Το πολιτικό σύστημα έχει στραμμένη την προσοχή του στην εκλογή προέδρου του ΔΗΚΟ. Πολλές συζητήσεις και προβλέψεις για το τι θα γίνει στη μια ή στην άλλη περίπτωση. Η ίδια η διαδικασία ψηφοφορίας και η αδιαφάνεια για το μητρώο μελών κάνουν πολλούς να προβλέπουν ότι ακόμα και μετά την πρώτη Δεκεμβρίου μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει αστάθεια. Διότι προβλέπουν ότι δεν θα λείψει η αμφισβήτηση μέσα στον κύριο εταίρο του ΔΗΣΥ στη διακυβέρνηση. Αυτές οι σκέψεις, θέλοντας και μη, ανοίγουν και διάφορα σενάρια για την πορεία της Κυβέρνησης του Νίκου Αναστασιάδη.

Οι εξελίξεις στο ΔΗΚΟ σίγουρα μετρούν για την πορεία της διακυβέρνησης. Στην πραγματικότητα, όμως, άλλη πρέπει να είναι η μεγαλύτερη έγνοια της κυβέρνησης. Δεν θα είναι ούτε η «καυτή πατάτα» των ιδιωτικοποιήσεων, που θα σερβιριστεί στο κυβερνητικό τραπέζι αμέσως μετά τις εκλογές του ΔΗΚΟ. Πιο καθοριστική θα είναι η πορεία του τραπεζικού τομέα. 

Αυτό φάνηκε ακόμα και από την τελευταία επίσκεψη της Τρόικας.

Οικονομολόγοι σημειώνουν ότι η Κύπρος καλείται τα επόμενα δυο-τρία χρόνια να ζήσει έχοντας «χρηματοδότηση με το σταγονόμετρο». Υπογραμμίζουν ότι πρέπει να αναζητηθεί χρηματοδότηση από εξωτερικές πηγές, αφού «κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει στις τοπικές τράπεζες» γι' αυτόν τον ρόλο. Δεν είναι, όμως, μόνο αυτό το πρόβλημα με το τραπεζικό σύστημα. 

Μέχρι τώρα αντέξαμε, αλλά…

Η εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα κλονίστηκε αρχικά από τις πρωτοφανείς αποφάσεις του Γιούρογκρουπ και την πρωτόγνωρη απώλεια καταθέσεων - έστω ξένων καταθέσεων ως επί το πλείστον (κουρεύτηκε το 4% των καταθέσεων και από αυτές το 70% ανήκουν σε ξένους). Μετά από αυτό το πρώτο σοκ ήταν αναμενόμενη η μεγάλη μείωση των καταθέσεων στο κυπριακό σύστημα.

Εκτός από εκείνες που «βαφτίστηκαν» κεφάλαιο, κάποιες άλλες… πέταξαν μακριά από την Κύπρο. Από τις τράπεζες, όμως, έφυγαν και καταθέσεις που δεν βγήκαν έξω από τη χώρα. Ο κόσμος όσα μπορούσε σιγά-σιγά να αποσύρει, τα καταχώνιασε σε διάφορες «γωνιές»… Εκτιμήσεις μιλούν για μερικά δισεκατομμύρια, που έφυγαν από τις τράπεζες, και κρατούνται από τα νοικοκυριά σε ρευστή μορφή. Από την άλλη, ξένοι παρατηρητές, και μεταξύ τους η Τρόικα, φάνηκε να εκπλήσσονται διότι αναλόγως η Κύπρος κράτησε καλά. 

Περίμεναν πολύ μεγαλύτερες εκροές και διαψεύστηκαν.

Παρόλα αυτά, όμως, το γεγονός είναι ότι παρατηρείται ανισορροπία μεταξύ καταθέσεων και δανείων. Στοίχημα της Κυβέρνησης είναι να ενθαρρύνει ροή καταθέσεων από το εξωτερικό. Άλλοι πιστεύουν ότι πιο εύκολο θα είναι ο επαναπατρισμός κεφαλαίων που έφυγαν κυρίως τον τελευταίο καιρό, πριν από τον Μάρτιο. Ταυτόχρονα, Κυβέρνηση και Κεντρική Τράπεζα θα προσπαθήσουν να πείσουν τους ιδιώτες να ξαναβάλουν σε οποιαδήποτε τράπεζα τα δις που φυγάδευσαν σε… «περίεργους» χώρους αποταμίευσης. 

Εκτός από το κρατικό, υπάρχει και το ιδιωτικό χρέος

Τι είναι όμως εκείνο που κρατά το κοινό μουδιασμένο, αν όχι και φοβισμένο; Η αλήθεια είναι ότι ο φόβος ενός νέου «κουρέματος» έχει απομακρυνθεί πολύ και σιγά-σιγά θα σβήνει. Υπάρχει, όμως μια γενικότερη αμφιβολία. Το ένα πρόβλημα είναι πως οι καταθέτες δεν εμπιστεύονται αρκετά το σύστημα. Το μεγαλύτερο, όμως, πρόβλημα είναι το πώς θα αντιδράσει το σύστημα απέναντι στον καρκίνο των «κόκκινων δανείων». Αποφασιστικός παράγοντας Χ θα είναι με απλά λόγια η αντοχή των τραπεζών στα μη εξυπηρετούμενα.

Το τεράστιο κρατικό χρέος είναι γνωστή «αναπηρία» και κάνει κάποιους να βλέπουν «κρίση σε βάθος» και σαν μόνο ανατρεπτικό παράγοντα το φυσικό αέριο. Συνεπώς με δεδομένο αυτό το ζήτημα, το κεντρικό χαρακτηριστικό του κυπριακού οικονομικού παζλ είναι τώρα ο ιδιωτικός δανεισμός.

Επιχειρήσεις και νοικοκυριά συσσώρευσαν χρέος σχεδόν τριπλάσιο από το ΑΕΠ. Εκτός από γενικούς αριθμούς και στατιστικά, στην καρδιά του τραπεζικού ζητήματος είναι το θέμα του εταιρικού δανεισμού. Όσοι γνωρίζουν εκ των έσω το τραπεζικό σύστημα, επιμένουν εδώ και καιρό ότι το πιο κρίσιμο θέμα θα είναι ο χειρισμός των μεγάλων δανείων που «έχουν ρίξει κανόνι». 

Ο «καυτός» κατάλογος με τα «κόκκινα δάνεια»

Αυτές τις μέρες έχουμε στα χέρια μας κατάλογο της μεγάλης τράπεζας με τα μεγάλα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Μια πρώτη ανάγνωση κόβει την ανάσα. Μεγαλόσχημοι επιχειρηματίες, ονόματα-κολοσσοί του κατασκευαστικού και του τομέα των ακινήτων χρωστούν στην τράπεζα ποσά που φαίνεται αδύνατο να αποπληρώσουν ποτέ. Η παλαιότερη ιδέα για «διαχωρισμό» της τράπεζας και δημιουργία μιας «κακής» τράπεζας, που θα ονομαζόταν «τράπεζα ακινήτων», έχει ξεχαστεί. Φαίνεται ότι μάλλον θα χειροτέρευε το πρόβλημα, παρά θα το έλυε.

Τώρα προσανατολίζονται στη δημιουργία ενός εσωτερικού μηχανισμού, που θα διαχειριστεί ειδικά τα μεγάλα κακά δάνεια. Γίνεται λόγος για δάνεια που, σε ορισμένες περιπτώσεις, ξεπερνούν τα 300 εκ. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για «συσσωρευμένο δανεισμό». Τα αρχικά δάνεια ήταν αρκετά χαμηλότερα, αλλά στην πορεία διογκώνονταν επειδή δεν μπορούσαν να εξυπηρετηθούν. Αρκετά συχνά είναι δάνεια που έχουν ήδη «αναδιαρθρωθεί». Έχει παραχωρηθεί δηλαδή συμπληρωματικός δανεισμός, για δεύτερη και τρίτη φορά, έτσι που οι τράπεζες να τα καταγράφουν ως εξυπηρετούμενα.

Αλλά μέσα από τέτοιες διαδικασίες συχνά δημιουργείται ένα «άνοιγμα εξασφαλίσεων». Δηλαδή το ύψος του συσσωρευμένου χρεωστικού υπολοίπου καταλήγει να ξεπερνά πολύ την αξία των εξασφαλίσεων. Επιπλέον, αν οι εξασφαλίσεις με τιμές 2012 επικαιροποιηθούν, το άνοιγμα θα μεγαλώσει περισσότερο. Δεν υπάρχει τώρα αμφιβολία ότι υπήρχαν «τυφλά δάνεια» σε φίλους και «κολλητούς». Κάποιοι από τους μεγάλους χρεώστες θα έπρεπε ακόμα και χωρίς την κρίση να είχαν οδηγηθεί σε εκκαθάριση των δανείων τους. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό το πρόβλημα.

Στη ρίζα του φαύλου κύκλου δεν είναι μόνο οι ανεπαρκείς ή κακές δανειστικές πρακτικές των τραπεζών. Στις περισσότερες περιπτώσεις τόσο η αδυναμία εξυπηρέτησης όσο και το «άνοιγμα εξασφαλίσεων» οφείλεται στη βαθιά κρίση που έχει μειώσει κατακόρυφα τον κύκλο εργασιών και εξαφάνισε τα κέρδη των περισσότερων επιχειρήσεων. Στις περιπτώσεις εκείνες που υπήρχε μεγάλο «άνοιγμα δανεισμού», κάποιες επιχειρήσεις και μαζί τα δάνειά τους είναι πια αδύνατο να διασωθούν. 

Ειδική μονάδα στην Τράπεζα Κύπρου

Με αυτά τα δεδομένα, δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια ορατή λύση του προβλήματος. Αν λάβουμε υπόψη την ύφεση που έχουμε ακόμα μπροστά μας, μόνο χειρότερη μπορεί να γίνει η κατάσταση. Η μεγάλη τράπεζα προχωρεί αυτές τις μέρες στη δημιουργία μιας ειδικής «μονάδας», που θα αναλάβει συστηματικά να ξεκαθαρίσει το κουβάρι των μεγάλων «κόκκινων δανείων».

Από την ώρα που τα μεγαλύτερα σε μέγεθος και σε άνοιγμα δάνεια μπουν στο μικροσκόπιο της νέας εσωτερικής μονάδας «παραβατικότητας και ανάκτησης» της Τράπεζας Κύπρου, θα υπάρξει μια πιο καθαρή εικόνα. Τα δάνεια πρόκειται να εξετάζονται «ένα προς ένα, ξεχωριστά». Θα προσπαθήσουν να ξεχωρίσουν δάνεια που είναι ανακτήσιμα εκεί όπου οι επιχειρήσεις-χρεώστες μπορεί να έχουν προβλήματα, αλλά έχουν και κάποιες προοπτικές. Στην αντίθετη περίπτωση, θα πρέπει να ακολουθούνται άλλες διαδικασίες… Το βάρος αυτό πάνω στις τράπεζες μένει να μετρηθεί.

Υπάρχει όμως και μια τρίτη κατηγορία, που τραβά την προσοχή. Πρόκειται για κακούς χρεώστες, που έχουν εγκαταλείψει κάθε προσπάθεια είτε να εξυπηρετούν δάνεια είτε να τα αναδιαρθώσουν, αλλά διαθέτουν σημαντικά κεφάλαια στο εξωτερικό. Ιδιαίτερη προσπάθεια θα γίνει για να τους πείσουν ή να τους αναγκάσουν να συνεργαστούν φέρνοντας κεφάλαια πίσω στην Κύπρο. Η επιμονή της Τρόικας για να ληφθούν μέτρα εναντίον των «στρατηγικών πτωχεύσεων» δεν είναι μια απλή θεωρητική έμπνευση… Ενώ η νέα διεύθυνση της τράπεζας κάνει σκέψεις να θέσει επικεφαλής αυτής της μονάδας διευθυντικό στέλεχος από το εξωτερικό, που δεν θα είχε εδώ σχέσεις, γνωριμίες, πιέσεις…

Σε κάθε περίπτωση πάντως η κατάσταση «μυρίζει μπαρούτι». Διότι το ζήτημα των «προβληματικών δανείων» δεν περιορίζεται μόνο στους «μεγάλους» που τράβηξαν την προσοχή και πολλά πυρά τον τελευταίο καιρό. Τραπεζικά στελέχη υποστηρίζουν ότι και «μεσαία» δάνεια αν τα βάλεις μαζί, κατά μερικές δεκάδες, φτάνουν να δημιουργούν άλλους πονοκεφάλους. Τέτοια δάνεια υπάρχουν σε όλες τις τράπεζες, συμπεριλαμβανομένων και των συνεργατικών. Σε μερικές από αυτές τις νέες συνεργατικές τράπεζες η κατάσταση περιγράφεται ως «εκρηκτική»…

Το τραπεζικό τοπίο μυρίζει μπαρούτι, με τις ρυθμίσεις και τις εκκαθαρίσεις των «μεγάλων κανονιών» να μπαίνουν ως προτεραιότητα, αλλά αμέσως μετά, δηλαδή σε 1-2 χρόνια, θα εξαντληθούν οι νέες προθεσμίες που προβλέει τώρα ο νόμος. Τότε η Κεντρική θα υποχρεώνει τις τράπεζες να προχωρήσουν σε εκποιήσεις. Προτείνεται σαν θεραπεία η περίφημη «αναδιάρθρωση». Γνώστες των τραπεζικών υπογραμμίζουν, όμως, ότι αν δεν ξεκαθαρίσει το τοπίο με τους μεγάλους χρεώστες, δεν θα είναι καθαρό τι μπορεί να γίνει για «αναδιάρθρωση» των δεκάδων χιλιάδων μικρότερων δανείων. Χωρίς να έχει προχωρήσει ακόμα η «αναδιάρθρωση», η φόρα της Βουλής να μειώσει «εδώ και τώρα» τα επιτόκια φαίνεται να έχει κοπεί.

Οι περισσότεροι οικονομολόγοι και αναλυτές δεν έχουν αμφιβολία ότι η κυπριακή οικονομία θα πάει καλύτερα και ότι «μπορεί να τα καταφέρει». Το ζήτημα, όμως, είναι ότι ανάλογα με την ταχύτητα ανάρρωσης του τραπεζικού συστήματος θα φανεί πόσο μακριά μπορεί να πάει αυτή η βελτίωση. Κι αυτό ίσως αποδειχτεί αποφασιστικότερος παράγοντας για τον Νίκο Αναστασιάδη και την Κυβέρνησή του, παρά η στάση του ΔΗΚΟ.