυάγιο, μέσα στο 2017 και οδεύοντας προς τις προεδρικές εκλογές. Γιατί θα ήταν πολύ επιζήμιο για τον Πρόεδρο, που όλον τον καιρό μαζί με την παράταξή του εξηγούσαν τους κινδύνους που εγκυμονεί ένα αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις, να τους βιώσει ο ίδιος στην τελευταία περίοδο της προεδρίας του.

Τότε το «σφυροκόπημα» για τυχόν ενέργειες «αναβάθμισης του ψευδοκράτους» από εκείνους που θα του χρεώνονται ως «πολιτικοί φίλοι», δηλαδή κάποιους κύκλους στην Ε.Ε., θα έρθει και από τις δύο πλευρές. Και από το ΑΚΕΛ και από το ΔΗΚΟ και τον «ενδιάμεσο». Ξέρει επίσης ο Νίκος Αναστασιάδης πως ακόμα και στην περίπτωση που δεν θα φτάσει σε λύση και θα πρέπει να σκληρύνει τη στάση του, δεν θα κερδίσει εύκολα ούτε συμπάθειες ούτε και ανοχή ακόμα και από τον «ενδιάμεσο» που όλο αυτό το διάστημα παρακαλεί να υλοποιηθεί αυτό ακριβώς το σενάριο.

Ένα ακόμη κρίσιμο καλοκαίρι

Καθοριστικές θα είναι οι επόμενες 4-5 εβδομάδες ή, κατ’ άλλους, οι τρεις μήνες μέχρι το τέλος του καλοκαιριού. Κάποιοι εκφράζουν ακόμα «φόβους» για μια ξαφνική «ανατροπή» που θα μας έφερνε στο φθινόπωρο να μιλάμε για προετοιμασίες και τεχνικές διεργασίες για δημοψηφίσματα και λύση. Γενικά όμως γνωρίζουμε ότι αν μη τι άλλο η Τουρκία δεν χαρακτηρίζεται στην πολιτική της από «ανατροπές», αλλά από συνέχεια.

Εξάλλου, σε όλες αυτές τις συζητήσεις και τους χρονικούς και άλλους υπολογισμούς σχεδόν κανένας δεν παίρνει στα σοβαρά μέχρι τώρα το σκέλος τού κατά πόσον είναι εφικτό το «άλμα» μιας λύσης μέσα στα επόμενα 2-3 χρόνια. Περίπου τόσο είναι το ελάχιστο μιας «μεταβατικής περιόδου» που υποδεικνύουν τεχνοκρατικές μελέτες που έγιναν σχετικά με τη «συγκόλληση» κατεχομένων και Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά περισσότερο ακόμα για την «εναρμόνιση» και την ενσωμάτωση των κατεχομένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ενδεικτικό του πόσο πολύ πίσω είναι ακόμα τα πράγματα είναι ότι ούτε οι μελέτες της Διεθνούς Τράπεζας και του ΔΝΤ ούτε και άλλες μελέτες στα συρτάρια διευθύνσεων της Κομισιόν έχουν κοινοποιηθεί. Αλλά ούτε και τολμάει κανείς σε τέτοιες μελέτες να βάλει... αριθμούς. Διότι τότε, μας έλεγε πηγή με πληροφόρηση, η «λίστα αποκλίσεων» του Προέδρου Αναστασιάδη θα μοιάζει με αστείο μπροστά στα αληθινά εμπόδια επί του εδάφους.